Những tháng đầu năm 2026, câu chuyện xe máy điện đổi pin một lần nữa nóng lên khi VinFast quay trở lại mô hình cho thuê pin xe máy điện. Từ góc nhìn của nhà báo, chuyên gia ô tô 20 năm Nguyễn Thúc Hoàng Linh trong chương trình Trên Ghế, đây không phải là một xu hướng nhất thời, mà là một bước chuyển có tính tất yếu, dù hành trình thích nghi tại Việt Nam vẫn còn nhiều điều đáng bàn.

Thực tế, mô hình đổi pin không mới. Từ gần một thập kỷ trước, các thị trường như Đài Loan hay Trung Quốc đã vận hành hệ thống này tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, khi đặt vào bối cảnh Việt Nam, câu chuyện không chỉ nằm ở công nghệ, mà sâu xa hơn là thói quen sử dụng đã hình thành suốt hàng chục năm với xe xăng.

Theo anh Nguyễn Thúc Hoàng Linh, ở góc độ lý thuyết, đổi pin và đổ xăng có điểm tương đồng, nhưng thực tế lại phức tạp hơn. 

Đổ xăng dầu đã trở thành chuẩn chung cho mọi phương tiện, trong khi pin lại phụ thuộc vào từng hệ sinh thái riêng biệt. Điều này kéo theo hàng loạt câu hỏi về tính tương thích, mô hình sở hữu hay thuê pin, cũng như sự linh hoạt trong sử dụng.

Một điểm đáng chú ý là cách các nhà sản xuất đang thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Có mô hình kết hợp pin cố định và pin thuê như VinFast, có mẫu xe yêu cầu hai viên pin để đảm bảo hiệu năng, trong khi một số dòng lại ưu tiên thiết kế tối ưu cho sạc tại chỗ như Honda. Mỗi lựa chọn đều có giá: hoặc đánh đổi không gian, hoặc sự tiện dụng, hoặc chi phí vận hành.

Gần đây một số hãng đã linh hoạt trong việc đưa ra các mô hình khác nhau, ví dụ một viên pin mua thì được sử dụng cố định trong xe, một viên pin thuê có thể đổi được tại các tủ đổi pin.

Nhưng mô hình này chỉ phù hợp với xe chạy được bằng một trong hai pin. Với xe thiên về hiệu năng, chẳng hạn Honda CUV e: lại yêu cầu sử dụng 2 viên pin cùng lúc, nghĩa là khi đổi pin cũng phải đổi cả hai, đồng nghĩa mô hình cho thuê linh hoạt kia sẽ không dùng được.

Hay dòng xe chỉ sử dụng một viên pin thì có thể gặp phải trở ngại về kỹ thuật, chẳng hạn trọng lượng rất nặng để đảm nhận việc vận hành cho cả xe.

Thói quen chỉ hình thành khi sự tiện lợi đủ lớn. Đây chính là "nút thắt" của đổi pin hiện nay. Trọng lượng pin, thiết kế tay cầm sao cho người dùng dễ dàng tháo ra lắp vào, độ phủ của trạm đổi, đổi pin khi trời mưa hay loại pin đổi được thường chiếm dụng không gian cốp xe… tất cả đều ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm hằng ngày. 

Nếu thao tác chưa đủ đơn giản, người dùng sẽ khó lặp lại hành vi, khi đó rất khó tạo thành thói quen.

Ở chiều ngược lại, đổi pin lại mở ra lợi thế rõ rệt với một số nhóm người dùng cụ thể. Những người di chuyển liên tục như tài xế công nghệ, shipper, hay cư dân sống trong không gian hạn chế (chung cư, hẻm nhỏ) sẽ thấy mô hình này hợp lý hơn so với việc phụ thuộc vào ổ sạc cố định.

Trong khi đó, nhóm người dùng di chuyển ít lại có xu hướng nghiêng về sạc tại nhà, một lựa chọn đơn giản và ít phụ thuộc hạ tầng.

Nhà báo Hoàng Linh nhận định khoảng 1 - 2 năm tới có thể là giai đoạn bản lề để người dùng Việt làm quen với việc "hết pin thì đổi", thay vì "hết xăng thì đổ". Nhưng điều kiện tiên quyết vẫn là hạ tầng và cách các hãng thiết kế sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế.

Các hãng đua trạm đổi pin ở Việt Nam: VinFast dự kiến có ngay 50.000 trạm, Honda tận dụng các HEAD

VinFast là cái tên mới nhất tham gia vào cuộc đua đổi pin trong thị trường xe máy điện Việt Nam.