Những ảo tưởng sức mạnh trên mạng xã hội tưởng chừng vô hại đó đang phải trả giá đắt khi ranh giới pháp lý trên không gian số ngày càng siết chặt.

Tràn lan "tuyên án", bóc phốt trên mạng xã hội

Chỉ vì một va chạm giao thông nhỏ trên đường, chị H. - ngụ tại TP.HCM - bàng hoàng khi sáng hôm sau thấy hình ảnh khuôn mặt chưa che chắn cùng số điện thoại, địa chỉ nhà riêng và nơi làm việc của mình bị phát tán tràn lan trên một diễn đàn mạng có hàng trăm nghìn thành viên.

Đi kèm với bài đăng là những lời thêu dệt sai sự thật, kích động bạo lực mạng. Hàng trăm tin nhắn đe dọa, khủng bố ập đến dồn dập khiến cuộc sống đời thực của chị đảo lộn hoàn toàn chỉ sau một đêm.

Câu chuyện của chị H. không còn là cá biệt trong đời sống số hiện nay. Vấn nạn "bóc phốt", tự ý chụp lén, quay lén người khác để câu tương tác, tung tin thất thiệt về chất lượng một cơ sở kinh doanh hay lập hội nhóm tẩy chay cá nhân đã trở thành thói quen nguy hại của một bộ phận cư dân mạng.

Nhiều người bước vào thế giới số với tâm lý thoải mái buông lời lăng mạ, chia sẻ dữ liệu nhạy cảm hay thông tin chưa kiểm chứng vì nghĩ đơn giản rằng trên mạng không ai biết mình là ai, hoặc bản thân chỉ chia sẻ lại theo đám đông.                                                         

Chính cảm giác được che chở bởi lớp màn ẩn danh đã nuôi dưỡng một thứ "ảo tưởng sức mạnh", biến người dùng bình thường thành kẻ vi phạm pháp luật lúc nào không hay.

Nhiều hành vi vi phạm pháp luật

Nghị định 330 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân là một hồi chuông cảnh tỉnh đanh thép, xóa bỏ hoàn toàn quan niệm xem mạng xã hội là "vùng xám" pháp lý.

Có hiệu lực từ ngày 19-8-2026, nghị định phân định rõ ràng các chế tài nghiêm khắc đối với từng hành vi xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm và quyền riêng tư của cá nhân, tổ chức.

Từ việc tự ý công khai số căn cước công dân, số điện thoại, tin nhắn riêng tư cho đến hành vi bịa đặt, lan truyền tin sai sự thật gây hoang mang dư luận đều bị xử lý nghiêm minh. Đi kèm với mức phạt tiền là các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc như buộc gỡ bỏ thông tin sai phạm và xin lỗi công khai.

Đáng chú ý, pháp luật không chỉ dừng lại ở việc xử lý người đăng bài đơn lẻ, mà còn nhắm thẳng vào các quản trị viên, những người lập nhóm hoặc trang cộng đồng dung túng, tiếp tay cho việc phát tán nội dung bôi nhọ, tin giả có tổ chức.

Không gian mạng không phải vùng miễn trừ trách nhiệm

Nhìn nhận về tâm lý lệch chuẩn của nhiều người dùng mạng, ThS Dy Khoa, chuyên gia truyền thông khoa học và thu hút công chúng, phân tích rằng khi ẩn danh sau một tài khoản ảo, người dùng dễ có cảm giác mình vô hình và không bị ràng buộc bởi chuẩn mực xã hội thông thường.                                                              

“Ảo tưởng phát ngôn trên mạng không để lại hậu quả thật, không ai truy được danh tính chính là nguyên nhân sâu xa khiến nhiều người sẵn sàng buông lời xúc phạm hay hùa theo đám đông tấn công người khác”, ông Khoa nói.

Trong nhiều năm qua, mạng xã hội tại Việt Nam gần như là một “vùng xám” pháp lý. Một tin đồn thất thiệt về sức khỏe, ví dụ như tin giả về vắc xin hay thực phẩm có thể lan đi nhanh chóng với hàng trăm nghìn lượt chia sẻ trước khi các cơ quan hữu quan kiểm chứng và đưa thông tin chính xác.                                                       

Hậu quả không chỉ là tâm lý hoang mang, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của công chúng, có khi gây thiệt hại kinh tế cho doanh nghiệp bị vu khống.

Dưới góc nhìn truyền thông, chuyên gia Dy Khoa đánh giá cao việc nghị định nhận diện đúng mắt xích lan truyền có tổ chức theo mô hình dòng chảy truyền thông hai bước, nơi thông tin thường khuếch đại qua các nhân vật hoặc hội nhóm dẫn dắt dư luận.

“Nghị định 330, khi gắn hành vi phát ngôn với chế tài cụ thể và cơ chế xác minh danh tính, thực chất đang phá vỡ chính ảo tưởng đó. Nó nhắc lại một nguyên tắc nền tảng: không gian mạng không phải là vùng miễn trừ trách nhiệm, mà chỉ là một kênh giao tiếp khác của cùng một xã hội có luật pháp”, ông Khoa nhận định.

Phòng 'giang hồ mạng' ngay từ học đường

Những livestream khoe tiền tài, phát ngôn gây sốc của một số nhân vật "nổi tiếng" (hay tai tiếng) trên mạng xã hội hút lượng theo dõi lớn, trong đó có nhiều người trẻ, tuổi học trò. Đề kháng nạn "giang hồ mạng" ngay từ học đường là giải pháp căn cơ…