5 dấu hiệu có thể cảnh báo tình trạng kháng insulin

Insulin được tuyến tụy sản xuất để giúp glucose từ máu đi vào tế bào, cung cấp năng lượng cho cơ thể. Khi các tế bào cơ, mỡ và gan giảm đáp ứng với insulin, tuyến tụy phải tăng tiết hormone này để duy trì đường huyết ở mức bình thường.

5 dấu hiệu có thể cảnh báo tình trạng kháng insulin

1. Da vùng cổ, nách hoặc bẹn sẫm màu bất thường

Một dấu hiệu tương đối đặc trưng là những mảng da sẫm màu, dày lên và có bề mặt mịn như nhung, thường xuất hiện ở sau gáy, nách hoặc bẹn. Tình trạng này có tên y khoa là acanthosis nigricans, có thể liên quan đến kháng insulin và nguy cơ tiền tiểu đường.

Khác với da sạm do ánh nắng, các vùng da này thường dày và có ranh giới không rõ. Tuy nhiên, không phải cứ da cổ sẫm màu là bị kháng insulin. Một số bệnh lý và thuốc cũng có thể gây thay đổi tương tự.

2. Vòng bụng tăng, mỡ tập trung quanh eo

Mỡ bụng, đặc biệt là mỡ nội tạng nằm sâu quanh các cơ quan trong ổ bụng, có liên quan đến nguy cơ kháng insulin. Tình trạng này thường gặp ở người thừa cân, béo phì hoặc có vòng eo lớn.

Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường vẫn có thể kháng insulin. Ngược lại, vòng bụng lớn không đồng nghĩa chắc chắn với tình trạng này. Đây là một yếu tố nguy cơ cần được xem xét cùng với huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tiền sử gia đình.

3. Đường huyết tăng hoặc được chẩn đoán tiền tiểu đường

Kháng insulin có thể tồn tại trong thời gian dài mà đường huyết vẫn nằm trong giới hạn bình thường, bởi tuyến tụy còn có khả năng tiết thêm insulin để bù đắp. Khi khả năng bù trừ suy giảm, glucose trong máu bắt đầu tăng.

Các xét nghiệm có thể phát hiện tình trạng tiền tiểu đường gồm:

Đường huyết lúc đói từ 100-125 mg/dL, tương đương khoảng 5,6-6,9 mmol/L.

HbA1c từ 5,7-6,4%, phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2-3 tháng gần đây.

Đường huyết sau nghiệm pháp dung nạp 75g glucose ở thời điểm 2 giờ từ 140-199 mg/dL, tương đương khoảng 7,8-11,0 mmol/L.

Các ngưỡng trên thuộc tiêu chuẩn tiền tiểu đường của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Chúng không trực tiếp xác nhận kháng insulin, nhưng giúp nhận biết tình trạng điều hòa đường huyết đang bất thường. 

4. Mỡ máu bất thường hoặc huyết áp cao

Người kháng insulin có thể đồng thời có triglyceride tăng, cholesterol HDL (cholesterol tốt) thấp hoặc huyết áp cao. Những bất thường này thường xuất hiện cùng nhau trong hội chứng chuyển hóa, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2.

Mỗi chỉ số riêng lẻ đều có nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, nếu bạn vừa tăng vòng eo, vừa có triglyceride cao, HDL thấp hoặc huyết áp tăng, nên trao đổi với bác sĩ về nguy cơ chuyển hóa tổng thể thay vì chỉ tập trung vào một chỉ số.

5. Mệt mỏi sau ăn, thèm đồ ngọt hoặc khó giảm cân: Có phải dấu hiệu kháng insulin?

Nhiều người cho rằng thường xuyên buồn ngủ sau bữa ăn, nhanh đói, thèm đồ ngọt hoặc khó giảm cân là dấu hiệu chắc chắn của kháng insulin. Trên thực tế, những biểu hiện này không đủ đặc hiệu để xác định tình trạng bệnh.

Kháng insulin có đáng lo và làm gì để cải thiện?

Kháng insulin đáng quan tâm, nhưng không có nghĩa bạn chắc chắn sẽ mắc tiểu đường. Khi cơ thể giảm nhạy cảm với insulin, tuyến tụy có thể tăng tiết hormone để giữ đường huyết ổn định. Nếu tình trạng này kéo dài và khả năng bù trừ suy giảm, nguy cơ tiền tiểu đường và đái tháo đường type 2 sẽ tăng lên.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), kháng insulin và tiền tiểu đường còn có liên quan đến các vấn đề như huyết áp cao, rối loạn cholesterol và triglyceride, gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, cùng nguy cơ bệnh tim mạch. Độ nhạy insulin có thể được cải thiện thông qua những thay đổi phù hợp trong lối sống. Bạn có thể bắt đầu bằng các biện pháp sau:

Điều chỉnh cân nặng nếu đang thừa cân: Giảm cân từ từ, bền vững có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin. Không nên nhịn ăn cực đoan hoặc áp dụng chế độ giảm cân quá nhanh.

Vận động đều đặn: Hướng đến ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi; kết hợp tập sức mạnh nếu sức khỏe cho phép. Nếu ít vận động, hãy bắt đầu từ thời lượng ngắn và tăng dần.

Ăn uống cân bằng: Tăng rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ; bổ sung nguồn protein phù hợp như cá, trứng, đậu phụ hoặc thịt nạc. Hạn chế nước ngọt, đồ uống nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến. Không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn cơm hoặc các thực phẩm chứa tinh bột.

Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ ổn định: Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến độ nhạy insulin và quá trình điều hòa cảm giác đói.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Nếu có vòng eo lớn, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường type 2, huyết áp cao hoặc rối loạn mỡ máu, hãy trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm đường huyết lúc đói, HbA1c và các chỉ số chuyển hóa cần thiết.

Cứ béo bụng, buồn ngủ sau ăn là ‘kháng insulin’?

Trên mạng xã hội thời gian gần đây, cụm từ "kháng insulin" xuất hiện dày đặc trong nhiều nội dung tư vấn sức khỏe. Bác sĩ cảnh báo nhiều thông tin khiến nhiều người hiểu sai về bệnh lý chuyển hóa và tự ý sử dụng sản phẩm không cần thiết.