Thông tin trên được các chuyên gia, bác sĩ cho biết tại buổi họp báo “Nâng cao nhận thức về bệnh béo phì, 20 triệu lý do hành động vì bệnh béo phì tại Việt Nam” vào sáng 4-3 tại TP.HCM, nhân Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về bệnh béo phì năm 2026.

Thuộc "top" cao nhất Đông Nam Á

PGS.TS.BS Trần Quang Nam - Trưởng khoa nội tiết Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, Phó trưởng bộ môn nội tiết Đại học Y Dược TP.HCM - cho hay hiện có khoảng 1 tỉ người trên toàn cầu đang trong tình trạng thừa cân, béo phì. Đến năm 2035, tỉ lệ thừa cân, béo phì dự kiến sẽ tăng vọt, chiếm khoảng một nửa dân số thế giới.

Việt Nam không nằm ngoài xu thế toàn cầu khi tỉ lệ thừa cân béo phì tăng gấp 7 lần trong 20 năm qua. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) đang sống chung với thừa cân, béo phì.

Đáng chú ý, tỉ lệ thừa cân, béo phì ở Việt Nam đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.

Tỉ lệ béo phì ở khu vực thành thị tăng cao hơn nông thôn. Nguyên nhân được cho là do lối sống ít vận động, di chuyển chủ yếu bằng xe máy, ô tô thay vì đi bộ hay xe đạp như trước đây. Bên cạnh đó chế độ ăn nhiều muối, mì ăn liền, nước ngọt nhưng ăn ít rau, hải sản...

Trường hợp bệnh nhân T.K.D. (33 tuổi, nhân viên tài chính kế toán) là ví dụ điển hình cho tình trạng ít vận động ở nhân viên văn phòng hiện nay. Mỗi ngày anh làm việc trước máy tính khoảng 12 tiếng và thường phải sau 5 tiếng mới đứng dậy một lần.

Với chỉ số BMI lên tới 41,5 và vòng eo 105cm, anh D. rơi vào tình trạng béo phì nặng. Tuy nhiên anh không đi khám vì cân nặng tăng mà chỉ đến bệnh viện khi xuất hiện vết loét ở cẳng chân kéo dài suốt sáu tháng không lành.

Qua thăm khám, bác sĩ phát hiện anh D. đối mặt hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng: trào ngược dạ dày - thực quản, gan nhiễm mỡ nặng kèm men gan tăng cao, tăng huyết áp, suy tĩnh mạch chi dưới, hội chứng ngưng thở khi ngủ...

Béo phì là một bệnh lý mạn tính

Bác sĩ Quang Nam nhấn mạnh béo phì không đơn thuần là tình trạng thừa cân, mà là một bệnh lý mạn tính. Chúng tác động tiêu cực đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể thông qua hai cơ chế chính là rối loạn chuyển hóa và áp lực cơ học.

Tuy nhiên, công tác phòng ngừa và điều trị béo phì vẫn đối mặt với nhiều rào cản khi có khoảng 1/3 người béo phì không tự nhận ra tình trạng bệnh của mình, trong khi 3/5 người tự áp dụng các biện pháp giảm cân cực đoan như cắt hoàn toàn tinh bột hoặc tập luyện sai cách thay vì tìm kiếm hỗ trợ y tế.

Phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng nặng, khiến việc điều trị trở nên phức tạp và tốn kém hơn. Đáng lưu ý, vẫn còn một bộ phận nhân viên y tế chưa nhìn nhận béo phì như một bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị bài bản.

Ngoài ra, sự lan truyền của các thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội cũng góp phần gây nhiễu loạn, khiến người bệnh hoang mang và dễ lựa chọn sai phương pháp điều trị.

Trình bày chuyên đề "Kỳ thị béo phì: rào cản vô hình trong chăm sóc và điều trị", ThS.BS Phạm Thị Minh Châu - bộ môn tâm thần Đại học Y Dược TP.HCM - cho hay ngoài gánh nặng về sức khỏe và tài chính, người thừa cân, béo phì còn chịu áp lực và tổn thương tinh thần từ chính sự kỳ thị của người xung quanh và tâm lý tự trách bản thân.

Đáng chú ý, tồn tại một "vòng xoắn bệnh lý" giữa sức khỏe tâm thần và thể chất. Khi trầm cảm xuất hiện, người bệnh dễ rơi vào rối loạn ăn uống, ăn theo cảm xúc hoặc giảm vận động, từ đó làm tăng cân. Ngược lại, béo phì lại làm gia tăng cảm giác tự ti, căng thẳng và trầm trọng thêm các triệu chứng trầm cảm.

Thực tế cho thấy khoảng 43% người trưởng thành mắc trầm cảm có tình trạng béo phì. Người bị trầm cảm có nguy cơ mắc béo phì cao hơn đáng kể so với nhóm không mắc bệnh. Ở trẻ em, những em có biểu hiện trầm cảm thường ghi nhận chỉ số BMI cao hơn so với bạn bè cùng trang lứa.

Theo các bác sĩ, việc nhìn nhận béo phì như một bệnh lý mạn tính đa yếu tố, đồng thời kết hợp hỗ trợ tâm lý trong quá trình điều trị là giải pháp quan trọng để tháo gỡ rào cản vô hình này.

Hơn nửa người Việt vẫn nghĩ béo phì do… lười

Theo khảo sát trực tuyến hơn 1.000 người trưởng thành tại 5 thành phố lớn, hơn một nửa số người tham gia khảo sát cho rằng béo phì bắt nguồn từ sự lười biếng hoặc thiếu ý chí.