Không khí tất bật của mùa vụ lớn nhất trong ngày Tết Đoan ngọ mang đến sự rộn ràng cho một xóm nghề đã tồn tại hơn nửa thế kỷ. Thế nhưng, đằng sau những mẻ bánh là nỗi lo về sự mai một của nghề truyền thống.

"Những năm trước khu vực này đông vui lắm, nay bớt đi nhiều rồi. Không biết những năm sau còn duy trì được hay không nữa", ông Trí, người có nhiều năm gắn bó với nghề làm bánh ú lá tre, chia sẻ.

Cô, dì gói bánh ú, nam lo bếp lửa

Dạo quanh khu vực hẻm 1130 đường Phạm Thế Hiển, hiện còn hơn 20 hộ tham gia gói bánh ú, nhưng chỉ khoảng 5 nhà có đặt những nồi nấu bánh. Đây là một trong những xóm nghề bánh ú lá tre lâu đời của TP.HCM, với lịch sử hơn 50 năm.

Ngồi ngoài hẻm bên hiên nhà, đôi tay cô Sáu thoăn thoắt cho nếp, đậu xanh vào lá tre rồi gói lại bằng dây lạt. Chưa đầy 30 giây, một chiếc bánh đã hoàn thành. Gắn bó với nghề từ khi còn là thiếu nữ, nay đã ngoài 50 tuổi, cô vẫn đều đặn ngồi gói bánh mỗi mùa Tết Đoan ngọ.

"Nhìn quanh toàn người lớn tuổi như tôi ngồi gói bánh, hiếm thấy người trẻ tham gia. Nghề này cực lắm, phải ngồi hàng giờ liền, lại cần sự khéo léo và kiên nhẫn. Chỉ những người lớn tuổi còn gắn bó được, đến khi không làm nổi nữa thì nghỉ", cô Sáu nói.

Theo cô, nhiều hộ dân trong xóm hiện nhận gói bánh gia công cho các cơ sở sản xuất. Những lò bánh sau đó phân phối sản phẩm đi khắp TP.HCM và các tỉnh lân cận để phục vụ nhu cầu cúng lễ và thưởng thức trong dịp Tết Đoan ngọ.

Bên trong một căn nhà khác, ông Trí đang rửa lại nếp, chuẩn bị nguyên liệu chuyển cho các nhóm thợ gói bánh. Ông cười khi được hỏi về tên cơ sở sản xuất của mình.

"Một năm chỉ vài ngày đỏ lửa nấu bánh nên đâu gọi là lò được. Khách quen cứ gọi là bánh ú chú Trí thôi", ông nói.

Theo ông Trí, năm nay lượng khách đặt mua tăng hơn so với năm trước, nhưng số người tham gia làm bánh lại giảm. Điều đó khiến khối lượng công việc dồn lên những người còn bám nghề. "Điều tôi lo là vài năm tới không biết còn tìm được người làm nghề hay không", ông chia sẻ.

Nỗi lo giữ lửa làng nghề mùa Tết Đoan ngọ

Để có những mẻ bánh phục vụ dịp Tết Đoan ngọ, công việc chuẩn bị phải bắt đầu từ trước đó cả tháng. Người làm nghề phải đặt mua lá tre, dây lạt, chuẩn bị nếp, đậu và các loại nhân. Trong khi đó, việc tìm người biết gói bánh ngày càng khó khăn.

"Năm nay chỗ tôi chỉ có thêm được một chị cũng hơn 40 tuổi mới tham gia đội ngũ gói bánh. Có cô 70 tuổi đến làm được một lúc rồi về nhà nghỉ chút vì đau lưng", ông Trí kể.

Theo ông, thời gian đầu sau năm 1975, bánh ú thường có kích thước nhỏ, nhân chỉ là một viên đường thùng. Sau khi nấu xong, bánh được đưa đến khu vực Chợ Lớn để tiêu thụ.

Đến những năm 1980, bánh ú lá tre ngày càng được nhiều người biết đến, nhu cầu tăng cao khiến số hộ làm nghề trong xóm cũng phát triển mạnh. Từ đó, bánh được biến tấu với kích thước lớn hơn và đa dạng nhân hơn để phù hợp thị hiếu người tiêu dùng.

"Nghề làm bánh ú lá tre lạ lắm. Chưa đến mùa thì mong ngóng, nhưng khi bắt tay vào làm mới thấy cực vô cùng. Hai, ba đêm liền tôi cùng thợ nấu bánh không ngủ để canh lửa, nấu cho xong những mẻ bánh cuối cùng", ông Trí tâm sự.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi lớp thợ trẻ ngày càng ít mặn mà với nghề làm bánh ú, những người làm bánh ở xóm nhỏ phường Bình Đông vẫn miệt mài giữ lửa mỗi mùa Tết Đoan ngọ. Thế nhưng, câu hỏi về người kế nghiệp và tương lai của làng nghề vẫn còn và đang là nỗi trăn trở của những người yêu nghề, thức trắng bên những nồi bánh đỏ lửa suốt đêm.

Bánh ú tro Hội An vào mùa, làm đến đâu bán hết đến đó

Cận Tết Đoan Ngọ, nhiều hộ làm bánh ú tro ở Hội An (TP Đà Nẵng) tất bật ngày đêm, bắt đầu bước vào mùa bánh chỉ kéo dài vài ngày trong năm.