Bệnh viện Nhiệt đới trung ương Việt Nam, nơi đã cứu sống nhiều bệnh nhân nhiễm dịch - Ảnh: VIỆT DŨNG

Dịch SARS đã thách thức cả hệ thống y tế công lẫn hệ thống chính trị các quốc gia bị ảnh hưởng, khi đòi hỏi phải có hành động nhanh chóng và quyết liệt nhất.

Không ca bệnh nào cũng phải báo cáo

Viêm đường hô hấp cấp nặng (SARS) là dịch bệnh lớn đầu tiên của nhân loại thế kỷ 21. Những bài học kinh nghiệm rất quan trọng giúp thế giới ứng phó nhanh chóng, hiệu quả hơn với các dịch bệnh lớn về sau như hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS), cúm A H7N9.

Và theo các nhà nghiên cứu ở Đại học Khoa học ứng dụng Hamburg (Đức), việc thông tin kịp thời dịch bệnh chính là bài học lớn nhất để kiểm soát, dập dịch thành công rút ra từ dịch SARS...

Ngay sau khi chính thức xác nhận bệnh dịch mới đang lây lan, tính tới giữa tháng 3-2003, bộ y tế những nước bị ảnh hưởng dịch SARS đã thành lập các nhóm đặc trách ứng phó bệnh này ở cấp trung ương và địa phương để điều phối giám sát, phản ứng và trao đổi thông tin.

Thậm chí ngày 23-4, Trung Quốc còn thành lập "trụ sở chính chỉ huy phòng và kiểm soát SARS" để điều phối mọi nỗ lực kiểm soát dịch toàn quốc. Trước đó ngày 6-4, Bắc Kinh đã lập lực lượng phối hợp ứng phó dịch SARS bao gồm 10 lực lượng đặc trách để quản lý dịch bệnh tại thủ đô.

Đặc biệt, mọi quốc gia có dịch đều điều chỉnh luật, đưa SARS vào mục bắt buộc phải khai báo. Tới cuối tháng 3-2003, tại Việt Nam, Singapore, Hong Kong, Đài Loan và Canada đã áp dụng điều này và thường xuyên cập nhật số ca nhiễm SARS lên Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Mọi bệnh viện đều phải báo cáo số ca nhiễm lên các trung tâm kiểm soát dịch tại địa phương, từ đó báo lên cấp tỉnh, cấp trung ương.

Tuy nhiên, phải tới ngày 8-4, Bộ Y tế Trung Quốc mới đồng ý liệt kê SARS vào danh sách bệnh lây nhiễm, đây là căn cứ pháp lý để các sở y tế địa phương triển khai những điều khoản liên quan trong luật điều trị và phòng chống bệnh lây nhiễm như cô lập, cách ly để kiểm soát dịch.

Sau đó, cơ quan y tế tại mọi tỉnh thành Trung Quốc phải thu thập và báo cáo hằng ngày mọi ca nhiễm mới cũng như tử vong vì SARS.

Để đảm bảo việc báo cáo toàn diện, Trung Quốc thậm chí còn áp dụng nguyên tắc vẫn phải báo cáo hằng ngày ngay cả khi không có ca nhiễm mới hay tử vong nào. Đơn vị nào vi phạm nguyên tắc báo cáo hay giấu giếm thông tin sẽ bị phạt nặng.

Hoạt động báo cáo cập nhật toàn diện số ca bệnh từ Trung Quốc với WHO trong dịch SARS 2003 bắt đầu vào khoảng 20-4-2003. Cách làm này đã và đang được triển khai trong mùa dịch corona Vũ Hán này.

Vào mỗi sáng, Ủy ban Y tế quốc gia Trung Quốc sẽ công bố số liệu tổng hợp về các ca bệnh đã "chốt sổ" vào cuối ngày hôm trước.

Nhờ nhanh chóng có thông tin minh bạch, nhiều người VN đã biết cách tự phòng virus corona - Ảnh: VIỆT DŨNG

Phát hiện sớm, cách ly nhanh

Thực tế ghi nhận việc phát hiện sớm các ca nhiễm và áp dụng biện pháp cách ly nhanh chóng, hiệu quả ngay lập tức là biện pháp chủ chốt trong công cuộc ngăn chặn dịch SARS lây lan.

Tất cả các nước có dịch SARS đều tìm ra những cách thức đa dạng nhằm phát hiện và ngăn chặn sớm các ca bệnh. Bắt đầu từ việc cảnh báo dịch tới các cơ sở y tế, mô tả định nghĩa ca bệnh cũng như quy trình chẩn đoán.

Chẳng hạn, sau khi WHO phát cảnh báo dịch SARS toàn cầu ngày 15-3, Singapore, Canada, Việt Nam và Đài Loan lập tức gửi cảnh báo tới các bệnh viện và các cấp chính quyền. Trước đó từ tháng 2, Hong Kong đã phát cảnh báo dịch bệnh.

Thực tế, để có định nghĩa chuẩn về ca bệnh mới cũng như thiết lập quy trình chẩn đoán bệnh không hề đơn giản. Trong dịch SARS, sau khi phát hiện những ca bệnh đầu tiên tháng 11-2002, phải tới tháng 1-2003 các bệnh viện ở Quảng Đông mới có được báo cáo mô tả đầu tiên về bệnh với các triệu chứng và lựa chọn điều trị.

Và phải tới ngày 15-3, WHO mới đặt tên bệnh mới là SARS và trình bày rõ về định nghĩa ca bệnh dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng, cũng như lịch sử đi lại hay tiếp xúc với vùng bị ảnh hưởng dịch bệnh. Định nghĩa ca bệnh cũng thường xuyên được điều chỉnh sau đó.

Nhìn chung các nước đều quy định thời gian cách ly tại nhà từ 10-14 ngày với người nghi ngờ phơi nhiễm SARS. Những biện pháp tầm soát và hạn chế đi lại với hành khách cũng được triển khai.

Bắc Kinh, từ cuối tháng 4-2003, đã tầm soát tất cả hành khách đi lại trong nước bằng đường không, đường sắt, xe buýt, tàu phà... và thiết lập chốt kiểm tra trên toàn bộ 71 tuyến đường kết nối Bắc Kinh với các khu vực.

Theo so sánh của giới quan sát quốc tế về dịch bệnh hô hấp cấp do chủng virus corona mới, Trung Quốc đang áp dụng những biện pháp cách ly, cô lập phòng dịch ở mức độ nghiêm ngặt chưa từng có khi phong tỏa cả chục thành phố tỉnh Hồ Bắc.

Chung phương pháp, khác quy mô, thời điểm

Là nơi chịu trách nhiệm điều trị, song bệnh viện lại chính là khu vực dễ xảy ra lây nhiễm nhất. Thực tế này đã xảy ra trong dịch SARS. Tại Singapore và Canada, hơn 2/3 số ca nhiễm SARS bị lây trong bệnh viện.

Nhìn chung các nước bị ảnh hưởng dịch SARS như Singapore, Việt Nam, Trung Quốc, Canada... đều đã chủ động cách ly và điều trị bệnh nhân SARS trong những bệnh viện được chỉ định. Phần lớn các nước đều thiết lập các cơ sở phân loại tình trạng bệnh nhân để có phương án điều trị kịp thời.

Các nước cũng xây dựng bảng hướng dẫn kiểm soát lây nhiễm cho cả bệnh viện lẫn các nhân viên y tế và tổ chức các lớp đào tạo kiến thức kiểm soát lây nhiễm đặc biệt cho những người trực tiếp điều trị bệnh nhân SARS.

Các nước bị ảnh hưởng đã áp dụng những biện pháp dập dịch khá giống nhau và cũng tương đồng khuyến cáo của WHO. Song sự khác biệt giữa các nước là nước nào triển khai đúng lúc, kịp thời các phương pháp ấy, ở cách thức cũng như quy mô mỗi nước áp dụng và thực thi các biện pháp kiểm soát dịch.

Với cách xử lý của chính quyền Bắc Kinh trong dịch virus corona hiện nay, dù vẫn còn ý kiến nghi ngờ hiệu quả thực sự từ quyết định phong tỏa nhiều thành phố, song nó phần nào cho thấy sự thận trọng của Trung Quốc trong bối cảnh giới khoa học vẫn đang lúng túng trước chủng virus mới.

Vượt qua 'tử thần' SARS - Kỳ 5: Không ai quên những người đã ra đi

TTO - Ngoài bác sĩ Carlo Urbani qua đời ở Thái Lan và một bác sĩ người Pháp mất vì những biến chứng liên quan bệnh SARS ở Pháp, có 5 bác sĩ và điều dưỡng người Việt cùng người Pháp đã mất trong vụ dịch kinh hoàng này ngay ở Hà Nội.