Người cao tuổi đến thăm khám tại Bệnh viện Lão khoa trung ương (Hà Nội) - Ảnh: DƯƠNG LIỄU
Dân số vẫn tăng, nhưng tốc độ chậm dần
Theo báo cáo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024 - 2074 do Cục Thống kê chủ trì, phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện, đến năm 2029, dân số Việt Nam theo phương án trung bình đạt khoảng 104,7 triệu người. Sau đó, dân số tiếp tục tăng nhưng sẽ có sự khác biệt giữa các kịch bản mức sinh.
Dự báo đến năm 2039, dân số Việt Nam theo phương án mức sinh trung bình ước đạt hơn 110 triệu người. Tuy nhiên, về dài hạn, xu hướng phân hóa ngày càng rõ đến năm 2074, dân số theo phương án trung bình đạt khoảng 114,2 triệu người.
Trong khi phương án mức sinh thấp cho thấy dân số có thể giảm xuống còn 103,9 triệu người, còn phương án mức sinh cao đạt 118,5 triệu người. Tính trong 50 năm, dân số Việt Nam chỉ tăng thêm khoảng 12,7% theo phương án trung bình, mức tăng khá khiêm tốn so với các giai đoạn trước.
Theo báo cáo này, tháp dân số Việt Nam năm 2024 cho thấy nước ta vẫn đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng, khi nhóm dân số trong độ tuổi lao động (15 - 64) chiếm tỉ trọng cao nhất. Tuy nhiên, "cửa sổ cơ hội" này đang dần khép lại. Theo dự báo, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng vào khoảng năm 2036, sớm hơn ba năm so với dự báo đưa ra năm 2019.
Trong giai đoạn dân số vàng ngắn ngủi còn lại, quy mô dân số trong độ tuổi lao động tiếp tục tăng và đạt đỉnh vào năm 2038, với khoảng 69,5 triệu người.
Sau đó, lực lượng lao động sẽ bước vào xu hướng suy giảm kéo dài, xuống còn khoảng 61,6 triệu người vào năm 2074. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam chỉ còn một khoảng thời gian rất ngắn để tận dụng lợi thế về nhân lực, trước khi đối mặt với áp lực thiếu hụt lao động và gánh nặng phụ thuộc gia tăng.
Già hóa nhanh, tiến tới "siêu già"
Trong khi lực lượng lao động dần thu hẹp, dân số người cao tuổi lại tăng với tốc độ rất nhanh. Năm 2024, Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Con số này dự báo tăng lên 20,9 triệu người vào năm 2034; 27,5 triệu người vào năm 2044 và đạt tới 38,5 triệu người vào năm 2074.
Thời kỳ dân số già và siêu già được dự báo tại Việt Nam - Ảnh: Chụp màn hình
Đáng chú ý, nhóm dân số từ 80 tuổi trở lên, nhóm cần chăm sóc y tế và xã hội đặc biệt tăng mạnh nhất. Chỉ trong 10 năm đầu dự báo, số người từ 80 tuổi trở lên tăng từ khoảng 2 triệu lên 3,3 triệu người. Trong toàn bộ giai đoạn 50 năm, quy mô nhóm tuổi này tăng gần 8 lần.
Theo các tiêu chí quốc tế, Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già từ năm 2034, khi tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên đạt 14%.
Giai đoạn dân số già kéo dài khoảng 15 năm, trước khi Việt Nam chuyển sang thời kỳ dân số "siêu già" từ năm 2050, với tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 21% dân số. Một đặc điểm nổi bật khác là phụ nữ chiếm ưu thế rõ rệt trong nhóm người cao tuổi, phản ánh tuổi thọ nữ cao hơn nam và đặt ra yêu cầu chính sách an sinh, chăm sóc mang tính nhạy cảm giới.
Chuẩn bị thế nào cho tương lai?
Trước những biến động lớn về dân số, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết là phải tận dụng tối đa quãng thời gian còn lại của cơ cấu dân số vàng. Đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, đào tạo kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng số và kỹ năng nghề, được xem là chìa khóa để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Song song đó, Việt Nam cần sớm chuẩn bị cho giai đoạn già hóa nhanh bằng việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, mở rộng các dịch vụ chăm sóc dài hạn, chú trọng mô hình chăm sóc tại nhà và dựa vào cộng đồng.
Việc phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống kinh tế - xã hội, cũng như xây dựng các chính sách đặc thù cho phụ nữ cao tuổi, sẽ góp phần giảm áp lực cho hệ thống an sinh.
Ngoài ra, xu hướng đô thị hóa mạnh mẽ đòi hỏi quy hoạch đô thị phải dựa trên bằng chứng nhân khẩu học, hướng tới đô thị xanh, thông minh và thân thiện với người già. Cùng với đó là hoàn thiện hệ thống dữ liệu dân số, tăng cường hợp tác quốc tế và chủ động ứng phó với các hệ lụy dài hạn của mất cân bằng giới tính khi sinh.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận