Đại Lý, quốc gia nằm ở phía Nam thời nhà Tống ở Trung Quốc, nổi tiếng qua các bộ tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung, từng có xung đột quân sự với nước Đại Cồ Việt (khi đó chưa đổi sang tên Đại Việt).

Vị võ tướng khuyết danh, đánh bại 'võ lâm thế gia' của Kim Dung

Cuộc xung đột này được ghi chép lại trong nhiều tư liệu của Trung Quốc ngày nay như Chính sách dân tộc và đối ngoại của nước Đại Lý, tác giả Phương Thiết, cho biết vào năm 1015, tướng nước Đại Lý là Dương Trường Huệ và Đoàn Kính Chí từng đem quân đến bến Kim Hoa, châu Vị Long (tỉnh Tuyên Quang ngày nay).

Kết quả phía Đại Lý bại trận, thiệt hàng vạn quân và phải rút lui. Nhưng sử sách Trung Quốc lại không ghi rõ về võ tướng phía Đại Cồ Việt đánh trận này.

Mặt khác, các tài liệu lịch sử Việt Nam như Đại Việt sử lược (khuyết danh, nhà Trần), hay Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên lại có ghi chép rõ về người đã cầm quân nhà Lý, đẩy lùi đại quân của họ Đoàn nước Đại Lý: đó là Dực Thánh Vương.

Dực Thánh Vương là một trong những võ tướng quan trọng nhất dưới triều Lý Thái Tổ. Ông từng đánh tan đạo quân từ nước Đại Lý, dẹp loạn ở vùng biên và tiến quân đến tận đất Tống. 

Tuy nhiên, tên thật của ông lại không được ghi chép rõ, và hầu hết thông tin về cuộc đời của ông chỉ được ghi lại qua các chiến công trận mạc.

Nguồn sử sớm nhất còn lại nhắc đến Dực Thánh Vương là Đại Việt sử lược, bộ sử khuyết danh được biên soạn vào thời Trần, gồm ba quyển. Tại phần mở đầu quyển II, khi thuật chuyện Lý Công Uẩn lên ngôi năm 1009, sách chép nhà vua “phong anh làm Vũ Uy Vương, phong em làm Dực Thánh Vương”.

Theo ghi chép này, Dực Thánh Vương là em trai Lý Thái Tổ, đồng thời là chú của thái tử Lý Phật Mã, tức vua Lý Thái Tông sau này.

Tuy nhiên, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, bộ quốc sử do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn theo lệnh vua Tự Đức, lại dẫn Nam Thiên trung nghĩa lục của Phạm Phi Kiến và ghi rằng Dực Thánh Vương là con thứ của vua Lý Thái Tổ.

Ngay tại quyển II phần chính biên, Cương mục cũng thừa nhận Dực Thánh Vương “khuyết danh”, tức không biết tên thật. 

Chi tiết này ít làm gây mâu thuẫn về thân phận thực sự của Dực Thánh Vương. Nhưng đối chiếu theo các chiến công trận mạc của ông sau đó, việc ông là em trai vua Lý Thái Tổ được thừa nhận rộng rãi hơn.

Chiến công nổi bật nhất của Dực Thánh Vương diễn ra từ đầu năm 1014, kéo dài đến 1015, tại khu vực biên giới phía bắc Đại Việt.

Đại Việt sử lược, quyển II, kỷ Lý Thái Tổ, chép nguyên văn: “Năm Giáp Dần, Thuận Thiên năm thứ 5, sai Dực Thánh Vương đánh tướng Man Đỗ Trường Huệ (nhiều nguồn ghi là Dương Trường Huệ) ở Kim Hoa bộ, thắng trận, chém đầu hàng vạn, bắt được quân lính và ngựa không kể xiết”.

Đại Việt sử ký toàn thư, phần Bản kỷ, quyển II, kỷ Lý Thái Tổ, cung cấp nhiều chi tiết hơn. Theo bộ sử được Ngô Sĩ Liên cùng các sử thần triều Lê biên soạn, hai tướng Dương Trường Huệ và Đoàn Kính Chí dẫn “hàng vạn quân Hạc Thác” vào Đại Cồ Việt, đóng ở bến Kim Hoa và lập doanh trại mang tên Ngũ Hoa.

Châu mục Bình Lâm là Hoàng Ân Vinh báo tin về triều. Lý Thái Tổ giao Dực Thánh Vương xuất quân. Quân nhà Lý đánh tan đối phương, “chém đầu hàng vạn, bắt được quân lính và ngựa đem về”.

Trong tác phẩm Chính sách dân tộc và đối ngoại của nước Đại Lý, tác giả Phương Thiết giải thích rằng "Hạc Thác" chính là tên gọi khác của nước Đại Lý. 

Sự kiện không chỉ xuất hiện trong sử Việt. Tục tư trị thông giám trường biên của sử gia nhà Tống Lý Đảo, quyển 83, cũng ghi: “Lý Công Uẩn sai tướng đánh bại người Hạc Thác tại châu Phương Lâm, chém vài vạn người, bắt được chủ tướng Dương Trường Huệ, rồi sai sứ đến tiến cống sản vật và báo tin thắng trận”.

Vì sao không có nhiều sử liệu?

Chiến thắng Kim Hoa chưa khép lại biến động tại vùng Vị Long. Tháng 2-1015, Hà Trắc Tuấn tiếp tục dựa vào các châu Vị Long, Đô Kim, Thường Tân và Bình Nguyên chống triều đình nhà Lý.

Khâm định Việt sử thông giám cương mục, chính biên quyển II, chép: “Dực Thánh Vương và Vũ Đức Vương mang quân đánh, bắt Hà Trắc Tuấn đem về kinh sư, bêu đầu ở chợ Đông”.

Như vậy, Dực Thánh Vương tham gia trọn vẹn hai giai đoạn của cuộc xung đột: đánh bại đạo quân từ bên ngoài năm 1014, rồi triệt hạ lực lượng nổi dậy ở địa phương vào năm 1015. Đại Việt sử ký toàn thư cho biết Hà Trắc Tuấn là người ở châu Vị Long, liên kết với người Man (Đại Lý) . 

Chiến công giúp nhà Lý củng cố quyền kiểm soát tại một vùng biên viễn vốn chịu ảnh hưởng đan xen của triều đình, các thủ lĩnh bản địa và nước Đại Lý.

Năm 1022, Dực Thánh Vương lại được giao trọng trách ở một điểm nóng khác. Khâm định Việt sử thông giám cương mục, quyển II, chép: “Đại Nguyên Lịch quấy nhiễu biên giới, sai Dực Thánh Vương đánh tan. Quan quân vượt sang đất Tống, đến trại Như Hồng, đốt kho tàng rồi trở về”.

Sách chú thích Đại Nguyên Lịch là tên một thủ lĩnh hoặc lực lượng miền núi hoạt động giữa trại Như Hồng và trấn Triều Dương, gần vùng biên đông bắc. 

Việc được vua Lý Thái Tổ liên tục giao điều binh cho thấy Dực Thánh Vương là một trong những tướng biên phòng chủ chốt của triều đình, dù sử liệu không ghi rõ ông mang chức võ quan cụ thể nào ngoài tước vương.

Nhưng mặt khác, sau khi vua Lý Thái Tổ băng hà tại điện Long An vào năm 1028, Dực Thánh Vương lại sa vào một cuộc tranh đoạt quyền vị. 

Câu chuyện này được ghi lại trong Đại Việt sử ký toàn thư lẫn Khâm định Việt sử thông giám cương mục.

Cụ thể, Đại Việt sử ký toàn thư, phần Bản kỷ, quyển II, mục thứ 87 có ghi chép về việc ba vương "Đông Chinh, Dực Thánh và Vũ Đức mang quân vào thành, nhưng sau đó bị thái tử Lý Phật Mã (tức vua Lý Thái Tông sau này) đánh bại".

Nhưng cũng theo Đại Việt sử ký toàn thư: "Sau khi thái tử Lý Phật Mã lên ngôi, hai vương Đông Chinh và Dực Thánh đến cửa khuyết nhận tội. Vua xuống chiếu tha cho, phục lại tước vị của họ".

Từ sau lần được phục tước năm 1028, Dực Thánh Vương không còn xuất hiện trong chính sử, cũng không rõ ông có tham gia triều chính hay chiến trận hay không, tên thật và chức vị quân đội của ông trước đó cũng không được ghi rõ.

Nhưng điều đó không thể xóa nhòa công lao trận mạc của một trong những vị võ tướng có công khai quốc với triều Lý, đặt nền móng vững chắc cho vùng biên giới phía Bắc nước Đại Cồ Việt, sau này là Đại Việt. 

Chuyện đời thật về 'Nhất Dương Chỉ', môn công phu lừng danh truyện Kim Dung

Nhất Dương Chỉ, một trong những môn võ trứ danh nhất thế giới tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung, cũng là chủ đề gây tranh cãi nhiều trong làng kung fu Trung Quốc nhiều năm qua.