Từ các thành phố lớn Sydney, Melbourne, Canberra, Adelaide cho đến nông thôn xa xôi đều cảm giác như chảo lửa bao trùm nước Úc.

Vậy mới thấy dù là nước lớn hay nước nhỏ, dù nguyên thủ siêu cường có nói sao và phủ nhận thế nào về biến đổi khí hậu thì thiên tai vẫn có thật và chẳng chừa một quốc gia nào. Nhân loại cùng chung một vận mệnh trước thiên tai.

Lệnh cấm lửa hoàn toàn

Ở Úc, những ngày nắng nóng, chính phủ ban hành lệnh cấm lửa hoàn toàn (Total Fire Ban). Việc đốt lửa ngoài trời bị xem là hành vi đặc biệt nguy hiểm vì có thể gây cháy rừng thảm khốc, nên mức phạt rất nặng. Theo quy định các tiểu bang, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ vài nghìn đô la Úc ở mức thấp nhất, ngay cả khi chưa gây thiệt hại, và mức phạt tối đa lên tới hàng chục nghìn đô la kèm án tù.

Tại bang Victoria, hình phạt cao nhất cho hành vi đốt lửa trong ngày cấm có thể hơn 40.000 đô la Úc và tù đến 2 năm, trong khi ở New South Wales nếu ngọn lửa lan rộng hoặc gây thiệt hại về tài sản, môi trường hay đe dọa tính mạng con người, mức phạt có thể tăng vọt hơn 100.000 đô la Úc cùng nhiều năm tù giam. 

Chính quyền Úc coi vi phạm lệnh cấm lửa không phải lỗi hành chính thông thường, mà là hành vi tiềm ẩn nguy cơ thảm họa, nên hình phạt được quy định rất nghiêm khắc để ngăn chặn rủi ro cháy rừng và bảo vệ an toàn cộng đồng.

Chị Kim Lan Bùi, một cư dân ở Adelaide, Nam Úc, kể: "Có lần vào mùa hè, chồng tôi tỉa cây và cắt cỏ xong thì gom lại một chỗ sau vườn đốt. Khoảng 15 phút sau, tôi đang ngồi trong phòng khách thì tự nhiên hai xe cứu hỏa đậu trước nhà. Tôi chưa kịp hiểu chuyện gì, họ đã tới gõ cửa nhà tôi. 

Thì ra có người đi đường thấy khói bốc lên sau nhà nên gọi cho đội cứu hỏa và họ đến ngay lập tức. May mắn ngày hôm đó là mùa hè nhưng trời mát, không có lệnh cấm lửa hoàn toàn, và cũng được xem xét là chúng tôi mới mua nhà lần đầu chưa kinh nghiệm, nên họ chỉ lưu hồ sơ cảnh cáo, nếu tái phạm sẽ bị phạt nặng".

"Trốn" đi đâu khi không có máy lạnh?

"Trước kia khi còn ở Việt Nam, tôi cứ mặc định rằng ở nước ngoài thì nhà nào cũng có máy lạnh và tiện nghi. Qua đây mới hiểu có những lúc trời nóng trên 40°C, mà nhiều nhà không có máy lạnh và cả xe cũng không có máy lạnh luôn - chị Hoa Lê, một người đang thuê nhà do chính quyền tiểu bang Victoria tài trợ cho người có thu nhập thấp, cho biết và bộc bạch thêm:

Tôi ở nhà thuê của chính phủ hơn 30 năm mà họ không gắn máy lạnh. Không biết chính phủ có biết trước có đợt nắng nóng kỷ lục lần này không, mà tự nhiên năm ngoái họ lại cho gắn máy lạnh ở khu chung cư tôi đang ở".

Có lẽ nhờ Chính phủ Úc có sự phòng bị và hỗ trợ tốt, nên năm nay nhiệt độ tăng cao hơn mọi năm nhưng đến thời điểm này chưa có báo cáo cụ thể về tử vong trực tiếp do nắng nóng hay cháy rừng trong đợt này.

Những nhà không có máy lạnh thì mọi người phải tìm chỗ "trốn" cho qua đợt nắng nóng. Anh Tùng Lê cho biết nhà đang ở trọ mà chủ không lắp máy lạnh nên hôm thứ Ba vừa qua, tức 27-1, khi nhiệt độ Melbourne lên tới 45°C, anh phải vào hồ bơi tránh nóng. Thời sinh viên thì anh và các bạn thường vào thư viện trường để vừa đọc sách vừa… trốn nóng.

Số đông khác chọn vào các trung tâm mua sắm, nơi máy lạnh chạy phà phà cả ngày. Một số khu vực khác được chính phủ cho mở "trung tâm làm mát công cộng" trong những ngày hè nắng nóng để hỗ trợ người dân không có điều kiện sử dụng điều hòa tại nhà.

Trong khi ở những thành phố chính như Melbourne hay Sydney, trong tuần nếu có ngày trên 40°C thì nhiệt độ thường chỉ lên cao trong một ngày, sang hôm sau thường sẽ hạ xuống còn khoảng 20 đến 27°C nên mọi người không phải chịu đựng cái nóng quá lâu. 

Chỉ những vùng thôn quê như Broken Hill (thuộc bang New South Wales), Mildura (bang Victoria), Renmark (Nam Úc) và vài thành phố thôn quê khác thì phải chịu đựng nhiệt độ ban ngày liên tục vượt ngưỡng 40°C kéo dài nhiều tuần trong mùa hè.

"Được nghe cảnh báo trước nhiệt độ sẽ tăng cao trong tuần ở trung tâm Melbourne là 45°C, nên chúng tôi đã chuẩn bị tâm lý. Chỉ có điều là hôm đó quá nóng, chúng tôi mở hệ thống điều hòa toàn căn nhà. Nhưng trong nhà thì mát, còn trần nhà và mái nhà nóng vượt mức an toàn nên tự nhiên tất cả thiết bị báo khói trong nhà đồng loạt kêu vang inh ỏi, càng lúc càng to càng khẩn cấp, nghe đinh tai nhức óc luôn.

Nó làm chúng tôi rối lên, cố gắng nhanh tay tháo rời pin, mà càng rối thì càng khó tháo hơn. Trong nhà có ba thiết bị báo khói mà lúc mua nhà chúng tôi không chú ý, vì bình thường lúc nấu ăn nếu lỡ có khói thì chỉ có một cái gần bếp "hú" thôi. 

Còn hôm trời nắng nóng 46°C như vừa rồi thì tất cả đồng loạt kêu vang, vừa tháo cái này tưởng xong rồi thì đến cái kia, đến lúc đó chúng tôi mới biết trong nhà có bao nhiêu cái thiết bị báo khói!", vợ chồng anh Sơn chị Trang vừa cười vừa kể cảm giác hết hồn khi lần đầu chứng kiến tất cả còi báo khói trong nhà đồng loạt kêu vang vì ông trời!

Bài học thiên nhiên

Trong khi ở Úc đang chịu đựng nắng gắt nóng như thiêu như đốt của mùa hè thì ở nơi khác cách nửa vòng trái đất có nơi đang phải gồng mình với những thiệt hại từ bão tuyết khắc nghiệt.

Vậy mới thấy, biến đổi khí hậu là có thật và nó không chừa một ai. Dù đất nước hùng mạnh cỡ nào, dù con người thông minh xuất chúng đến đâu, dù AI có thể thâu tóm mọi kiến thức nhân loại để cho ra những giải pháp tuyệt vời, nhân loại vẫn không thể hoàn toàn phòng chống được thiên tai bất định. Nên chi, có cần phải đợi đến lúc "qua dầm dề mưa tuyết mới mơ ngày nắng về", hay phải trải qua những ngày nắng nóng như thiêu đốt khủng khiếp mới mơ cơn mưa tưới mát sân nhà!?

Chúng ta dù da vàng, da trắng hay da đen, chúng ta dù quốc gia, châu lục nào thì vẫn đều có một vận mệnh chung trước biến đổi khí hậu. Hành tinh này là ngôi nhà chung của nhân loại, hãy biết yêu thương và gìn giữ ngôi nhà ấy khi còn có thể. Và mai này con cháu chúng ta sẽ tiếp tục kể những câu chuyện tốt đẹp về thuở ấy cha ông…

Nắng quá nóng, ngựa hoang ở Úc chết cả bầy như bị thảm sát

TTO - Một đợt nắng nóng bất thường ở Úc đã làm hơn 90 con ngựa hoang ở một vùng hẻo lánh tại Úc lăn ra chết hoặc hấp hối do đói và khát.