Có một sản phẩm Việt được đặt để nơi trang trọng nhất của gian nhà tôi, đó chính là chiếc tủ thờ Gò Công. Trải qua bao biến cố lịch sử nhưng đến nay nó vẫn tồn tại hơn 100 năm và tất cả thành viên của gia đình xem đây như một kỷ vật vô giá về vật chất lẫn tinh thần.

Chiếc tủ thờ Gò Công, chứng nhân gia đình thời chiến

Vào những năm đầu của thế kỷ trước, tía má tôi lập gia đình, cất nhà ra riêng. Nhà nền đất, mái và vách đều làm bằng lá dừa nước đặc trưng của vùng miền Tây Nam Bộ. Được ông bà nội tặng cho một tài sản giá trị nhất, đó chính là chiếc tủ thờ Gò Công.

Tía má đặt tủ trang trọng ở chính giữa của gian nhà để thờ cúng ông bà, tổ tiên, thể hiện tấm lòng, tình cảm sâu nặng đối với những người đã khuất. Ngoài mục đích thờ cúng, tủ thờ còn là nơi để cất giữ tài sản khác, là vật trang trí, góp phần tạo nên không gian đẹp, ấm cúng của ngôi nhà.

Vào những năm 1940, tía cùng trai tráng trong làng nghe tiếng gọi "Mùa thu rồi, ngày 23…" để theo Việt Minh kháng Pháp. Vào một ngày, đầu hôm tôi thấy tía lặng lẽ đến bên tủ thờ đốt hương rồi khấn vái điều gì đó thật lâu. Đến sáng thì tôi và các anh chị em đã không còn nhìn thấy tía đâu nữa. Tía đã gác lại gia đình nhỏ để khăn gói ra đi ngay trong đêm vì một gia đình lớn hơn đó chính là Tổ quốc thiêng liêng.

Năm tôi lên 9 tuổi, lính Pháp đến đốt toàn bộ ngôi nhà mà gia đình đang ở. Má bị trói tay giải đi tù vì tía đi theo Việt Minh. Nhà bị cháy, hàng xóm xúm nhau mang gầu lấy nước từ mương ở gần đó để cùng chữa lửa nhưng không thành. Họ chỉ cứu được cái tủ thờ, còn lại đều cháy rụi.

Và những người tham gia cứu hỏa cũng bị vạ lây, lính Pháp bắt đi tù mỗi người với mức án vài ba tháng. Chị em tôi như đàn chim non vỡ tổ, người được gửi về nội, người về ngoại để cưu mang trong giai đoạn khó khăn. Chiếc tủ Gò Công bị cháy sém được trùm lại đứng chơi vơi giữa đống tro tàn ngoài trời thời loạn lạc.

Tía bị mất tích, mãi mãi không trở về. Má ra tù được bà con, hàng xóm hỗ trợ dựng lại ngôi nhà nhỏ cũng làm bằng lá dừa nước đơn sơ, bà rước các con về tiếp tục cuộc sống. Chiếc tủ thờ Gò Công được thuê thợ mộc lành nghề đến làm lại, khắc phục những chỗ bị hư hỏng để có nơi thờ cúng ông bà và thờ thêm tía.

Tết năm Mậu Thân 1968, khi gia đình chuẩn bị bày lễ vật lên đầu tủ thờ để cúng ông bà thì bỗng tiếng gầm gừ của máy bay xuất hiện. Gia đình tốc hành xuống hầm trú ẩn, rồi liền sau đó tiếng nổ "đùng" như xé nát cả bầu trời. Quân đội Mỹ đã ném bom trúng hầm trú ẩn vùi lấp làm chết anh cả và hai đứa con nhỏ.

Lửa cháy, khói đen ngút trời, cây cối ngã đổ la liệt. Và chiếc tủ thờ Gò Công vẫn vững vàng đứng đó, chỉ phần thân bị lốm đốm vỏ đạn. Đến năm 1973 khi đang mang thai đứa con đầu lòng và duy nhất thì tôi bàng hoàng nhận tin dữ chồng đã hy sinh khi thời gian hòa bình, thống nhất đất nước đã gần kề.

Sau năm 1975, chiếc tủ thờ Gò Công được gia đình sửa chữa, làm lại bởi những người thợ mộc lành nghề. Chiếc tủ thờ thêm một số người thân đã ra đi bởi chiến tranh.

Trăm năm làng nghề tủ thờ Gò Công

Tự hào ở địa phương mình có làng nghề với thương hiệu tủ thờ Gò Công tuổi đời hơn một thế kỷ đã hiện diện trong đời sống tâm linh của cư dân Nam Bộ như một hình ảnh gần gũi, thân quen, trở thành nét văn hóa, thể hiện sự hiếu nghĩa trong thờ cúng tổ tiên của nhiều gia đình người Việt.

Qua bàn tay khéo léo, điêu luyện của các nghệ nhân, những tấm gỗ vốn vô tri vô giác biến thành một sản phẩm đời sống có giá trị cả về mặt vật chất lẫn tinh thần. Những người đến với nghề làm tủ thờ ở Gò Công đều có sự đam mê, khéo léo nên các sản phẩm của họ thực sự là những tác phẩm nghệ thuật.

Làng nghề truyền thống tủ thờ Gò Công là một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, cần được bảo tồn và phát huy để gìn giữ giá trị văn hóa của dân tộc, góp phần phát triển kinh tế, giải quyết việc làm cho người dân trong vùng.

Tôi đã 84 tuổi, chiếc tủ thờ Gò Công thì hơn 100 năm tuổi vẫn còn đó được gia đình yêu quý, đặt trang trọng ở ngay giữa gian nhà. Cứ mỗi dịp gần Tết là tủ được sơn lại như mới, căng đầy sức trẻ. 

Tôi mong thương hiệu tủ thờ Gò Công tồn tại mãi với thời gian. Tủ thờ Gò Công sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, cơ hội xuất ngoại, hiện diện nhiều hơn trong trong mỗi gian nhà của bà con người Việt định cư ở khắp nơi trên thế giới, trở thành nơi thờ cúng ông bà, tổ tiên, góp mặt tạo thành khoảng không gian tâm linh để những người con xa xứ luôn nhớ về nguồn cội.

Tủ thờ Gò Công

TT - Ở ấp Ông Non, xã Tân Trung, Gò Công Đông, Tiền Giang, một chiếc tủ thờ Gò Công bằng gỗ thường 20 triệu đồng, bằng gỗ mun đến 80 triệu, tuy giá ngất ngưởng nhưng thợ làm không kịp cung ứng cho thị trường...