Việt Nam và Úc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2024, đến nay đã hơn 2 năm. 

Nếu giai đoạn trước, quan hệ hai nước được mở rộng theo chiều ngang, tức là thêm kênh, thêm lĩnh vực, thêm cơ chế... thì chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy một xu hướng khác: nén lại thành chiều sâu.

Việt Nam và Úc không chỉ muốn hợp tác nhiều hơn, mà muốn hợp tác đó phải bền hơn, có sức chịu đựng tốt hơn trước biến động kinh tế, công nghệ và địa chính trị.

Từ ổ bánh mì và ly bia hơi tại Việt Nam

Thủ tướng Úc Anthony Albanese là người rất biết cách liên kết những câu chuyện đời thường với các vấn đề vĩ mô, tầm quốc gia.

Trong cuộc gặp với lãnh đạo chủ chốt Việt Nam khi đó tại Canberra (Úc) năm 2024, ông Albanese từng hóm hỉnh nói rằng nhờ người Việt, đồ ăn Úc mới ngon như ngày hôm nay.

Thiên nhiên hào phóng ban cho Úc nhiều sản vật phong phú từ thịt bò, hải sản, sữa đến trái cây… song nhờ người Việt, đặc biệt là cộng đồng người Việt ngày càng lớn mạnh (đến nay đã hơn 350.000 người - PV), ẩm thực Úc mới trở nên đa dạng, đủ sắc - hương - vị.

Trước đó một năm, trong chuyến thăm Việt Nam năm 2023, ông Albanese đã ghé quán bia hơi ở Hà Nội, ăn bánh mì, gọi những món bình dân và hòa vào nhịp sống rất đời thường của người Việt. Nhà lãnh đạo Úc còn dí dỏm chia sẻ rằng ông ăn thấy ngon hơn, uống thấy đậm vị hơn khi biết rất nhiều ổ bánh mì và bia tại Việt Nam được làm từ lúa mì, đại mạch Úc.

Câu chuyện nhẹ nhàng ấy không chỉ cho thấy sự khéo léo của nhà lãnh đạo Úc mà dường như còn là cách để nói về bản chất của mối quan hệ: hai nền kinh tế không giống nhau nhưng có tính bổ trợ cao; hai xã hội có lịch sử và cấu trúc khác nhau nhưng có khả năng làm giàu cho nhau.

Nếu nhìn lại trong bối cảnh hiện nay, hai chuyện trên còn mang một hàm ý khác. Lúa mì và đại mạch Úc đi vào ổ bánh mì, ly bia Việt Nam; ngược lại, văn hóa Việt Nam làm phong phú thêm bàn ăn, khu phố và đời sống xã hội Úc. Đó là một dòng chảy hai chiều.

Quan hệ kinh tế trưởng thành cũng phải như vậy: không bên nào chỉ là thị trường tiêu thụ hay nguồn cung nguyên liệu của bên kia và cả hai cần cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, cùng tạo thêm giá trị và cùng hưởng lợi từ sự đan xen ấy.

…đến 3 tuyên bố chung tại Úc

Trong các hoạt động đối ngoại cấp cao của Việt Nam, mỗi chuyến thăm thường được đánh dấu bằng một tuyên bố chung. Trong đó ghi nhận kết quả làm việc đồng thời nhắc lại những định hướng lớn trong phát triển quan hệ giữa Việt Nam với nước đó thời gian tới.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này đến Úc (từ ngày 9 đến 12-8) chứng kiến không chỉ 1 mà đến 3 tuyên bố chung được công bố ngày 11-8.

Ngoài "Tuyên bố chung về làm sâu sắc quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Úc", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Úc Anthony Albanese còn trao đổi "Tuyên bố chung về nâng cao sức chống chịu, thích ứng và phục hồi kinh tế Việt Nam - Úc" và "Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam - Úc".

Sau khi nâng cấp quan hệ năm 2024, Việt Nam và Úc đặt mục tiêu kim ngạch thương mại song phương đạt 20 tỉ USD đồng thời tăng gấp đôi đầu tư hai chiều. 

Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục chịu va đập, khi khoa học - công nghệ bùng nổ kèm nguy cơ quốc gia nào đi sau sẽ bị tụt hậu, các nhà lãnh đạo Việt Nam và Úc đều hiểu rõ hợp tác song phương cần những động lực mới, đi vào những lĩnh vực có thể tạo năng lực dài hạn.

Việt Nam đang thúc đẩy đổi mới mô hình phát triển dựa trên năng suất, tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị hiện đại. 

Úc, trong khi đó, đang điều chỉnh mạnh chính sách với Đông Nam Á, coi khu vực này là không gian kinh tế - chiến lược gần gũi, năng động và có ý nghĩa lâu dài.

Với Canberra, Việt Nam không chỉ là một thị trường hơn 100 triệu dân mà còn là một đối tác nằm ở vị trí địa chiến lược quan trọng, có năng lực hội nhập sâu và vai trò ngày càng nổi bật trong ASEAN, CPTPP cũng như APEC.

Sự đặc biệt coi trọng của Úc đối với Việt Nam được thể hiện một cách hữu hình qua lễ đón trọng thể Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phủ Toàn quyền Úc ngày 11-8. Nhà lãnh đạo Việt Nam cũng là một trong những nguyên thủ nước ngoài hiếm hoi được Úc đón tiếp trong khuôn khổ một chuyến thăm cấp Nhà nước.

Đặt trong bối cảnh đó cùng thực tế 96% dòng hành động trong Kế hoạch triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Úc giai đoạn 2024 - 2027 đã được hoàn thành, việc thông qua 3 tuyên bố chung trong chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là điều dễ hiểu.

Tầm nhìn hợp tác dài hạn

Ngoài 3 tuyên bố chung, nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai bên cũng đã ký và trao đổi 13 văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, giáo dục - đào tạo và các lĩnh vực khác.

Nội hàm của các tuyên bố chung cho thấy sự trưởng thành của quan hệ Việt Nam - Úc, chuyển từ chiều rộng sang đi vào chiều sâu, tăng độ bền và mức độ thực chất trong hợp tác.

Ngôn ngữ được thể hiện trong các tuyên bố chung ngày 11-8 không lặp lại văn phong "khung" của tuyên bố chung nâng cấp quan hệ năm 2024. Thay vào đó là ngôn ngữ của một quan hệ đã bước qua giai đoạn tuyên bố chính trị để đi vào giai đoạn thiết kế công việc với mức độ tin cậy chính trị cao hơn trước.

3 tuyên bố chung lần này đã đi thẳng vào những lĩnh vực cụ thể, từ quốc phòng, an ninh biển, thực thi pháp luật, phòng chống tội phạm mạng, kinh tế số, khoáng sản thiết yếu, giáo dục nghề nghiệp, y tế, hàng không đến năng lượng, khí hậu và đổi mới sáng tạo.

Hợp tác kinh tế trong chuyến thăm lần này không chỉ tập trung vào tăng kim ngạch, mà còn nâng sức chống chịu. 

"Việc hợp tác này bao gồm việc chia sẻ thông tin về các tình huống kinh tế có khả năng ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia của mỗi nước và xem xét các biện pháp ứng phó, phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế, không gây ảnh hưởng đến bên thứ ba. Hai bên cũng cam kết chia sẻ thông tin về cơ chế rà soát đầu tư nước ngoài và cập nhật các chính sách có liên quan", tuyên bố chung về kinh tế nêu rõ.

Chiến lược Tăng cường Hợp tác kinh tế (EEES) sau 5 năm triển khai nay được nối với Chiến lược Kinh tế Đông Nam Á đến năm 2040 của Úc, khoản hỗ trợ của Cơ quan tín dụng xuất khẩu Úc, nhóm xúc tiến đầu tư tại TP.HCM và Hà Nội, cùng các ưu tiên về chuỗi cung ứng, khoáng sản thiết yếu và đầu tư bền vững.

Điểm sáng mới và giàu tính tương lai nhất nằm ở khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. 

"Nhận thấy thế mạnh bổ trợ lẫn nhau và tiềm năng to lớn về hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cũng như vai trò của những lĩnh vực này là động lực then chốt đối với tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao năng suất, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh, lãnh đạo hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm giải quyết các thách thức chung và mang lại thịnh vượng lâu dài cho hai nước", tuyên bố chung về khoa học - công nghệ nhấn mạnh.

Việc hai bên có riêng một tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học - công nghệ cho thấy hợp tác trong lĩnh vực này không còn đứng bên lề kinh tế, mà đang trở thành động lực chính của quan hệ song phương.

Trong đó, hai bên nhất trí đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ trọng yếu và mới nổi, tìm kiếm cơ hội mở rộng nghiên cứu chung, tăng cường liên kết giữa các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và triển khai các sáng kiến hợp tác mới.

Úc sẽ tiếp tục cấp học bổng trong lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học (STEM) để hỗ trợ Việt Nam nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.

Ghi nhận hiệu quả của Sáng kiến Hợp tác Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Úc (AVSTICI), tuyên bố chung cũng cho hay giai đoạn II của Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt Nam - Úc (AVSTC) sẽ được triển khai. Trước mắt tập trung vào các ứng dụng đột phá của công nghệ 5G và các công nghệ nền tảng liên quan.  

Hai bên cũng khuyến khích tăng cường hơn nữa sự gắn kết giữa Chính phủ, giới học thuật và khu vực doanh nghiệp nhằm đẩy nhanh việc chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành các ứng dụng thực tiễn và có giá trị thương mại. 

Việt Nam và Úc tìm động lực mới bằng khoa học - công nghệ

Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là động lực mới của quan hệ Việt Nam - Úc, với việc mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như AI, công nghệ lượng tử,...