Ranh giới mong manh giữa đòi quyền lợi và vi phạm pháp luật

Luật sư Bùi Quốc Tuấn (Đoàn luật sư TP.HCM) cho rằng cần phân biệt rõ quyền đòi nợ và phương thức đòi nợ. Với khoản nợ có thật, hợp pháp và đã đến hạn, chủ nợ có quyền yêu cầu bên vay thanh toán.

Tuy nhiên quyền này không đồng nghĩa với việc được sử dụng mọi biện pháp để ép buộc người nợ trả tiền. Kinh doanh dịch vụ đòi nợ là ngành, nghề bị cấm. Vì vậy chủ nợ không nên thuê tổ chức, cá nhân thực hiện dịch vụ đòi nợ.

Nếu bên được thuê dùng thủ đoạn trái pháp luật để thu hồi tiền, chủ nợ cũng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ tham gia.

Tuy nhiên việc cấm dịch vụ đòi nợ không làm mất quyền thu hồi khoản nợ hợp pháp. Chủ nợ có thể trực tiếp yêu cầu thanh toán, thương lượng, hòa giải, ủy quyền cho luật sư hoặc người đại diện thực hiện những công việc phù hợp pháp luật.

Đồng thời chủ nợ có quyền khởi kiện tại tòa án. Khi bản án, quyết định đã có hiệu lực mà người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện, chủ nợ có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành và áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định.

Nếu người nợ chây ỳ, né tránh, chủ nợ cần củng cố chứng cứ như hợp đồng, giấy vay, chứng từ chuyển khoản, tin nhắn, gửi văn bản yêu cầu thanh toán và ấn định thời hạn cụ thể.

Trường hợp vẫn không trả, cần sớm khởi kiện để tránh ảnh hưởng đến thời hiệu và khả năng thu hồi tài sản. Nếu có dấu hiệu tẩu tán tài sản, chủ nợ có thể đề nghị tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản hoặc cấm chuyển dịch tài sản.

Trường hợp người vay có dấu hiệu gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, chủ nợ có thể gửi đơn tố giác kèm tài liệu, chứng cứ đến cơ quan công an.

Luật sư Tuấn lưu ý chủ nợ tuyệt đối không đe dọa, xúc phạm, tụ tập gây áp lực hoặc gây sức ép lên người thân của người vay. Pháp luật bảo vệ quyền đòi nợ hợp pháp, nhưng không bảo vệ phương thức đòi nợ trái pháp luật.

Cần cơ chế thu hồi nợ hiệu quả hơn

Từ thực tế nhiều chủ nợ vì bức xúc đã lựa chọn cách đòi nợ trái pháp luật, luật sư Trần Cao Đại Kỳ Quân (Đoàn luật sư TP Đồng Nai) cho rằng việc xử lý nghiêm các hành vi này là cần thiết nhằm bảo đảm pháp luật và an ninh, trật tự. Tuy nhiên cũng cần nhìn nhận vì sao nhiều chủ nợ không khởi kiện mà chấp nhận sử dụng những phương thức rủi ro hơn.

Theo luật sư Quân, nguyên nhân thường xuất phát từ tâm lý e ngại thủ tục tố tụng phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài, đến khi có bản án thì người nợ không còn tài sản để thi hành. Vì vậy bên cạnh xử lý hành vi đòi nợ trái pháp luật, Nhà nước cần xây dựng cơ chế thu hồi nợ hợp pháp đủ nhanh và hiệu quả.

Trước hết, có thể nghiên cứu dịch vụ hỗ trợ thu hồi nợ hợp pháp thay thế đòi nợ thuê. Luật sư hoặc tổ chức đáp ứng điều kiện có thể đại diện chủ nợ thương lượng, yêu cầu thanh toán và thực hiện thủ tục pháp lý trong những giới hạn rõ ràng, tuyệt đối không đe dọa, cưỡng ép.

Đối với khoản nợ có hợp đồng, giấy nhận nợ, chứng từ chuyển tiền và đã đến hạn, cần nghiên cứu thủ tục tố tụng rút gọn hoặc cơ chế 'lệnh thanh toán'. Nếu người vay không đưa ra căn cứ phản đối hợp lý, nghĩa vụ trả nợ cần được xác lập nhanh để chuyển sang giai đoạn thi hành.

Tòa án cũng cần áp dụng kịp thời biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có căn cứ cho thấy người nợ đang che giấu, chuyển nhượng hoặc tẩu tán tài sản. Đồng thời cần nâng cao hiệu quả thi hành án, nhất là khả năng xác minh tài khoản, bất động sản, phương tiện, thu nhập và các tài sản phải đăng ký.

Chủ nợ hiện gặp rất nhiều khó khăn trong việc biết người phải trả nợ có tài sản gì. Có thể nghiên cứu cơ chế để cơ quan có thẩm quyền được kết nối, khai thác thông tin về tài khoản, bất động sản, phương tiện và các tài sản phải đăng ký nhằm phục vụ thi hành án, nhưng đồng thời phải bảo đảm quy định về bảo mật và dữ liệu cá nhân.

Pháp luật cần phân biệt người thực sự mất khả năng thanh toán với người có điều kiện nhưng cố tình không trả, chuyển tài sản cho người thân hoặc thực hiện giao dịch giả tạo để né tránh nghĩa vụ. Đối với nhóm thứ hai cần có cơ chế pháp lý đủ mạnh để bảo vệ chủ nợ.

Luật sư Quân cũng khuyến cáo người cho vay phải quản trị rủi ro ngay từ đầu bằng hợp đồng rõ ràng, chứng cứ giao nhận tiền, tài sản bảo đảm và đăng ký biện pháp bảo đảm.

Vấn đề không chỉ là đòi nợ bằng cách nào, mà còn là làm sao để khoản nợ hợp pháp thực sự được thanh toán.

Vụ đòi nợ thuê Được Đất Bắc: 3 chủ nợ cũng bị đề nghị truy tố

Bên cạnh việc các bị can trong băng nhóm đòi nợ thuê Được Đất Bắc bị đề nghị truy tố về tội cưỡng đoạt tài sản, có 3 bị can là chủ nợ đã bán nợ cho các công ty đòi nợ thuê này cũng bị đề nghị truy tố về các tội danh trên. Hành vi của các chủ nợ này như thế nào?