Một trong những thách thức lớn nhất của giáo dục đại học hiện nay không phải là thiếu ngành đào tạo, mà là nguy cơ đào tạo chậm hơn tốc độ biến đổi của nền kinh tế.

Bài toán nhân lực cho chuyển dịch năng lượng

Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, tự động hóa, sản xuất xanh và chuyển dịch năng lượng đang liên tục tạo ra những yêu cầu mới về nguồn nhân lực, cập nhật kỹ năng mới… 

Vì vậy, quy hoạch ngành đào tạo không chỉ là mở thêm ngành mới hay duy trì chương trình truyền thống mà là quá trình dự báo năng lực quốc gia cần trong 10 - 20 năm tới để chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy giáo dục đại học ngày càng gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia.

AI thường được nhìn nhận là câu chuyện của thuật toán, phần mềm, dữ liệu song phía sau AI là hệ thống hạ tầng phức tạp, trong đó năng lượng có vai trò nền tảng. Các trung tâm dữ liệu, hệ thống tính toán hiệu năng cao, công nghệ bán dẫn… đều cần nguồn điện ổn định, tin cậy. 

Ngược lại, AI tạo ra cơ hội để ngành điện nâng cao hiệu quả dự báo phụ tải, tối ưu lưới điện, quản lý nguồn năng lượng tái tạo, an toàn hệ thống…

Thực tế, ngành năng lượng không chỉ cần kỹ sư điện theo mô hình truyền thống mà cần đội ngũ có khả năng kết hợp nhiều lĩnh vực như kỹ thuật điện, công nghệ số, dữ liệu, tự động hóa, an ninh mạng… Điều đó đặt ra yêu cầu chuyển đổi tư duy từ đào tạo theo những gì nhà trường có sang đào tạo những năng lực đất nước sẽ cần.

Trong xu thế đó, Trường đại học Điện lực có lợi thế đặc biệt khi nằm ở giao điểm giữa giáo dục đại học - công nghệ năng lượng - nhu cầu nhân lực cho lĩnh vực hạ tầng trọng yếu của quốc gia. 

Nhà trường không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn tham gia chuẩn bị đội ngũ cho quá trình chuyển dịch năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh.

Giai đoạn 2026 - 2035, Trường đại học Điện lực định hướng quy hoạch ngành đào tạo theo mô hình phát triển năng lực đa tầng gồm: vững nền tảng kỹ thuật, làm chủ công nghệ số, hiểu thị trường năng lượng và thích ứng với những thay đổi của khoa học - công nghệ. 

Các nhóm ngành ưu tiên là lưới điện thông minh, hệ thống điện số, AI, dữ liệu tự động hóa trong năng lượng, năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, hydrogen, điện tử công suất…

Cạnh đó, các lĩnh vực mới như điện hạt nhân, bán dẫn công suất, thiết bị điện thông minh, xe điện, thị trường năng lượng… sẽ mở ra những hướng đào tạo mới. 

Xu hướng cho thấy hệ thống năng lượng hiện đại không chỉ cần kỹ sư vận hành mà còn cần chuyên gia kinh tế năng lượng, quản trị dự án, tài chính xanh, thị trường carbon, pháp luật điện lực và quản trị phát triển bền vững.

Đồng kiến tạo nguồn nhân lực

Quy hoạch ngành đào tạo sẽ khó thành công nếu chỉ là nỗ lực riêng của các trường đại học. Do vậy, mối quan hệ giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần chuyển từ phối hợp sang đồng kiến tạo.

Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, dự báo nhu cầu nhân lực, hoàn thiện thể chế, có cơ chế đầu tư cho các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng, AI, bán dẫn, an ninh mạng và chuyển đổi xanh.

Nhà trường thiết kế chương trình đào tạo, phát triển đội ngũ, tổ chức nghiên cứu, bảo đảm chất lượng đầu ra gắn với vị trí việc làm thực tiễn.

Doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, xác định chuẩn năng lực, cung cấp dữ liệu thực tiễn, giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu, đánh giá chất lượng đào tạo và tiếp nhận sinh viên thực tập, làm việc sau tốt nghiệp.

Từ thực tiễn, Trường đại học Điện lực tiếp tục xây dựng quy hoạch ngành đào tạo dựa trên dữ liệu, đánh giá định kỳ nhu cầu xã hội, chất lượng đào tạo, năng lực đội ngũ, cơ sở vật chất và mức độ gắn kết với chiến lược quốc gia.

Trường xác định sẽ chuyển mạnh sang mô hình đào tạo theo năng lực; tăng cường các chương trình liên ngành giữa kỹ thuật điện, công nghệ số, AI, quản trị năng lượng và phát triển bền vững; 

Mở rộng đào tạo ngắn hạn, bồi dưỡng lại và nâng cao kỹ năng cho đội ngũ đang làm việc trong ngành năng lượng; cập nhật tri thức suốt đời cho kỹ sư, cán bộ quản lý, chuyên gia vận hành và lãnh đạo doanh nghiệp.

Kỷ nguyên AI và chuyển dịch năng lượng đòi hỏi giáo dục đại học Việt Nam phải chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực, thay vì chỉ thích ứng khi thị trường lao động đã thay đổi. Vì vậy quy hoạch ngành đào tạo không chỉ là công việc của từng trường, mà còn là một phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Với Trường đại học Điện lực, đây vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội để khẳng định vai trò trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức về năng lượng thông minh, xanh và an toàn. 

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhà trường cần tiếp cận quy hoạch đào tạo theo hướng dựa trên dữ liệu, phát triển chương trình theo năng lực, gắn nghiên cứu với thực tiễn và thúc đẩy mô hình đồng kiến tạo giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.

Trường đại học Điện lực đưa sinh viên vào doanh nghiệp thực tập từ năm 2

Với kỳ thực tập trải nghiệm ở doanh nghiệp, sinh viên được tiếp cận môi trường sản xuất từ sớm thay vì chờ đến năm cuối mới được thực tập. Nhờ đó, sinh viên tích lũy kinh nghiệm sớm, mở rộng cơ hội việc làm.