Thông tin từ Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cập nhật từ các hiệp hội, doanh nghiệp về tác động của tình hình chiến sự tại Trung Đông cho hay hoạt động xuất nhập khẩu và vận chuyển hàng hóa sẽ chịu tác động lớn.

Rủi ro cao khiến các hãng tàu dừng, thay đổi lộ trình

Theo đó, tình hình căng thẳng quân sự ở Trung Đông, đặc biệt là sau các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28-2, đang gây ra những biến động mạnh mẽ cho tuyến hàng hóa Á - Âu.

Trong đó, điểm "nghẽn cổ chai" nằm tại các eo biển chiến lược như eo biển Hormuz - cũng là điểm nóng nhất hiện nay. Iran đã đưa ra các cảnh báo về an ninh, khiến việc di chuyển qua đây gần như đình trệ. Mặc dù chưa chính thức đóng cửa hoàn toàn nhưng nhiều hãng tàu đã chủ động dừng hoặc thay đổi lộ trình do rủi ro cực cao.

Tại kênh đào Suez và Biển Đỏ, xung đột khiến hy vọng phục hồi tuyến đường qua Biển Đỏ trong năm 2026 trở nên mong manh. Các doanh nghiệp buộc phải tính đến phương án vòng qua mũi Hảo Vọng.

Thực tế này khiến cho chi phí logistics tăng vọt. Trong đó, giá cước container dự báo có thể tăng mạnh. 

Theo tiền lệ từ các đợt bất ổn trước, cước container 40 feet có thể nhảy vọt hơn 2-3 lần bình thường trên 5.000 USD, giống năm 2024-2025.

Ngoài ra, các khoản phụ phí bảo hiểm cũng phát sinh khi các đơn vị bảo hiểm lo ngại rủi ro chiến tranh nên đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh.

Giá dầu Brent cũng đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không đều tăng.

Các hiệp hội doanh nghiệp cho hay việc phải thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa Á và Âu bị kéo dài thêm từ 10 - 14 ngày.

Điều này gây áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng "vừa kịp lúc" (Just-in-time), đặc biệt là ngành linh kiện ô tô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm và hàng xuất khẩu Việt Nam nói chung.

Đối với nhóm hàng nhạy cảm là các mặt hàng nông sản (vốn là thế mạnh của Việt Nam như trái cây, thủy sản) sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài làm ảnh hưởng đến chất lượng và tăng chi phí bảo quản.

Hàng nông thủy sản rủi ro cao

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho hay hàng trái cây xuất khẩu sang Trung Đông chiếm tỉ trọng nhỏ, chỉ từ 3-5% so với tổng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này.

Tuy nhiên, với tình hình chiến sự căng thẳng, các lô hàng xuất khẩu sản phẩm trái cây của Việt Nam sang thị trường này gần như phải tạm ngừng khi một số đơn hàng vừa có khởi sắc sau những thỏa thuận, cam kết hợp tác của Việt Nam với một số nước như UAE, Saudi Arabia được ký trước đó.

Điều đáng lo ngại hơn, căng thẳng leo thang khiến cho đường vận chuyển hàng hóa xuất khẩu, trong đó có mặt hàng trái cây sang các nước châu Âu thông qua kênh đào Suez bị ảnh hưởng. Đến nay, giá cước vận tải từ các hãng tàu đã được điều chỉnh tăng, có chặng lên tới 7.000 - 8.000 USD cho mỗi container 400 feet.

Việc này không những gây rủi ro rất lớn cho hàng hóa nông sản xuất khẩu sang thị trường này mà còn có nguy cơ giảm đơn hàng, tăng chi phí khiến hàng hóa tiêu thụ khó khăn hơn.

Xung đột leo thang tại Trung Đông tác động ra sao đến xuất nhập khẩu?

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) vừa có công văn gửi các hiệp hội ngành hàng khuyến nghị, nhằm giảm thiểu tác động của xung đột giữa Mỹ và khu vực Trung Đông.