Đó là mô tả của báo chí phương Tây hiện nay khi suốt những ngày qua, thủ đô Trung Quốc chìm trong làn khói bụi mịt mù chưa từng thấy.

Bắc Kinh ô nhiễm nặngTruyền thông Trung Quốc “nổi nóng” vì ô nhiễm

Phóng to

Khí độc bao trùm thành phố Bắc Kinh trong nhiều ngày liên tiếp - Ảnh: Reuters

Lời cam kết đem lại "điều kiện sống thoải mái hơn và một môi trường trong lành, sạch đẹp hơn cho người dân" của các nhà lãnh đạo Trung Quốc xem ra quá xa vời với hầu hết người dân thủ đô Bắc Kinh. "Một thành phố với bầu trời xám xịt và bầu không khí sặc mùi ô nhiễm thì chẳng có gì là đẹp cả" - Tân Hoa xã mới đây "than thở".

Chính quyền Bắc Kinh thừa nhận tuần trước mật độ hạt bụi có khả năng xâm nhập phổi (mật độ PM 2,5) tại thủ đô lên tới 400, vượt xa ngưỡng tiêu chuẩn 26 microgram/m³ do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đề ra. Ðại sứ quán Mỹ tại Bắc Kinh khẳng định có lúc mật độ này lên tới 700-993 microgram/m³, đến mức như mô tả của phóng viên CNN Jaime A. FlorCruz: "Bạn có thể nếm được bụi trong không khí ở Bắc Kinh".

Cái giá của ô nhiễm

"Chứng ho vô cớ xuất hiện mỗi khi bạn đến Bắc Kinh. Cách hiệu quả nhất để chữa trị căn bệnh này là... rời khỏi thành phố"

Nhiều người nước ngoài đến thủ đô Trung Quốc đã gọi tình trạng ô nhiễm tại thành phố này bằng một cái tên rất học thuật là "triệu chứng ho Bắc Kinh". Nhật báoTrịnh Châu dẫn lời một người Hà Lan sống tại Bắc Kinh nhiều năm mô tả như sau: "Triệu chứng ho Bắc Kinh đơn giản là chứng ho vô cớ xuất hiện mỗi khi bạn đến Bắc Kinh. Cách hiệu quả nhất để chữa trị căn bệnh này là rời khỏi... thành phố!". Trong những ngày qua, người dân Bắc Kinh đổ xô đi mua khẩu trang y tế và chỉ có các công ty sản xuất khẩu trang là ăn nên làm ra.

Nhưng ở Trung Quốc không chỉ có Bắc Kinh đang bị ô nhiễm trầm trọng. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), trong số 30 thành phố ô nhiễm nhất thế giới thì 20 thành phố là ở Trung Quốc. Báo Sankei Shimbun của Nhật đưa tin tuần trước hai trường đại học Nhật tại Thượng Hải đã phải đóng cửa do lo ngại khí độc ảnh hưởng đến sức khỏe của học sinh. Chính phủ Nhật lo ngại về sức khỏe của những kiều dân Nhật đang sống tại Bắc Kinh và Thượng Hải.

Năm 2007, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ để trở thành quốc gia xả khí thải nhà kính nhiều nhất thế giới, theo thống kê của Bộ Thương mại Trung Quốc. Quốc gia Ðông Á này cũng là nguồn xả khí CO₂ lớn nhất thế giới. Báo cáo "Cái giá của ô nhiễm ở Trung Quốc" do WB công bố cho thấy mỗi năm ở nước này có gần 400.000 người chết trẻ, phần lớn là do bị ô nhiễm môi trường. Theo thống kê của Trung Quốc Nhật Báo, năm 2011 tỉ lệ ung thư phổi ở Bắc Kinh tăng 60% trong 10 năm qua dù số người hút thuốc không tăng.

Tình trạng ô nhiễm tại các thành phố Trung Quốc cũng không còn là "chuyện trong nhà" của Bắc Kinh. Theo báo Korea Times, Viện Khoa học môi trường Hàn Quốc mới đây đã phải lên tiếng báo động do bầu không khí ô nhiễm từ Trung Quốc đang bay sang Hàn Quốc. Từ đầu tháng 1, nồng độ ô nhiễm tại đảo Jeju đã tăng đáng kể do ảnh hưởng từ Trung Quốc. Ðặc biệt lượng chì trong không khí trước kia chưa bao giờ tồn tại ở Hàn Quốc thì giờ đã xuất hiện với nồng độ 0,134 microgram/m³.

Theo thống kê của Bộ Môi trường, Trung Quốc hiện là nước sản xuất và thị trường xe hơi lớn nhất thế giới. Năm 2012, nước này sản xuất 19,27 triệu xe hơi và tiêu thụ 19,31 triệu xe. Ngoài ra, Hiệp hội Than đá thế giới cho biết Trung Quốc sản xuất 79% điện năng bằng nhiên liệu hóa thạch, phần lớn là than bẩn giá rẻ.

Hậu quả: riêng thủ đô Bắc Kinh hiện có đến hơn 5 triệu ôtô, mỗi tháng tăng thêm hơn 20.000 xe. Và điều gì phải đến đã đến: theo thống kê năm 2011, riêng ở Bắc Kinh các loại ôtô đã thải ra 807.000 tấn oxynitride, 1,7 triệu tấn hydrocarbon và 16,2 triệu tấn CO₂.

Sẽ còn tồi tệ hơn

Theo Thời Báo Hoàn Cầu, để khắc phục tình trạng ô nhiễm, chính quyền Bắc Kinh đã buộc hơn 100 nhà máy ngừng hoạt động, ngừng xây dựng nhiều công trình và khuyến cáo trẻ em, người lớn tuổi hạn chế ra khỏi nhà. Bộ Môi trường Trung Quốc cam kết sẽ phát triển giao thông công cộng và giảm số lượng xe cá nhân lưu thông hằng ngày.

Nhật báo Trịnh Châu dẫn lời giáo sư John Cai thuộc Trường Thương mại quốc tế Trung - Âu ở Thượng Hải nhận định các biện pháp hiện thời chỉ mang tính đối phó, không thể khắc phục được tình trạng ô nhiễm trầm trọng hiện nay.

Báo Bưu điện Hoa Nam Buổi Sáng mới đây dẫn lời ông Khúc Cách Bình, cựu chủ nhiệm Ủy ban Bảo vệ môi trường Quốc hội Trung Quốc, khẳng định tình trạng ô nhiễm trầm trọng hiện nay tại Trung Quốc xuất phát từ quá trình tăng trưởng kinh tế một cách bừa bãi, thiếu kiểm soát, không tuân thủ luật lệ. Ông cho biết 30-40 năm trước, giới lãnh đạo đã mù quáng theo đuổi phát triển kinh tế bằng mọi giá, phớt lờ tất cả quy định bảo vệ môi trường. Năm 1970, Trung Quốc đã mời một số chuyên gia Nhật đến để học hỏi những kinh nghiệm của Tokyo sau hàng loạt xìcăngđan ô nhiễm làm hàng trăm người chết tại Nhật trong thập niên 1950-1960. "Tuy nhiên, Trung Quốc cũng rơi vào cái bẫy này và vấn đề trở nên trầm trọng hơn do dân số Trung Quốc quá đông" - ông Khúc Cách Bình than thở.

Ông Vương Kim Nam, phó giám đốc Viện Nghiên cứu quản lý môi trường Trung Quốc, cảnh báo ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn tại Trung Quốc nói riêng và tình trạng suy giảm chất lượng môi trường nói chung sẽ còn trở nên tồi tệ hơn nhiều trong thời gian tới. Và tác động của ô nhiễm đối với sức khỏe người dân Trung Quốc sẽ ngày càng trở nên rõ ràng hơn.

ÐÔNG PHƯƠNG - SƠN HÀ