
TS.LS Đặng Văn Cường phân tích các quy định pháp luật về xử lý nội dung âm nhạc phản cảm và trách nhiệm của các bên liên quan khi phát tán trên không gian mạng - Ảnh: NVCC
Một ca khúc có ca từ nhảm nhí, gây tranh cãi chưa chắc đã vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, khi những sản phẩm âm nhạc dung tục, phản cảm được phát tán rộng rãi trên mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem và tiếp cận cả trẻ em, câu chuyện không còn đơn thuần nằm ở thị hiếu hay chất lượng nghệ thuật.
TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn luật sư TP Hà Nội, chia sẻ với Tuổi Trẻ, cho rằng đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến chất lượng môi trường văn hóa, trách nhiệm xã hội của người sáng tạo và hiệu quả quản lý nhà nước trong kỷ nguyên số.
Không phải ca khúc gây tranh cãi nào cũng vi phạm pháp luật
Theo luật sư, việc quản lý và xử lý sản phẩm văn hóa có nội dung đồi trụy, dung tục, phản cảm trên không gian mạng hiện được điều chỉnh bởi nhiều nhóm quy định, gồm pháp luật về an ninh mạng và thông tin trên mạng; pháp luật về văn hóa, nghệ thuật biểu diễn; pháp luật hình sự và xử lý vi phạm hành chính.
Trong đó, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, là một trong những văn bản cần lưu ý. Bên cạnh đó, Nghị định 144/2020/NĐ-CP về hoạt động nghệ thuật biểu diễn nghiêm cấm việc sử dụng trang phục, từ ngữ, âm thanh, hình ảnh, động tác và phương tiện biểu đạt trái với thuần phong, mỹ tục, tác động tiêu cực đến đạo đức, sức khỏe cộng đồng và tâm lý xã hội.
Về xử phạt hành chính, Nghị định 87/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, thay thế Nghị định 38/2021/NĐ-CP, quy định các chế tài đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo. Ở góc độ hình sự, Điều 326 Bộ luật Hình sự quy định về tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.
Tuy nhiên, luật sư lưu ý không thể đồng nhất mọi sản phẩm có ca từ tục tĩu, hình ảnh phản cảm với hành vi truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy. Một ca khúc có ngôn ngữ thô tục, thiếu tính nghệ thuật, gây tranh cãi hoặc không phù hợp với thị hiếu của số đông chưa đương nhiên là hành vi vi phạm pháp luật.

Trẻ em có thể tiếp xúc và bắt chước những ca từ phản cảm khi thường xuyên xem video ngắn trên mạng xã hội - Ảnh: Magnific
Cần phân biệt nội dung phản cảm, nội dung vi phạm thuần phong mỹ tục và văn hóa phẩm đồi trụy. Đây là những khái niệm có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Việc xác định vi phạm phải dựa trên dấu hiệu cụ thể được quy định trong pháp luật, thay vì chỉ căn cứ vào cảm nhận hoặc phản ứng của dư luận.
Đối với tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy, cơ quan chức năng còn phải xem xét tính chất khiêu dâm, đồi trụy của nội dung, mục đích phổ biến và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 326. Không phải cứ sử dụng từ ngữ tục tĩu là cấu thành tội danh này; ngược lại, việc không có hình ảnh khỏa thân cũng không đồng nghĩa sản phẩm đương nhiên nằm ngoài phạm vi điều chỉnh.
Theo luật sư, cần đánh giá tổng thể lời ca, hình ảnh, cách thể hiện, ngữ cảnh và mục đích phổ biến. Một ca khúc sử dụng tiếng lóng, nói lái để thể hiện cá tính nghệ thuật có thể gây tranh luận nhưng chưa chắc vi phạm pháp luật.
Việc xác định vi phạm càng khó khi ca khúc dùng từ biến âm, hình ảnh ẩn dụ. Một từ có thể mang nghĩa thông thường nhưng lại hàm ý tình dục trong ngữ cảnh khác. Vì vậy, không thể chỉ tách riêng một câu hát để đánh giá.
TS.LS Đặng Văn Cường cho rằng cần hướng dẫn thống nhất tiêu chí nhận diện nội dung dung tục, phản cảm, khiêu dâm, đồi trụy, đồng thời xây dựng cơ chế thẩm định liên ngành để bảo đảm đánh giá khách quan, toàn diện.
Chế tài đã có, nhưng nội dung vẫn có thể tiếp tục lan truyền
Theo TS.LS Đặng Văn Cường, công tác quản lý và xử lý sản phẩm văn hóa vi phạm trên không gian mạng đã có chuyển biến, nhưng hiệu quả thực tế chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh. Việc phát hiện, xử lý còn gặp khó khăn khi nội dung có thể được chỉnh sửa, đăng lại trên nhiều tài khoản, nền tảng; đặc biệt, việc xác định trách nhiệm càng phức tạp khi nội dung được phát tán xuyên biên giới.
Trong khi đó, pháp luật đã có những chế tài cụ thể đối với từng hành vi vi phạm. Khoản 6 Điều 17 Nghị định 87/2026/NĐ-CP quy định hành vi biểu diễn nghệ thuật sử dụng từ ngữ, âm thanh, hình ảnh, động tác trái thuần phong, mỹ tục, tác động tiêu cực đến đạo đức, sức khỏe cộng đồng và tâm lý xã hội có thể bị phạt 30-35 triệu đồng, đình chỉ hoạt động biểu diễn từ 6-12 tháng.
Đối với hành vi lưu hành bản ghi âm, ghi hình có nội dung vi phạm, Điều 19 quy định mức phạt 30-40 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm có thể bị buộc tiêu hủy văn hóa phẩm độc hại, nộp lại lợi ích bất hợp pháp và gỡ bỏ bản ghi trên môi trường mạng.

Những ca khúc có ca từ dung tục, phản cảm lan truyền trên mạng xã hội đặt ra thách thức trong quản lý nội dung và bảo vệ người dùng trẻ tuổi - Ảnh: Chụp màn hình
Tuy nhiên, TS.LS Đặng Văn Cường cho rằng không nên chỉ đánh giá sức răn đe của pháp luật qua mức tiền phạt. "Một chế tài có sức răn đe thực sự phải khiến người vi phạm không còn động cơ tiếp tục vi phạm, đồng thời ngăn chặn được lợi ích kinh tế thu được từ hành vi sai trái".
Theo luật sư, cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể. Nghệ sĩ, người biểu diễn phải chịu trách nhiệm về hành vi biểu diễn vi phạm; nhà sản xuất, đơn vị phát hành chịu trách nhiệm đối với việc sản xuất, lưu hành sản phẩm; cá nhân đăng tải, chia sẻ phải chịu trách nhiệm về hành vi phát tán nội dung vi phạm. Trong khi đó, nền tảng mạng xã hội cần phối hợp gỡ bỏ, ngăn chặn nội dung tái phát tán theo quy định.
Luật sư đề xuất chú trọng thu hồi lợi ích kinh tế bất hợp pháp và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình tái phạm. Với những kênh thường xuyên đăng tải nội dung vi phạm, cơ quan quản lý cần yêu cầu nền tảng áp dụng biện pháp hạn chế hoặc chấm dứt hoạt động tài khoản theo quy định.
Việc đình chỉ biểu diễn cũng phải đúng đối tượng, thẩm quyền và thời hạn. Không thể chỉ vì một ca sĩ có ca khúc bị đánh giá là phản cảm mà mặc nhiên cấm người đó hoạt động nghệ thuật trong mọi trường hợp.
Không để trẻ đơn độc trước nội dung phản cảm trên mạng
Trẻ em dễ bị tác động bởi nội dung trên không gian mạng do khả năng nhận thức và tự bảo vệ còn hạn chế. Những ca khúc có ca từ dung tục, hình ảnh gợi dục nếu không được cảnh báo độ tuổi có thể tiếp cận trẻ thông qua thuật toán đề xuất.
TS.LS Đặng Văn Cường cảnh báo: "Đáng lo ngại hơn, trẻ em không chỉ nghe một lần mà có thể tiếp xúc lặp đi lặp lại, bắt chước ngôn ngữ, hành vi, cách ứng xử và dần coi những biểu hiện phản cảm là bình thường".
Về pháp lý, Luật Trẻ em năm 2016, Nghị định 56/2017/NĐ-CP và Nghị định 147/2024/NĐ-CP đều quy định trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, trong đó có việc cảnh báo, phân loại và gỡ bỏ nội dung gây hại.

TS.LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc giám sát, hướng dẫn trẻ tiếp cận và sử dụng nội dung trên không gian mạng an toàn - Ảnh: Magnific
Đáng chú ý, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, quy định tại khoản 2 và 3 Điều 16 trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ trong giám sát nội dung trẻ tiếp cận, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kiểm soát, ngăn chặn và xóa bỏ thông tin gây nguy hại cho trẻ em.
Theo luật sư, các nền tảng cần tăng cường phân loại, cảnh báo độ tuổi và kiểm soát nội dung đề xuất, hạn chế phân phối nội dung dung tục, khiêu dâm, bạo lực đến người dùng chưa thành niên:
"Không thể để một đứa trẻ chỉ vì vô tình xem một video có nội dung phản cảm mà sau đó liên tục nhận được hàng loạt video tương tự".
Bên cạnh trách nhiệm của nền tảng, gia đình và nhà trường cần hướng dẫn trẻ sử dụng mạng xã hội an toàn, nhận diện nội dung độc hại. Cơ quan quản lý cũng cần tăng cường giám sát, kịp thời xử lý các tổ chức, cá nhân cố tình phát tán nội dung vi phạm.
Luật sư nhận định bất cập lớn hiện nay là khoảng cách giữa quy định pháp luật và khả năng kiểm soát thực tế. Công nghệ phát tán nội dung phát triển nhanh, trong khi năng lực phát hiện, ngăn chặn và sự phối hợp giữa các bên chưa theo kịp.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận