Tràn lan nhạc rác (kỳ 2): Vì sao nhảm nhí, phản cảm lại dễ viral?

Nhạc nhảm nhí, phản cảm vẫn có thể nổi tiếng nhờ sức hút từ tranh cãi, thuật toán mạng xã hội và lợi ích kinh tế phía sau sự chú ý.

 - Ảnh 1.

Một đoạn nhạc ngắn có thể trở thành trào lưu trên mạng xã hội, giúp ca khúc được biết đến rộng rãi dù người nghe chưa chắc đã nghe toàn bộ bài hát - Ảnh: Chụp màn hình

Những ca khúc có lời ca nhảm nhí, phản cảm không chỉ gây tranh cãi khi lan truyền trên mạng xã hội mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác động đến nhận thức, ngôn ngữ và thẩm mỹ của trẻ em - nhóm khán giả dễ tiếp xúc với nội dung âm nhạc qua các video ngắn.

Đằng sau khả năng lan truyền của những sản phẩm này là công thức sáng tác hướng đến sự chú ý, cơ chế đề xuất nội dung và lợi ích kinh tế từ tương tác. Khi trẻ em có thể bắt gặp, ghi nhớ và lặp lại những câu hát phản cảm chỉ sau vài lần xem, câu chuyện không còn đơn thuần là thị hiếu âm nhạc mà còn liên quan đến trách nhiệm bảo vệ môi trường văn hóa số cho trẻ.

Vài giây âm nhạc và cuộc đua giành sự chú ý trên mạng xã hội

Sự phổ biến của TikTok, YouTube Shorts và Facebook Reels khiến âm nhạc ngày càng được tiếp cận qua những video ngắn. Thay vì nghe trọn vẹn một ca khúc, người dùng có thể chỉ chú ý đến vài giây giai điệu. Điều này tạo áp lực để một bộ phận nghệ sĩ, nhà sản xuất thay đổi cách làm nhạc, chú trọng đoạn hook - phần giai điệu hoặc câu hát tạo điểm nhấn.

The Korea Herald nhận định các nền tảng video ngắn đang góp phần định hình cấu trúc nhạc, trong đó đoạn hook khoảng 15 giây có thể trở thành điểm nhận diện và thúc đẩy khả năng lan truyền. Để thích nghi, một số ca khúc đưa phần nhạc bắt tai đến sớm hơn, sử dụng giai điệu lặp lại, câu hát dễ nhớ, thuận tiện cho việc nhảy, diễn xuất và làm video ăn theo.

Áp lực sản xuất nội dung đi kèm âm nhạc cũng được thể hiện trong báo cáo In Sync: Music and Video 2026 của BEATL thuộc Berklee. Khảo sát 1.003 người làm âm nhạc và video tại Mỹ ghi nhận 75,3% nhạc sĩ cảm thấy áp lực phải sản xuất video bên cạnh âm nhạc; 83,7% người tham gia từng chọn âm thanh thịnh hành trước khi xây dựng video xoay quanh nó.

 - Ảnh 2.

Tính năng Add to Music App của nền tảng cũng ghi nhận hơn 1 tỉ lượt lưu ca khúc vào các ứng dụng nghe nhạc kể từ khi triển khai năm 2024. Đến tháng 4-2026, TikTok cho biết con số này đã vượt 6 tỉ lượt trong 12 tháng - Ảnh: TikTok

Thuật toán mạng xã hội góp phần mở rộng khả năng lan truyền của âm nhạc. TikTok sử dụng các tín hiệu như thời gian xem, lượt thích, bình luận, chia sẻ và âm thanh để đề xuất nội dung; YouTube và Facebook Reels cũng cá nhân hóa video theo sở thích, lịch sử xem và tương tác của người dùng. Nhờ đó, một đoạn nhạc có thể xuất hiện trong nhiều video nhảy, clip hài hoặc chế lời, tiếp cận cả những người không chủ động tìm kiếm, trong đó có trẻ em.

Nghiên cứu đăng trên Academia Open tháng 3-2026, khảo sát 20 trẻ từ 5-6 tuổi tại Indonesia, ghi nhận 14 em bắt chước động tác hoặc câu nói trong video TikTok, kể cả những câu chưa hiểu rõ ý nghĩa. Kết quả cho thấy trẻ có thể tiếp nhận và lặp lại nội dung trên mạng xã hội mà chưa đủ khả năng đánh giá tính phù hợp.

 - Ảnh 3.

Không chỉ TikTok, Facebook Reels cũng là không gian để các đoạn nhạc lan truyền qua video do người dùng sáng tạo - Ảnh: Variety

Tương tác không đồng nghĩa với yêu thích. Người dùng có thể bình luận phản đối, chia sẻ để chế giễu hoặc xem vì tò mò. Nghiên cứu của Dante Donati (Columbia Business School) và Lena Song (Đại học Illinois Urbana-Champaign) trên khoảng 1 triệu người dùng Facebook tại Mỹ cho thấy bình luận chỉ trích có thể làm tăng lượt phản ứng, bình luận và nhấp vào liên kết từ 15-43%. 

Dù không nghiên cứu riêng âm nhạc, kết quả cho thấy tranh cãi vẫn có thể tạo thêm tương tác, khiến những câu hát phản cảm tiếp tục được nhắc đến. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa thuật toán mặc nhiên ưu tiên nội dung tiêu cực.

Tràn lan nhạc rác (Kỳ 2): Vì sao nhảm nhí, phản cảm lại dễ viral? - Ảnh 1.

Trẻ em có thể dễ dàng tiếp xúc với những nội dung âm nhạc nhảm nhí, phản cảm thông qua các video ngắn trên mạng xã hội - Ảnh minh họa: AI

Với người làm nhạc, khả năng lan truyền còn mang ý nghĩa quảng bá và lợi ích kinh tế. Báo cáo Music Impact Report do TikTok phối hợp Luminate công bố năm 2025 cho biết 84% ca khúc lọt Billboard Global 200 trong năm 2024 từng lan truyền mạnh trên TikTok. 

Nhóm nghệ sĩ có mức tương quan cao giữa hoạt động trên TikTok và lượt nghe trực tuyến ghi nhận mức tăng streaming trung bình 11% theo tuần, so với 3% ở nhóm còn lại. Đây là mối tương quan, không đồng nghĩa TikTok là nguyên nhân duy nhất tạo ra mức tăng này.

Theo The Independent Music Report 2026 của Ditto Music, khảo sát 5.039 nghệ sĩ tại 112 quốc gia, 86% người tham gia tạo nội dung mạng xã hội để quảng bá âm nhạc, 67% xem các nền tảng video là nguồn tìm kiếm người hâm mộ mới lớn nhất.

Trong cuộc đua đó, sản phẩm gây tranh cãi có thể được một bộ phận người làm nội dung tận dụng để thu hút chú ý. Một câu hát phản cảm dù bị phản đối, chế giễu vẫn có thể tiếp tục xuất hiện trong nhiều video, khiến trẻ em có nguy cơ tiếp xúc và ghi nhớ những nội dung không phù hợp với lứa tuổi.

"Không thể chỉ xử lý người dùng mà bỏ qua nền tảng"

Khi những nội dung âm nhạc phản cảm có thể lan truyền nhanh, tiếp cận nhiều nhóm khán giả, trong đó có trẻ em, trách nhiệm không chỉ thuộc về người sáng tác hay đơn vị phát hành. 

Cơ chế kiểm duyệt, đề xuất nội dung của các nền tảng và cách quản lý không gian mạng cũng cần được đặt ra. Bởi nếu chỉ xử lý một sản phẩm sau khi đã lan truyền, những nguy cơ từ quá trình phân phối nội dung vẫn chưa được giải quyết.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương - chia sẻ với Tuổi Trẻ, một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay là chúng ta không thể tiếp tục quản lý không gian mạng chỉ ở "phần ngọn", chờ một clip âm nhạc ngắn độc hại, lan truyền rồi mới xử lý. "Nếu chỉ xử lý người dùng mà không đặt trách nhiệm tương xứng lên nền tảng thì chưa chạm đúng vào cấu trúc của vấn đề", ông nói.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, Nghị định 147 năm 2024 đã đi một bước quan trọng trong việc quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng nhưng trong bối cảnh AI tạo sinh và hệ thống gợi ý ngày càng phức tạp, vẫn cần tiến thêm một bước từ "minh bạch thông tin" sang "trách nhiệm giải trình thuật toán".

 - Ảnh 5.

Sự nổi tiếng nhờ tranh cãi đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của người sáng tác và đơn vị phát hành đối với nội dung âm nhạc - Ảnh minh họa: AI

PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn - Phó viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống (Đại học Quốc gia Hà Nội) - từng chia sẻ với Tuổi Trẻ, những người có nền tảng kèm phông văn hóa tốt thường "dị ứng" với sự dễ dãi trong các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật bởi những tác động không chỉ trước mắt mà còn để lại hậu quả lâu dài về sự phát triển nhận thức, về thẩm mỹ của công chúng.

"Nó làm thui chột những giá trị văn hóa lành mạnh, kéo lùi sự tiến bộ xã hội. Đặc biệt, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, của mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra rất nhiều thách thức cho sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới", ông nói.

Còn theo nhạc sĩ Sa Huỳnh, âm nhạc là tấm gương phản chiếu xã hội. Dùng những ca từ gây sốc, phản cảm, lệch chuẩn có cái hại "lâu dài sẽ làm khán giả mất niềm tin, còn âm nhạc mất đi sự trong sáng và làm đẹp cho tâm hồn người nghe, mất đi tính chân - thiện - mỹ trong nghệ thuật".

"Âm nhạc vốn để nâng con người lên, hướng con người đến điều hướng thiện, chân thành và cái đẹp. Âm nhạc chỉ thật sự "sạch" khi được làm bằng tình yêu, tri thức và lòng tử tế", cô bày tỏ quan điểm. Theo nhạc sĩ, chấn chỉnh là cần thiết, không phải để cấm đoán sáng tạo mà để giữ cho nghệ thuật có văn hóa, có phẩm giá và luôn là đại diện cho cái đẹp.

Nhạc sĩ Tuấn Cry cũng từng chia sẻ anh bắt đầu sự nghiệp với nhạc chế nhưng tiếng cười chỉ viral vài ngày rồi thôi. Nghệ sĩ tự nhủ "phải làm một cái gì đó có giá trị một chút", chính thôi thúc đó dẫn tới "từ khóa" quan trọng văn hóa - dân gian. Bắc Bling ra đời và thành một trong những hit lớn của năm ngoái.

 - Ảnh 6.Spotify mạnh tay với nhạc rác AI, ưu tiên nghệ sĩ thật

Spotify đã loại 50 triệu bản nhạc AI bị xác định là nội dung rác khỏi hệ thống đề xuất, đồng thời gỡ hơn 75 triệu bản nhạc spam khỏi nền tảng trong năm qua.

Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết 0 0 0
google Nguồn ưu tiên trên Google Ưu tiên Tuổi Trẻ trên Google Search. Xem hướng dẫn.
Bình luận (0)
thông tin tài khoản
Được quan tâm nhất Mới nhất Tặng sao cho thành viên
    Chủ đề: tiktok nhạc rác

    Dòng sự kiện: Nhạc rác trên mạng

    Xem thêm