Nghị quyết 09 -NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới yêu cầu TP “nhanh chóng di dời nhà ở ven kênh rạch”.

Trước đó, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, TP.HCM đã điều chỉnh chỉ tiêu di dời nhà ven kênh rạch từ 20.000 lên 40.000 căn, gắn với chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường là một trong những nhiệm vụ, giải pháp cấp bách phải khẩn trương triển khai nhằm bảo đảm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Như vậy đây là mục tiêu đã và đang được TP.HCM tập trung cao. Sở Xây dựng TP.HCM được giao chủ trì và đang quyết liệt triển khai nhiệm vụ này.

Triển khai trên 42 xã, phường 

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025-2030 xác định chỉ tiêu: "Đến cuối năm 2030, phấn đấu hoàn thành công tác di dời 50% căn nhà trên và ven kênh, rạch, với khoảng  20.000 căn".

Và để bảo đảm chỉ tiêu nâng lên thêm 20.000 căn, mới đây Sở Xây dựng đã tổng hợp danh mục 349 tuyến kênh, rạch cần tiếp tục di dời ở TP.HCM trước khi sáp nhập thuộc địa bàn của 21 phường và 21 xã ở TP.HCM. Trên cơ sở đó Sở Xây dựng đề nghị 42 phường, xã rà soát 349 tuyến kênh, rạch trên.

Đồng thời để bảo đảm nguồn kinh phí chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường và tiếp tục di dời thêm 20.000 căn nhà, Sở Xây dựng đề nghị 42 phường, xã đề xuất danh mục dự án, cập nhật phương án tuyến, dự kiến tổng mức đầu tư, tiền bồi thường, tái định cư, chi phí xây lắp; sắp xếp thứ tự ưu tiên và đề xuất nguồn vốn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Phạm Đăng Hồ - Trưởng Phòng Phát triển nhà và thị trường bất động sản, Sở Xây dựng - cho hay do đặc thù lịch sử và địa lý, tình trạng nhà ven sông, kênh rạch tại thành phố có sự phân hóa rõ rệt về quy mô lấn chiếm, tính chất pháp lý và kết cấu hạ tầng tại từng khu vực.

Ở khu vực trung tâm, nội thành (địa bàn quận 8, Bình Thạnh, Gò Vấp cũ…) có mật độ nhà trên và ven kênh rạch cao. Còn khu vực đô thị hóa mới, các huyện ngoại thành (địa bàn quận 7, huyện Nhà Bè, Bình Chánh, Hóc Môn, Củ Chi trước đây) nhà ven kênh rạch phân tán rải rác, người dân xây cất nhà ở ven sông, kênh, rạch để thuận tiện canh tác, nuôi trồng thủy sản, có tình trạng cơi nới, mở rộng theo thời gian.

"Ngoài các dự án di dời hơn 20.000 căn nhà ven kênh rạch mà thành phố đang triển khai, thì Sở Xây dựng sẽ tham mưu thành phố tiếp tục triển khai di dời thêm 20.000 căn nhà còn lại trên các tuyến sông, kênh, rạch trên địa bàn còn lại. Sở đã có văn bản đề nghị 42 phường, xã có liên quan rà soát tiêu chí, chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, đề xuất nguồn vốn thực hiện các dự án di dời.

Trên cơ sở báo cáo của các phường, xã, Sở Xây dựng sẽ tham mưu, báo cáo thành phố kế hoạch cụ thể hóa mục tiêu di dời 40.000 căn nhà trên và ven các kênh rạch, gắn với chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường…", ông Hồ nói.

Nhiều dự án di dời quy mô lớn đã triển khai

Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, trong giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM đặt mục tiêu di dời hơn 23.000 căn nhà trên và ven kênh rạch tập trung tại các tuyến chính như kênh Đôi, kênh Tẻ, rạch Ông Lớn. Riêng các khu vực nhỏ lẻ giao cho địa phương chủ động triển khai.

Để thực hiện mục tiêu đó, UBND TP.HCM đã triển khai xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện đề án chỉnh trang đô thị, khu vực nhà trên và ven sông, kênh, rạch trên địa bàn thành phố giai đoạn 2025 - 2030. 

Thành phố dự kiến triển khai 40 dự án vốn ngân sách và 4 dự án vốn xã hội hóa với số lượng di dời 23.429 căn nhà. Trong đó Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM thực hiện 38/44 dự án (6 dự án còn lại do đơn vị khác làm chủ đầu tư).

Thời gian qua thành phố đang triển khai nhiều dự án lớn cải tạo kênh rạch như Tham Lương, Bến Cát, rạch Nước Lên, rạch Xuyên Tâm, Bờ Bắc Kênh Đôi, Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè… và một số dự án chỉnh trang kênh rạch đã được chuẩn bị đầu tư sớm (như dự án rạch Văn Thánh, dự án rạch Ông Bé, dự án rạch Bà Lớn…).

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đậu An Phúc - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM (đơn vị tham gia cải tạo nhiều dự án kênh rạch lớn) - cho hay quá trình triển khai các dự án vấn đề cốt lõi để bảo đảm người dân đồng thuận, di dời nhanh là phải có chính sách hỗ trợ đặc thù trong công tác bồi thường và tái định cư. Bởi lẽ phần nhiều nhà ven, trên kênh rạch đa phần không đủ pháp lý để bồi thường, tái định cư.

"Từ thực tiễn triển khai bồi thường, tái định cư, hỗ trợ với nhiều mức phù hợp tại dự án Bờ Bắc Kênh Đôi, rạch Xuyên Tâm các sở, ngành đã tổng kết, tham mưu thành phố hoàn thiện chính sách, ban hành Quyết định 11/2026 quy định cụ thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn.

Với các cơ chế chính sách mới, đặc biệt là cơ chế hỗ trợ đặc thù trong công tác bồi thường và tái định cư, cùng với việc chủ động bố trí nguồn lực đầu tư, nhiều dự án chỉnh trang đô thị của thành phố đã được đẩy nhanh tiến độ và tạo được sự đồng thuận của người dân…", ông Phúc nói.

Chủ tịch Nguyễn Văn Được khảo sát nhà trên và ven kênh rạch

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cùng sở, ban ngành đã khảo sát thực địa khu vực bờ kênh Đôi, rạch Xóm Củi và các khu đất dự kiến xây dựng nhà ở tái định cư thuộc đề án chỉnh trang nhà trên và ven kênh rạch của quận 8.