"Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá" là khẩu hiệu của Tổ chức Y tế thế giới đặt ra trong Tuần lễ Quốc gia Không thuốc lá từ ngày 25 đến 31-5 vừa qua. 

Các chuyên gia khẳng định thuốc lá điện tử, thuốc lá mới, các sản phẩm như vape, pod... đang đánh lừa giới trẻ bằng những quảng cáo "thân thiện", "không độc hại"...

Ma trận ngầm bán vape, pod trên mạng

Đồng Ngọc Lan (xin được đổi tên), 21 tuổi, ở Hải Dương (Hải Phòng) chỉ vài cú quẹt điện thoại đã "chốt" được một máy vape chỉ hơn 400.000 đồng. Ngọc Lan mua của một người lạ đăng trên nhóm Facebook. 

Tin đăng của người này chụp ảnh điếu thuốc điện tử trên nền quyển vở học sinh. Dòng chữ "Đề thi môn Vật lý lớp 11" và nhiều phép tính của học sinh hiện rõ.

Lan cho hay cô "hút cho thơm chứ chẳng phải nghiện ngập gì". Bạn bè cô nhiều đứa sành điệu, hồi còn đi học (THPT - PV) nhóm bạn vẫn hẹn nhau đi uống trà sữa rồi chia nhau hít hà cái "máy" thuốc lá, phả khói sực mùi tinh đầu. "Nó thơm mà chụp ảnh rất "nghệ!"" - Lan khoe.

Cô kể trước đây các loại "thuốc lá sành điệu" bán ngay gần cổng trường. Lên TikTok đầy video bán hàng, hướng dẫn. Từ ngày có quy định cấm, chỉ người quen mới mua được vape trực tiếp. Các kênh trên TikTok đã khóa giỏ hàng, nhưng các hội, nhóm mua bán vẫn đầy trên mạng. Chỉ cần vài cú quẹt màn hình là thuốc lá điện tử được ship đến tận nhà.

Khảo sát qua một vòng trên "chợ mạng", hàng loạt nhóm bán vape, pod, tinh dầu, phụ kiện... hiện ra. Có nhóm hàng chục nghìn thành viên, gần trăm bài viết mỗi ngày.

Thử vào một nhóm bán vape, pod ở Hà Nội, nhan nhản các bài viết kèm ảnh vape, pod kèm số điện thoại. Nhiều tài khoản quảng cáo "Ship full map" (giao hàng đến mọi ngóc ngách) và sẵn sàng phục vụ 24/7.

Tài khoản bán hàng là những tài khoản ảo, gần như không có thông tin hoặc khóa bảo vệ trang cá nhân. Ngược lại, người mua là những nick thật của các bạn trẻ. Có tài khoản vẫn để ảnh đại diện mặc áo đồng phục học sinh.

Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo

TS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá - cho hay tại Việt Nam, trong năm 2022 đến 2023, tỉ lệ thanh thiếu niên từ 13-15 tuổi dùng thuốc lá điện tử tăng từ 3,5% đến 8%. 

Điều nguy hiểm là nhiều bạn trẻ đang cho rằng thuốc lá điện tử "an toàn hơn", "ít độc hại hơn", hoặc thậm chí là "giúp cai thuốc lá thông thường".

"Điều đáng lo ngại hiện nay là thuốc lá điện tử đang được quảng bá như một biểu tượng của sự hiện đại, cá tính và thời thượng để thu hút giới trẻ. Nhưng phía sau những thiết kế bắt mắt và hương vị hấp dẫn ấy là nguy cơ nghiện nicotine và những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe và tương lai của thanh thiếu niên" - tiến sĩ Hà Anh Đức nói.

Theo ông, để thế hệ trẻ không hút thuốc thì chính những người trẻ phải là người hành động. Tiến sĩ Đức cho rằng người trẻ phải là người ên tiếng, lan tỏa thông tin chính xác về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Bà Angela Pratt - Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam - cho hay tín hiệu rất đáng mừng là tỉ lệ sinh viên hút thuốc lá điện tử trong 1 năm qua đã giảm một nửa. Tỉ lệ thanh, thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi hút thuốc lá điện tử đã giảm từ 8% năm còn 1%, tính đến thời điểm năm 2025.

Theo đại diện WHO, với những sửa đổi sắp tới của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam sẽ có cơ hội tiến thêm một bước nữa trong cuộc chiến chống tác hại thuốc lá và thuốc lá mới.

"Lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nên được phản ánh trong luật và cần phải toàn diện hơn, với việc bao gồm lệnh cấm các bộ phận cấu thành sản phẩm, ví dụ như dung dịch thuốc lá điện tử; và các sản phẩm thuốc lá mới khác, ví dụ như túi nicotine" - bà Angela nói.

Nên khuyến khích tố giác người cung cấp và người sử dụng thuốc lá điện tử

Mức phạt nghiêm đối với hành vi hút thuốc lá điện tử hoặc chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử đã được áp dụng từ ngày 15-5-2026. Đông đảo người dân rất đồng tình, cùng mong muốn về một môi trường sống trong lành, an toàn hơn.