 Phóng to |
| Ra đi, quyết sẽ trở về. Ông Huỳnh Văn Tiểng (thứ 3 từ trái sang) trên đường về TP.HCM tiếp quản Đài Truyền hình, cuối tháng 4-1975 |
Chi tiết nói trên đã thôi thúc chúng tôi tìm gặp bác Tiểng để hỏi thêm về những ngày tháng giao thời trong đợt tập kết 1954. Cuộc trò chuyện diễn ra sau đó còn có hai chú Bùi Văn Đạt, Nguyễn Văn Cường - hai chàng bảo vệ, cần vụ trẻ của Sở Tuyên - văn thời ấy.
Dù gì cũng đã 50 năm, tuổi tác chồng chất, việc lục tìm trong khoảng sâu ký ức những tình tiết sự việc quả không đơn giản. “Ba mặt nhiều lời” góp vào dễ soi sáng, làm rõ hơn những điều cần nhớ.
* Theo một tài liệu của tỉnh Cà Mau, chuyến tàu đi đầu tiên xuất phát tháng 11-1954. Thế nhưng theo chú Nguyễn Sơn (trưởng ban biên tập của Đài Phát thanh Tiếng nói Nam bộ), chú lại có mặt ở Hà Nội ngày 19-10... Vậy thực tế chuyến đi đầu tiên của người ở miền Tây Nam bộ (Khu 9) là lúc nào,các bác, chú có biết rõ?
- Bác HUỲNH VĂN TIỂNG (H.V.T.): Lúc ấy có một số đồng chí do yêu cầu công việc, Trung ương lệnh phải ra gấp. Đoàn của tuyên - văn đi trước đâu bảy, tám người, trong số đó như Kim Ngôn - phát thanh viên Đài Tiếng nói Nam bộ - ra để chuẩn bị buổi phát thanh miền Nam trên Đài Tiếng nói VN, hay họa sĩ Huỳnh Văn Gấm ra để chuẩn bị cuộc triển lãm toàn quốc...
Tổ chức tập kết theo thời hạn vùng miền, nhưng không phải cứ cùng đơn vị cơ quan là đi cùng mà còn tùy nhiệm vụ của từng người.
* Trong cuốn Nước về biển cả cố nhà báo Lưu Quý Kỳ (lúc tập kết là giám đốc Sở Tuyên - văn) có đề cập chuyện đi trên “Gat-scô-nhơ” của Pháp. Chẳng lẽ những chuyến tập kết của ta đều bị thực dân Pháp “hộ tống” bằng tàu để dễ kiểm tra, kiểm soát?
- Bác H.V.T.: Theo như anh Lưu Quý Kỳ viết thì đoàn cán bộ tuyên - văn đi xuồng từ kênh Phó Sinh (Huyện Sử, Cà Mau) lên Sóc Trăng, nhập vào các chiến sĩ anh hùng quân đội, những chuyên gia kỹ thuật. Một số cán bộ khác được Đảng và Chính phủ gọi ra Bắc sớm, chờ máy bay chở ra Hà Nội, không ngờ máy bay Pháp từ Sài Gòn ra đột nhiên bốc cháy.
Đoàn được chuyển qua ôtô (GMC) chở lên Cao Lãnh, rồi lại chuyển qua tàu há mồm LCM đi đến cửa biển, từ đó lại chuyển sang tàu buôn Pháp đi ra Sầm Sơn (Thanh Hóa)... Có lẽ đó là chuyến tập kết đầu tiên ở Khu 9 (tháng 10-1954) và đi bằng tàu Pháp.
Thật ra lúc đầu Pháp cũng định ép ta dùng tàu quân sự của họ nhưng ta đấu tranh quyết liệt. Cuối cùng họ phải chấp nhận cho tàu hàng Liên Xô và Ba Lan vào đưa mình đi.
- Chú NGUYỄN VĂN CƯỜNG: Theo tôi biết, phục vụ tập kết có hai tàu Liên Xô là Stavropol, Arkhagelsk và một tàu Ba Lan (tàu lớn nhất trong ba chiếc) là Kilinski.
* Suốt mấy tháng trời, từ chuyến đi đầu tiên đến chuyến đi cuối cùng ở Khu 9, mọi công việc đều dồn vào mục tiêu chuẩn bị tập kết?
- Chú BÙI VĂN ĐẠT (B.V.Đ.): Mấy tháng trời đó tụi tôi gọi là thời gian đệm. Dạo ấy đang mùa nước nổi, nước ngập mênh mông. Tụi tôi chèo xuồng mệt nghỉ để đưa lãnh đạo đi họp. Họp trên, họp dưới, họp liên tục; họp trong cơ quan, đơn vị đã đành, còn họp với dân để giải thích chủ trương, động viên bà con ở lại “giữ dạ sắt son” như lời một bài ca vọng cổ lúc đó.
- Bác H.V.T.: Đúng là thời gian đầu họp suốt ngày. Họp tính chuyện ai đi, ai ở. Tâm lý chung là muốn đi. Đi để học tập, để luyện quân. Còn ở thì lo “chém vè”, về với người thân ở ngoài thành, làm giấy tờ giả, phòng ngừa sau khi quân mình rút hết, tụi ngụy tìm kiếm, bắt bớ tàn sát để hạ khí thế đấu tranh (mà điều này sau đó đã xảy ra).
* Theo hiệp định, sau hai năm sẽ tổng tuyển cử thống nhất nước nhà. Chẳng biết hồi đó bên mình có tin vào điều đó không?
- Bác H.V.T.: Tổng tuyển cử là tụi nó thua chắc nên đời nào chịu thực hiện đúng hiệp định. Do đó mình bên ngoài thì vẫn nói chấp hành nghiêm túc hiệp định, đồng thời cũng dặn dò xa xa với bà con trường hợp đi hai năm chưa về được. Còn với nội bộ thì như đồng chí Lê Duẩn nói trong một cuộc họp: “Nó sẽ phá đó, sẽ không để cho tổng tuyển cử diễn ra đâu. Nhưng chúng ta sẽ không chịu thua”.
- Chú B.V.Đ.: Cánh giao liên, cần vụ chúng tôi còn nhận nhiệm vụ đón bà Phùng Há, ông Năm Châu (người của ta rước từ Sài Gòn xuống) đưa vào khu gặp đồng chí Lê Duẩn. Nghe nói lại ông Duẩn tiếp rất thân mật, giải thích hiệp định, dặn dò công việc cần làm khi ở lại... Hai người xuống bí mật mấy ngày rồi lên lại Sài Gòn...
Chuyến cuối cùng mà tôi đi (2-1955) vì sợ địch theo dõi quân số phát hiện không đủ người (một số cán bộ công khai là đi nhưng bí mật ở lại) nên anh em cứ lên tàu rồi lại quay xuống. Cứ lên - xuống, lên - xuống nháo nhào như thế tụi nó làm sao kiểm soát được.
* Còn ngày chia tay, thưa các chú?
- Chú B.V.Đ.: Hôm tôi xuống tàu nước đang ròng. Cửa sông Ông Đốc nước rút ra xa, bãi lộ ra rất lớn. Bà con quen lẫn không quen đứng đầy dưới bãi vừa vẫy vừa đưa tay quệt nước mắt. 50 năm rồi mà hình ảnh như còn hiển hiện trong mắt tôi là cảnh lúc tàu rời bến. Tàu lui dần ra biển, trên bờ đoàn người tiễn cũng chuyển động theo hướng tàu. Bà con nhích dần, nhích dần đến khi nước ngập tới cổ mới chịu dừng. Hình ảnh đó cảm động và bi tráng lắm!
Thời hạn 80 ngày đã cận kề. Trung đoàn 812 chúng tôi phải hành quân cấp tốc theo kiểu Quang Trung. Vợ chồng tôi cho nhau những chiếc hôn vội vã cuối cùng. Tôi bắt tay từ biệt những đồng đội được phân công ở lại, tay cầm khẩu cacbin, vai đeo túi dết chạy theo đơn vị.
Sáng 2-10-1954, sau nhiều ngày vượt sông, băng rừng đến rời rã chân tay, chúng tôi đến lộ, nơi đây đã có một đoàn xe nhà binh Pháp đang đợi sẵn. Chúng tôi vừa bước lên xe xong, tên lái xe thả bạt, buộc chặt, không cho chúng tôi nhìn ra ngoài. Xe chạy qua vùng đất đỏ Bà Rịa, tôi nghe bên ngoài có tiếng hò reo bèn vạch mép bạt nhìn ra ngoài. Bà con vẫy tay, đưa hai ngón, tôi cũng đưa hai ngón, đó là ám hiệu thời gian hẹn sẽ gặp lại nhau.
Xe dừng bên con rạch mọc toàn dừa nước. Chiếc tàu há mồm đợi nuốt chúng tôi. Chúng tôi đi thẳng vào họng nó. Một lát sau tàu ra khỏi lạch, biển càng rộng mênh mông. Trước mặt tôi hiện rõ dần chiếc tàu Pháp mang tên Campana, trông đồ sộ như một tòa biệt thự nổi trên mặt nước. Lên đến nơi mới biết đó là tàu hàng.
Các anh Lương Râu, Minh Quốc (tác giả bài hát Tình đồng chí) và tôi là cán bộ tuyên huấn được cho ở một cabin. Còn anh em thì nằm trên những chiếc võng bố đã mắc sẵn giữa lòng tàu hoặc ngồi tán chuyện trên boong tàu. Tôi bỗng nảy ra ý tưởng làm một bài hát để động viên nhau. Thế là bài Lên đường tập kết ra đời. Lời ca như sau:
Kể từ giờ này ta rời miền Nam bao thân yêu, bước lên đường xây chiến thắng mới. Miền Bắc chung tay xây dựng quê hương mạnh giàu, giữ vững hòa bình bền lâu.
Kể từ giờ này ta rời miền Nam bao thân yêu, với bao niềm tin trong tim ta. Chiến thắng hiên ngang ta ra đi, ta quyết đem lại ngày về trời miền Nam bao vinh quang.
Quê hương xa dần trong tiếng sóng vỗ, sương mờ.
Quê hương âm thầm tranh đấu cho đến khi vinh quang...
Bài hát được cấp trên cho phép phổ biến. Anh em tập hợp ngồi quanh tôi trên boong tàu. Với cây đàn măngđôlin, tôi hướng dẫn anh em hát.
Nhớ lại những ngày đầu kháng chiến, một vài nhạc sĩ sáng tác bài hát thường có câu “một ra đi là không trở về” để nói lên tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Còn bây giờ, chúng tôi vâng lời Đảng, Bác Hồ ra đi tập kết, để lại miền Nam mồ mả ông bà, bỏ lại cha mẹ, vợ con... Chúng tôi nhất định sẽ trở về, phải trở về trong đoàn quân chiến thắng...
Cà Mau, nơi nửa thế kỷ về trước được chọn làm khu tập kết 200 ngày để chuyển quân ra Bắc, ngày đó càng ngổn ngang những nỗi vui buồn. Một cuộc sống mới đã ào đến. Và 200 ngày không chỉ là một đoạn đời...
--------------------
* Kỳ tới: Cà Mau: 200 ngày và 50 năm
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận