Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chia sẻ: Năm nay là năm đầu tiên chúng ta tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT ngay từ đầu với chính quyền địa phương hai cấp. Qua kiểm tra thi và công tác giám sát, chỉ đạo, chúng tôi nhận thấy lãnh đạo các tỉnh thành rất quan tâm và chỉ đạo các xã, phường phối hợp rất chặt chẽ.

Sự phối hợp từ Bộ Công an, Bộ Y tế, các sở ngành cho đến Đoàn Thanh niên, đặc biệt các bạn thanh niên, sinh viên, học sinh tình nguyện, cho thấy cả xã hội rất quan tâm và đều cùng chung tay hỗ trợ, giúp sức cho thí sinh cũng như để toàn ngành hoàn thành tốt nhiệm vụ.

* Bộ trưởng đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của kỳ thi tốt nghiệp THPT đang thu hút sự quan tâm của xã hội?

- Trong nhiều năm qua, ngành GD-ĐT đã có nhiều cải tiến tích cực nhằm tổ chức kỳ thi tốt nghiệp gọn nhẹ, ít tốn kém hơn, giảm áp lực không cần thiết cho người học. Nhưng kỳ thi cũng được chuẩn bị đủ mọi điều kiện, với các giải pháp đảm bảo an toàn, khách quan, công bằng.

Kỳ thi này ngày càng cho thấy mức độ tin cậy để vừa nhằm xét tốt nghiệp, đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông, vừa sử dụng kết quả trong tuyển sinh đại học, cao đẳng. Nhiều trường đại học hiện nay đã sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT làm căn cứ chính để xét tuyển.

Đặc biệt, năm nay là năm đầu tiên chúng ta thực hiện nghị định 179 của Chính phủ về học bổng các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Việc xét học bổng các ngành này sẽ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT của các bài thi toán, lý, hóa, sinh và tiếng Anh.

Bên cạnh đó là việc xét chọn thí sinh vào các chương trình đào tạo tài năng. Hiện nay bộ đã phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ.

Những chương trình này sẽ xét chọn thí sinh ở mức độ khắt khe hơn. Hiện hệ thống sẽ lấy kết quả thi của các em từ những môn học khoa học cơ bản để xét tuyển. Vì vậy, ý nghĩa và kết quả của kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ rất quan trọng đối với việc chúng ta lựa chọn để phát triển, đào tạo nhân lực các ngành lĩnh vực STEM và các ngành công nghệ chiến lược quan trọng của đất nước.

* Với những địa phương có số lượng thí sinh lớn, tăng mạnh so với các năm trước, ông có lưu ý gì về việc chuẩn bị cho kỳ thi?

- Các địa bàn lớn như TP Hà Nội hay TP.HCM có số lượng thí sinh lớn sẽ phải chia làm nhiều điểm thi.

Có việc những điểm thi ở xa so với những nơi cung cấp đề thi. Nhưng với việc chỉ đạo sát sao, tới thời điểm này, các điểm thi đều đã vận chuyển đề thi đến tận nơi và không có vấn đề gì lớn. Các địa phương cũng áp dụng công nghệ số vào việc chỉ đạo, tập huấn, giám sát với nguyên tắc phân rõ người, rõ việc. Thực hiện nghiêm túc điều đó thì kỳ thi sẽ thuận lợi, suôn sẻ.

Có một điều cần được quan tâm là việc chăm lo, hỗ trợ cho thí sinh ở khu vực khó khăn, nhà quá xa điểm thi. Về việc này Bộ GD-ĐT đã lưu ý trong các đợt kiểm tra công tác chuẩn bị thi tại các địa phương, và các địa phương cũng đều có phương án hỗ trợ thí sinh để các em đến điểm thi đúng giờ, đảm bảo tâm lý và sức khỏe để bước vào kỳ thi.

* Bộ GD-ĐT đã phối hợp với cơ quan chức năng đối phó như thế nào khi trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành một mối nguy gian lận thi cử?

- Chúng ta sẽ nói về ba vấn đề thôi. Một là vẫn quay trở về vấn đề ý thức. Việc để dẫn đến sai, dẫn đến có thể đưa đề ra chỗ này chỗ khác, đầu tiên là ở ý thức con người. Nên quan trọng nhất là chúng ta phải quán triệt được để mọi người làm công tác thi, đặc biệt là các thí sinh, nhận thức được tầm quan trọng của kỳ thi và mức độ nghiêm trọng của việc để lộ lọt đề thi.

Khi các em đã nhận thức rõ đây là vấn đề nghiêm trọng, đề thi là bí mật cấp quốc gia, nếu lộ lọt sẽ vi phạm hình sự, thì việc gian lận có thể giảm bớt. Đây là giải pháp quan trọng nhất.

Thứ hai là phải tập huấn cho toàn bộ cán bộ coi thi rất kỹ. Cán bộ coi thi hầu hết đều có kinh nghiệm đầy đủ, chỉ cần các thầy cô giáo tăng cường trách nhiệm, sự quan tâm trong quá trình coi thi. Một phòng thi có 24 thí sinh, với 2 giám thị có thể hoàn toàn bao quát được để không xảy ra việc này.

Thứ ba, đã sử dụng công nghệ thì chúng ta cũng phải có những biện pháp về công nghệ để xử lý. Vấn đề này bên cơ quan công an, bên an ninh cũng đã phối hợp rất chặt chẽ để tập huấn cho đội ngũ làm công tác coi thi.

Thông qua công an các địa phương, chúng ta đã tập huấn rất kỹ để các thầy cô giáo có thể phát hiện những công nghệ này và xử lý.

* Ở khâu ra đề và chấm thi năm nay, Bộ trưởng có lưu ý chỉ đạo gì?

- Cũng như các năm thôi, việc ra đề thứ nhất là phải bám sát vào yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông, bám sát vào những kiến thức, năng lực mà chương trình phổ thông có. Thứ hai là làm sao ra đề giữa các môn bảo đảm độ cân bằng ở mức độ tương đối, nhằm bảo đảm sự công bằng giữa các thí sinh chọn các môn thi khác nhau.

Cuối cùng đề thi phải bảo đảm sự chính xác và tránh những trường hợp đề thi, câu hỏi có thể hiểu đa nghĩa.

Riêng về chấm thi, bộ đã có văn bản chỉ đạo rất rõ ràng. Công tác chấm thi những môn trắc nghiệm thì vẫn như mọi năm. Còn môn tự luận, lại là ngữ văn, thì không tránh khỏi khi chấm sẽ có những yếu tố mang tính định tính. Bộ đã chỉ đạo rất kỹ việc tập huấn cho những người làm công tác chấm thi môn ngữ văn.

Thông qua việc chấm chung trong hội đồng và thảo luận kỹ về đáp án sẽ tạo ra sự thống nhất để không có sự chênh lệch. Dù có yếu tố định tính thì vẫn đánh giá, phân biệt được thí sinh làm bài tốt với thí sinh làm kém hơn. Sự phân hóa là nguyên tắc cốt lõi trong việc chấm thi.