Giữa một TP.HCM hiện đại, nhiều địa chỉ từng gắn với những ngày tháng Tám năm 1945 vẫn nằm trong những khu phố quen thuộc. Có nơi trực tiếp chứng kiến cuộc giành chính quyền, có nơi là cơ sở bí mật của lực lượng cách mạng, cũng có những địa danh ngày nay trở thành điểm tham quan, nghỉ chân giữa hành trình.

Hơn 80 năm sau, một vòng qua những địa chỉ ấy có thể giúp người trẻ hình dung phần nào những ngày TP.HCM chuyển mình.

Một căn nhà bình thường từng che giấu cơ sở cách mạng

Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, kế hoạch khởi nghĩa ở Sài Gòn được Xứ ủy Nam Kỳ quyết định vào đêm 24-8 và rạng sáng 25-8-1945. Ngay trong đêm 24-8, quần chúng Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định và các tỉnh lân cận mang theo giáo mác, tầm vông kéo về nội thành. Các lực lượng xung kích nhanh chóng chiếm giữ nhiều cơ quan quan trọng như Sở Công an, Sở Cảnh sát, nhà ga, bưu điện...

Trong dòng sự kiện ấy, Dinh Khâm sai là một địa điểm đặc biệt.

Tòa nhà tại số 65 Lý Tự Trọng, nay là Bảo tàng TP.HCM, từng là Dinh Khâm sai của chính quyền Trần Trọng Kim.

Khoảng 22h ngày 24-8, tráng đoàn Lê Lai thuộc Thanh niên Tiền phong chiếm Dinh Khâm sai, bắt Khâm sai Nguyễn Văn Sâm, hạ cờ quẻ ly và kéo cờ đỏ sao vàng.

Đây là một trong những dấu mốc cho thấy bộ máy chính quyền cũ tại Sài Gòn đã nhanh chóng mất quyền kiểm soát.

Hôm nay, công trình nằm giữa khu trung tâm với những tuyến đường đông đúc. Người tham quan có thể bước vào bảo tàng để tìm hiểu thêm về lịch sử thành phố, đồng thời đặt chính tòa nhà này vào bối cảnh của đêm 24-8-1945.

Nếu mục tiêu là tìm địa điểm trực tiếp gắn với cuộc khởi nghĩa, đây là điểm nên ưu tiên.

Từ Dinh Khâm sai, hành trình có thể chuyển sang một lát cắt khác của cuộc đấu tranh: những cơ sở hoạt động bí mật trong lòng đô thị.

Cà phê Đỗ Phủ - Cơm tấm Đại Hàn, số 113A Đặng Dung, phường Tân Định, là một địa chỉ như vậy.

Căn nhà được ông Trần Văn Lai cùng vợ chồng ông Đỗ Miễn, bà Nguyễn Thị Sự mua để làm cơ sở bí mật cho lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định hoạt động trong nội đô.

Nơi đây từng được sử dụng để giao nhận thư từ, tài liệu, tiền bạc, thuốc men và các vật dụng phục vụ hoạt động cách mạng. Những hầm nổi, hộp thư bí mật được ngụy trang trong không gian sinh hoạt thường ngày.

Ngày nay, căn nhà vẫn hoạt động như một quán cà phê, cơm tấm. Người đến có thể dùng bữa, uống cà phê và tìm hiểu những dấu tích còn lại.

Đỗ Phủ không phải địa điểm diễn ra cuộc khởi nghĩa ngày 25-8-1945. Nhưng nếu Dinh Khâm sai cho thấy khoảnh khắc lực lượng cách mạng trực tiếp giành một cơ quan đầu não, thì Đỗ Phủ lại giúp hình dung cách các cơ sở bí mật tồn tại trong lòng Sài Gòn.

Hóng gió và ngắm sông Sài Gòn

Nếu đêm 24-8-1945 là thời điểm các lực lượng khởi nghĩa chiếm giữ những mục tiêu quan trọng, thì sáng 25-8 là lúc Sài Gòn chứng kiến một cuộc xuống đường có quy mô lớn.

Từ sáng sớm, hàng chục ngàn rồi hàng trăm ngàn người từ Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định và các tỉnh lân cận kéo về trung tâm. Cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ và khẩu hiệu xuất hiện trên nhiều tuyến phố. Các nguồn tư liệu của TP.HCM mô tả Sài Gòn khi ấy như một biển người.

Một trong những điểm quan trọng của dòng người ấy là khu vực Dinh Đốc lý, nay là khu vực trụ sở UBND TP.HCM.

Theo tư liệu của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM, khoảng 10h ngày 25-8-1945, đoàn biểu tình tập hợp trước Dinh Đốc lý rồi tràn qua nhiều tuyến đường trung tâm, đến khu vực cột cờ Thủ Ngữ, chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà, Dinh Toàn quyền và sở thú.

Vì vậy, chợ Bến Thành hôm nay có thể được xem như một điểm dừng để hình dung tuyến đường của đoàn người năm xưa.

Từ chợ Bến Thành, có thể tiếp tục về cột cờ Thủ Ngữ ở khu vực bến Bạch Đằng - một địa điểm nằm trên tuyến đường đoàn biểu tình ngày 25-8 đi qua.

Ngày nay, sau khi tìm hiểu câu chuyện lịch sử, đây cũng là một điểm dừng khá thuận tiện cho du khách. Không gian ven sông thoáng hơn khu phố trung tâm, có thể tản bộ, hóng gió và ngắm sông Sài Gòn.

Từ cột cờ Thủ Ngữ, du khách có thể đi dọc công viên Bạch Đằng, tiếp tục về phía phố đi bộ Nguyễn Huệ hoặc trở lại khu vực chợ Bến Thành.

Một địa điểm từng nằm trên tuyến đường của đoàn người xuống phố nay trở thành một điểm tham quan, thư giãn bên sông - một sự thay đổi khá rõ của không gian đô thị sau hơn 80 năm.

Nhìn rộng hơn về lịch sử TP.HCM

Sau khi lần theo những địa điểm trực tiếp hoặc có liên hệ với ngày 25-8, hành trình có thể mở rộng sang Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn.

Bảo tàng không phải nơi trực tiếp diễn ra cuộc khởi nghĩa ngày 25-8. Tuy nhiên, nơi đây lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật về lịch sử vùng đất Nam Bộ qua các thời kỳ, giúp người xem đặt Cách mạng Tháng Tám trong một dòng lịch sử dài hơn.

Đây cũng là điểm phù hợp để nghỉ chân, tham quan trước khi tiếp tục hành trình.

Một bữa cơm tại một quán mang không gian Sài Gòn xưa như: Cục Gạch Quán trên đường Đặng Tất có thể là khoảng nghỉ giữa chuyến đi. Những món ăn gia đình như cá kho, rau luộc, kho quẹt phù hợp với một hành trình kết hợp tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm đời sống đô thị.

Buổi chiều, có thể tìm đến Cà phê Biệt động Sài Gòn, số 287/70 Nguyễn Đình Chiểu, phường Bàn Cờ.

Địa điểm này không gắn với Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mà với hoạt động của lực lượng Biệt động Sài Gòn trong giai đoạn kháng chiến sau này, đặc biệt là Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Căn hầm dưới nền nhà từng được sử dụng để cất giấu hơn 2 tấn vũ khí. Không gian này giúp người tham quan hình dung cách các cơ sở biệt động hoạt động bí mật giữa lòng đô thị.

Đưa địa điểm này vào hành trình không nhằm nối trực tiếp với ngày 25-8, mà để thấy một mạch liên tục của lịch sử: từ những cơ sở cách mạng trong lòng Sài Gòn đến hoạt động của lực lượng biệt động trong những năm chiến tranh sau này.

Cuối hành trình có thể ghé Bảo tàng Tôn Đức Thắng, số 5 Tôn Đức Thắng, phường Sài Gòn.

Bảo tàng giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, trong đó có quá trình hoạt động cách mạng và phong trào công nhân.

Tôn Đức Thắng không trực tiếp tham gia cuộc khởi nghĩa ngày 25-8-1945 tại Sài Gòn, bởi khi đó ông vẫn đang bị giam tại Côn Đảo. Sau thắng lợi Cách mạng Tháng Tám, ông cùng đoàn tù chính trị Côn Đảo trở về đất liền và sau đó tham gia lãnh đạo cuộc kháng chiến ở Nam Bộ.

Vì vậy, đây không phải một "địa chỉ 25-8", nhưng có thể xem là điểm nối để tìm hiểu chặng đường của Nam Bộ sau khi chính quyền đã về tay nhân dân.

Về Phong Nha ngắm sông Son đỏ ngầu, nghe truyền thuyết mối tình gắn liền với tên sông

Những ngày này, dòng sông Son nổi tiếng chảy qua vùng di sản Phong Nha - Kẻ Bàng mang một màu đỏ phù sa. Người dân Phong Nha lưu truyền nhiều truyền thuyết khác nhau lý giải về nguồn gốc tên gọi dòng sông.