Đây là một bước tiến mới sau bốn năm ban hành nghị định về minh bạch tài sản, thu nhập. Cụ thể, từ năm 2007 Chính phủ đã ban hành nghị định này, nhưng đến năm 2011 quy định về công khai bản kê khai tài sản, thu nhập mới được bổ sung.

Đây cũng là sự thể chế hóa cần thiết đối với một nội dung đã được đề cập trong nghị quyết trung ương 3, khóa X (ban hành năm 2006) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, đó là: “Trong Đảng, xây dựng và thực hiện cơ chế đảng viên là cán bộ, công chức thuộc diện kê khai tài sản theo quy định của Luật phòng chống tham nhũng, phải công khai trong chi bộ bản kê khai, là cấp ủy viên thì còn phải công khai trong cấp ủy... Tiến tới tất cả đảng viên là cán bộ, công chức đều phải kê khai tài sản, công bố trong chi bộ, cấp ủy và giải trình nguồn gốc khi có yêu cầu”.

Từ công khai “trong chi bộ, cấp ủy”, sự thể chế hóa này đã mở rộng cả “trong cơ quan”.

Về sự ra đời của nghị quyết trung ương 3 nêu trên, nguyên phó thủ tướng Trương Vĩnh Trọng kể lại: “Sau Đại hội X của Đảng, lúc đầu có ý kiến đặt ra mới vào đầu nhiệm kỳ chưa nên bàn về phòng chống tham nhũng. Lúc đó, tôi cùng với nhiều đồng chí khác cương quyết bảo vệ tại Hội nghị trung ương 3 phải ra được nghị quyết về phòng chống tham nhũng. Thông thường thời gian chuẩn bị một nghị quyết ít nhất là sáu tháng, riêng nghị quyết này thời gian chuẩn bị chỉ có trên hai tháng. Có thể nói là một nghị quyết thần tốc. Khi đưa ra thông qua Bộ Chính trị, tôi là người trực tiếp làm cũng có phập phồng lo lắng, nhưng trong Bộ Chính trị đều đồng tình nhất trí cao”.

Từ sự “thần tốc” này, có thể nhận thấy việc ban hành mới hoặc sửa đổi, bổ sung văn bản nào đó kéo dài hàng năm là chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng chống tham nhũng.

Đến cuối năm 2010, khi báo cáo Quốc hội, Chính phủ nhận định là tình hình tham nhũng có giảm, nhưng trên một số lĩnh vực vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp và trở nên tinh vi hơn. Trong khi đó, theo Ủy ban Tư pháp của Quốc hội thì một số biện pháp phòng chống tham nhũng đang chậm được ban hành. Cụ thể như quy định về trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức; đề án kiểm soát thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.

Chương trình sáng kiến phòng chống tham nhũng do Thanh tra Chính phủ tổ chức năm nay có thông điệp rất hay là “vì một ngày mới không tham nhũng”. Đúng là với cuộc chiến chống tham nhũng thì phải khẩn trương, quyết liệt từng ngày. Đã đến lúc việc xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ để ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng cần phải “thần tốc” hơn nữa.