Theo UBND xã Nam Lý (Ninh Bình), nghề trồng chuối ngự Đại Hoàng đang mang lại doanh thu khoảng 2,5 tỉ đồng, trừ chi phí như phân bón và nhân công chăm sóc thì lãi còn trên 1,5 tỉ đồng.

"Mẫu mã quả chuối ngự Đại Hoàng năm nay miễn chê"

Làng Đại Hoàng trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính (ngày 1-7-2025) thuộc xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.

Người dân địa phương cho biết nghề trồng chuối Đại Hoàng đã có từ nhiều đời nay. Quả chuối ngự nhỏ, đẹp mắt, khi chín màu vàng óng, vỏ mỏng và ăn có vị ngọt đậm đà, thơm ngon. Chuối ngự Đại Hoàng được xem như sản vật nức tiếng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Nghề trồng chuối đã mang lại cơm ăn, áo mặc nhiều đời cho người dân nơi đây.

Là một trong những hộ dân có thu nhập chính từ nghề trồng chuối ngự, ông Trần Xuân Quang (69 tuổi, xã Nam Lý) cho biết năm nay sản lượng tại các vườn thấp hơn so với mọi năm do gió bão nhưng bù lại quả đẹp, giá bán cao. Ngày thường mỗi một nải chuối có giá từ 18.000 - 23.000 đồng. Thời điểm giáp Tết, giá bán tại vườn lên đến 60.000 - 80.000 đồng/nải.

"Nhà tôi có khoảng 450 gốc, tùy vào từng vụ mà cho ra sản lượng khác nhau. Mỗi buồng chuối ngự Đại Hoàng có từ 5 - 6 nải, nếu bán với giá ngày Tết được khoảng 400.000 đồng/buồng. Đây là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình ở xã Nam Lý", ông Quang nói.

Dù giá bán cao hơn gấp nhiều lần so với các loại chuối khác, theo ông chăm sóc giống chuối ngự này rất khó, tốn nhiều công sức. "Người dân chủ yếu dùng vôi bột để trị côn trùng, sâu bệnh và phải thường xuyên bóc bẹ cây, dọn sạch gốc nên công chăm mất nhiều thời gian. Nếu bị gió bão, cây sẽ bị quật ngã do thân giòn", ông Quang tâm sự.

Không chỉ mang lại thu nhập cho người trồng, ở làng Đại Hoàng cũng có nhiều hộ gia đình làm nghề thu mua chuối ngự, ủ chín rồi bán đến nhiều tỉnh, thành ở miền Bắc. Ông Trần Ngọc Thanh (53 tuổi, xã Nam Lý) cho hay mỗi nải đang được ông giao tận nhà ở các tỉnh với giá khoảng 60.000 đồng. Nải đẹp vào những ngày cận Tết thì 100.000 đồng/nải.

"Bà con chăm sóc rất kỹ nên quả căng bóng, đẹp hơn nhiều so với những năm trước. Mẫu mã quả chuối ngự Đại Hoàng năm nay miễn chê", ông Thanh chia sẻ và cho biết vụ Tết chuối ngự Đại Hoàng thường trong khoảng 10 ngày, từ ngày 18 - 28 tháng chạp.

Bạn hàng của ông Thanh đến từ nhiều địa phương ở miền Bắc, trong đó có cả những nơi có vựa chuối lớn như Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh cũng đến mua làm quà biếu ngày Tết.

Chuối ngự Đại Hoàng còn được khách hàng ưa chuộng bởi người dân vẫn giữ cách ủ chín thủ công từ hơi nóng của trấu trong lò kín có diện rộng 3-4m². "Thu nhập từ nghề này mỗi tháng vợ chồng tôi có thêm 7-8 triệu đồng, dù vất vả nhưng rất vui, góp phần quảng bá giống chuối ngự mà ông cha để lại", bà Trần Thị Mai (vợ ông Thanh) tâm sự.

Vì sao chuối ngự Đại Hoàng được gọi là "chuối tiến vua"?

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Hà Văn Tùng, Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Nam Lý, cho biết mỗi năm dự kiến chuối ngự Đại Hoàng mang lại doanh thu khoảng 2,5 tỉ đồng, trừ tiền đầu tư đến công chăm sóc lãi còn khoảng 1,5 tỉ đồng.

Theo ông, chuối ngự Đại Hoàng giống tốt, trồng ở vùng bãi bồi đất pha cát nên quả có hương vị riêng biệt, thơm ngon, mẫu mã đẹp. Mỗi năm có 2 vụ, 1 gốc cho ra khoảng 2 buồng, mỗi buồng từ 5-6 nải.

Trong năm 2026, UBND xã Nam Lý sẽ tiếp tục tổ chức các hội nghị, hội thảo để cùng người dân gìn giữ nguồn gene quý, phát triển nghề trồng chuối ngự trở thành sản phẩm mục tiêu đưa ra thị trường toàn quốc và hướng đến xuất khẩu.

Ông Tùng cho biết chuối ngự Đại Hoàng đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, tiêu chuẩn VietGAP. Sản lượng hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường nên khi cây mới trổ hoa đã có thương lái đến đặt hàng, đặc biệt là trước vụ Tết có những khách còn mua cả vườn.

Lý giải về nguồn gốc "chuối tiến vua", ông Tùng cho biết theo các vị cao niên làng Đại Hoàng, xa xưa vua nhà Trần khi qua vùng đất này đã tình cờ thưởng thức chuối ngự quả nhỏ, đẹp mắt do người dân bản địa trồng. Được vua khen nên chuối ngự đã trở thành của ngon vật lạ. 

Kể từ sau thời điểm đó chuối ngự trồng ở làng Đại Hoàng còn được gọi là "chuối tiến vua". Diện tích cũng đã được mở rộng và phát triển cho tới ngày nay.

Chuối ngự Đại Hoàng đã có từ lâu đời, tuy nhiên theo ông chưa thể xác định cụ thể giống chuối đặc trưng có từ thời điểm nào ở vùng đất này. "Đây là sản vật đặc sắc của quê hương nên chúng tôi sẽ cùng người dân gìn giữ", ông Tùng chia sẻ.

Vì sao chuối Việt Nam đang lấn lướt chuối Philippines ở thị trường Nhật?

Người tiêu dùng tại Nhật Bản thấy ngày càng nhiều chuối Việt Nam xuất hiện trong các cửa hàng, trong khi sự thống trị của chuối nhập khẩu từ Philippines đang suy giảm.