Bên cạnh các nhà thuốc tuân thủ quy định thì vẫn còn nhiều nhà thuốc ngang nhiên bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc của bác sĩ.

Các chuyên gia lo ngại tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục tăng trong cộng đồng nếu tình trạng mua thuốc kê đơn, nhất là thuốc kháng sinh không có đơn thuốc của bác sĩ vẫn tiếp diễn.

Nơi ngang nhiên, nơi tuân thủ quy định

Sau khi quy định nâng mức phạt lên 10 - 20 triệu đồng đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có chỉ định của bác sĩ chính thức có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, ghi nhận thực tế tại nhiều nhà thuốc ở TP.HCM và một số địa phương khác cho thấy vẫn còn không ít nơi ngang nhiên bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu có toa của bác sĩ.

Bên cạnh những nhà thuốc chưa tuân thủ quy định, nhiều nhà thuốc đã bắt đầu siết chặt quy trình, e dè hơn trước yêu cầu của khách hàng hoặc từ chối bán thuốc kê đơn nếu khách hàng không xuất trình đơn thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Chiều 18-5 tại một tiệm thuốc lớn trên đường Nguyễn Thị Búp (phường Trung Mỹ Tây, TP.HCM), khi khách hàng đưa hình ảnh hộp kháng sinh Amoxicilin (dạng thuốc cốm pha hỗn dịch uống 250mg), nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc gồm 12 gói rồi bóc lẻ bán hai gói cho khách mà không yêu cầu đơn bác sĩ hay tư vấn cách sử dụng, dù trên bao bì sản phẩm ghi rõ "thuốc bán theo đơn".

Tương tự, tại nhà thuốc L.A.C. trên đường Thống Nhất (TP.HCM) trưa 19-5, sau khi nói một vài triệu chứng và cần thuốc Amoxicilin, một nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc kháng sinh Amoxicilin dạng bột uống (hộp 30 gói x 250mg) bán cho khách mà không yêu cầu đơn của bác sĩ.

Khảo sát tại nhà thuốc P.N. (phường Bắc Gia Nghĩa, Lâm Đồng), khi phóng viên ngỏ ý mua kháng sinh Penicillin, nhân viên tại đây báo hết hàng, chủ động giới thiệu sang kháng sinh Ampicillin với giá gần 2.000 đồng/viên. Tuy nhiên khi phóng viên chốt mua, người bán lập tức lưỡng lự rồi từ chối, khẳng định chỉ bán khi có đơn của bác sĩ.

Dễ dàng mua bán thuốc kháng sinh, báo động kháng kháng sinh

Việt Nam hiện là một trong những nước mua, bán kháng sinh dễ dàng nhất mà không cần đơn của bác sĩ, điều này để lại những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe người dân.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp Việt Nam vào nhóm các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Theo ước tính của WHO, từ năm 2020-2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức là bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Văn Ngọc - chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM - cho rằng tình trạng kháng kháng sinh tại Việt Nam đang ở mức đáng báo động, thuộc nhóm cao trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Một trong những nguyên nhân lớn là việc mua bán, lạm dụng kháng sinh quá dễ dàng trong thời gian dài.

"Thuốc kháng sinh ở nước ta từ trước đến nay gần như được mua bán tự do như một loại hàng hóa thông thường. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Chính vì vậy, Bộ Y tế quyết liệt yêu cầu thuốc kháng sinh chỉ được bán khi có đơn của bác sĩ", BS Ngọc nói.

Theo ông Ngọc, dù Bộ Y tế đã có quy định nhưng nhiều cơ sở bán thuốc vẫn chưa tuân thủ triệt để. Tình trạng bán thuốc kê đơn không cần toa xuất phát từ cả hai phía: người dân có thói quen tự mua thuốc, trong khi nhiều nhà thuốc vẫn sẵn sàng bán kháng sinh dù khách không có đơn chỉ định của bác sĩ. Nhiều người còn sử dụng kháng sinh không đủ liều, không đủ thời gian hoặc dùng sai chỉ định khiến vi khuẩn dần kháng thuốc, kể cả với các loại kháng sinh phổ rộng.

Để ngăn chặn "thảm họa" kháng kháng sinh, theo BS Ngọc, cần bắt buộc bán thuốc theo đơn, chỉ được bán khi có chỉ định và toa thuốc từ bác sĩ. Các nhà thuốc phải tuân thủ nghiêm quy định của Bộ Y tế, đồng thời dược sĩ cần nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, không tự ý chẩn đoán, cấp bán thuốc kháng sinh.

Ông Phạm Hùng Vân - Chủ tịch Hội Vi sinh lâm sàng TP.HCM, Viện Nghiên cứu và phát triển vi sinh lâm sàng Việt Nam - cho biết Việt Nam đứng đầu trong danh sách các nước có tỉ lệ kháng thuốc kháng sinh cao, điều này đã tạo ra gánh nặng về y tế cho cả người bệnh và hệ thống y tế.

Để giải được bài toán kháng kháng sinh cần phải kiểm soát thuốc kháng sinh, bắt buộc phải có đơn của bác sĩ là một trong những vấn đề cần được thực hiện hiện nay. 

Đặc biệt, cần có sự vào cuộc của tất cả các ban ngành chứ không chỉ riêng y tế, liên quan đến thú y, quản lý thị trường... Cần có những chế tài đủ răn đe để giảm tình trạng mua bán thuốc không cần đơn thuốc của bác sĩ.

Bán thuốc kê đơn không có toa bác sĩ có thể bị phạt 20 triệu đồng

Từ hôm nay 15-5, hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc của bác sĩ sẽ bị phạt 10 - 20 triệu đồng, thay vì trước đây là 5-10 triệu đồng.