Phóng to

Bức No.5 của danh họa Mỹ Jackson Pollock (thuộc trường phái ấn tượng trừu tượng) vẽ năm 1948 hiện là bức tranh đắt giá nhất thế giới với giá bán 140 triệu USD vào đầu tháng 11-2006. No.5 là bức tranh khổ lớn 120 x 120cm được bán không qua hình thức bán đấu giá mà giữa các nhà tỉ phú với nhau. Chủ nhân mới của No.5 là một tỉ phú giấu tên, nhưng theo giới thạo tin, nhân vật bí ẩn này có thể là David Martinez, một trùm tài phiệt ở Mexico - Ảnh: Wikipedia

TT - Điều gì làm cho một bức tranh có thể có giá trị 30 triệu USD mà không phải là 1 triệu USD? Trong hơn năm năm qua David Galenson, một người yêu nghệ thuật, nhà sưu tập tranh và là giáo sư kinh tế tại Đại học Chicago, đã phát triển một giả thuyết về giá trị của các tác phẩm hội họa.

Tuy giả thuyết này không được những người yêu thích hội họa ủng hộ, nhưng lại có thể giải thích được giá trị tương đối của những tác phẩm hội họa nổi tiếng thế giới một cách đáng kinh ngạc. Cho dù bạn không biết gì về hội họa, Galenson vẫn có thể giúp bạn hiểu được tại sao bức tranh này lại có trị giá nhiều hơn bức tranh khác.

Tình cờ trong lần nói chuyện với một người bán tranh, Galenson nhận ra rằng tuổi tác của họa sĩ không liên quan đến giá trị của tác phẩm. Vì thế ông bắt đầu thu thập những thông tin về giá bán các tác phẩm của Andy Warhol, Jackson Pollock và những họa sĩ Mỹ khác và ông phát hiện một khuôn mẫu chung.

Hầu hết các tác phẩm giá trị nhất của những họa sĩ trên đều được sáng tác vào thời gian ban đầu (như Warhol) hoặc thời điểm cuối (như Pollock) trong sự nghiệp của họ. Khi mở rộng nghiên cứu sang những họa sĩ châu Âu, ông cũng phát hiện khuôn mẫu tương tự như thế.

Không chỉ thế, khi phân ra hai nhóm họa sĩ theo độ tuổi thì xu hướng tiếp cận của mỗi nhóm họa sĩ về hội họa cũng rất khác nhau. Những thiên tài trẻ như Gauguin, Picasso và Van Gogh là những người tiên phong sáng tạo ra trường phái hội họa mới, các tác phẩm của họ mang phong cách khác biệt và sớm có những thành công hơn so với các tác phẩm trước đó.

Ngược lại, nhóm họa sĩ lớn tuổi lại chậm hơn trong sáng tạo, thường là qua một quá trình thử nghiệm và sai sót, vì thế họ lại có các tác phẩm giá trị vào giai đoạn cuối sự nghiệp của mình. Điển hình có thể là Cézanne, các tác phẩm giá trị của ông được ra đời khi ông bước vào độ tuổi 60 và ông chỉ ký tên trên rất ít các tác phẩm của mình.

Galenson còn mở rộng giả thuyết này sang các lĩnh vực văn học, thi ca... và xuất bản một tác phẩm với tên gọi Old masters and young geniuses (Nghệ nhân già và tài năng trẻ). Tác phẩm này được nhà báo Malcolm Gladwell đánh giá là “một quyển sách thật sự tuyệt vời”.

Tất nhiên là giả thuyết của Galenson không thể giải thích tất cả về lịch sử hội họa. Có nhiều ngoại lệ rất rõ ràng, như bức Guernica danh tiếng mà Picasso vẽ khi ông 55 tuổi, thời điểm này cách xa thời gian mà ông sáng tác nhiều tác phẩm nổi tiếng nhất trong sự nghiệp của mình.

Nhưng đó chỉ là những ngoại lệ không hơn không kém. Nếu bạn lướt qua giá cả của những tác phẩm hội họa lớn, bạn sẽ thấy giả thuyết của Galenson phần nào rất hợp lý. Một bức tranh tĩnh vật do Cézanne sáng tác khi ông 56 tuổi có giá trị lên đến 37 triệu USD, trong khi một tác phẩm tĩnh vật khác được vẽ khi ông 34 tuổi chỉ có giá 1,1 triệu USD.

Những ngoại lệ trong giả thuyết của Galenson không phải là lý do chính làm cho ông không có được sự ủng hộ của nhiều người. Mọi người thích tin rằng sự nhận xét về giá trị của một tác phẩm nghệ thuật đòi hỏi sự tinh tế và khả năng cảm thụ chứ không phải đơn giản là qua các con số thống kê.