Phóng to

Leo tường ném "phao" cho thí sinh tại HĐT Phùng Khắc Khoan, Hà Tây - Ảnh: Thanh Hà

TTO - Kết thúc ba ngày thi tốt nghiệp THPT và bổ túc THPT, Bộ GD&ĐT thở phào nhẹ nhõm vì “kỳ thi đã kết thúc an toàn, nghiêm túc, không có sự cố nào xảy ra”.

Những lộn xộn, bát nháo ở một số hội đồng thi (HĐT), sự có mặt của “phao” ở khắp nơi, đề thi lọt ra ngoài chỉ sau khi bóc đề 10 phút … chưa phải “sự cố” đáng để phải phản ánh vào trong báo cáo?

Sống chung với “phao”?

Dữ dội, trắng trợn nhất có lẽ là hàng loạt HĐT THPT ở Hà Tây. Mặc dù chỉ sau ngày thi đầu tiên, tình trạng nhốn nháo ở HĐT Quốc Oai đã được báo chí phản ánh và theo Bộ GD&ĐT, Bộ đã kịp thời chỉ đạo Hà Tây chấn chỉnh, tăng cường thanh tra, nhưng tại những HĐT khác mà chúng tôi có mặt cho đến môn thi cuối cùng, tình hình không có gì cải thiện.

Có mặt tại HĐ thi trường THPT Hoài Đức A (huyện Hoài Đức) chiều 7-6, chúng tôi tận mắt chứng kiến chỉ 15 phút sau khi phát đề, đề thi môn lịch sử đã được tuồn ra ngoài bằng bản chép tay và nhanh chóng được photo rộng rãi cho đám đông tụ tập bên ngoài chờ sẵn.

Theo những người dân ở xung quanh trường, ở tất cả các buổi thi đều diễn ra tình trạng tương tự, chỉ 15-20 phút sau khi bóc đề, đề bài đã được tuồn ra ngoài để giải bài rồi chuyển vào phòng thi.

Cảnh chuyển “phao” vào cho TS ở Hoài Đức A được thực hiện một cách công khai: cổng trường mở liên tục, người ra vào thoải mái, thậm chí người nhà được lên tận hành lang tầng 2, tầng 3 để giao tài liệu đến tận tay TS ở các phòng thi…

Chỉ trong vòng 20 phút, có ít nhất ba người đeo biển “Phục vụ” từ trong trường thi ra đi lại tung tăng ngoài đường, thậm chí một người còn đi vào hàng photo tài liệu. Không rõ ở HĐT thi này có được phổ biến những qui định tối thiểu như cấm sử dụng điện thoại di động hay không mà một cán bộ coi thi ngang nhiên sử dụng điện thoại di động đứng nói chuyện ở hành lang?

Còn tại HĐT trường THPT Phùng Khắc Khoan cũng của Hà Tây chiều 8-6, sự náo loạn đến mức khó tưởng tượng với hàng trăm người tụ tập nườm nượp xung quanh khu vực trường thi. Chỉ vài phút sau khi được phát cho TS, đề thi đã có mặt ở hàng photocopy. Giải bài, tiếp “phao” cho TS ở đây được nâng lên thành dịch vụ, công khai và hoành tráng với cả dãy thang dựng nghênh ngang phục vụ người ném bài có thu tiền, nhà dân thu tiền cho mượn đường trèo tường, bốn phía tường trường đều nườm nượp người trèo leo…

Không khí xung quanh trường thi đúng là một cái chợ nhộn nhạo hết sức tưởng tượng: Cả trăm người chạy qua chạy lại hò hét ầm ĩ và hào hứng. Thanh niên, trẻ em thi nhau trèo tường huỳnh huỵch nhảy vào trong trường thi, người trèo rào chạy tới tận cửa sổ phòng thi để ném bài. Còn những phòng thi gần tường rào thì khỏi phải nói, TS hầu như chẳng có ai làm bài mà thi nhau hướng ra cửa sổ để nhặt bài từ bên ngoài ném vào rồi chỉ việc chép…

Mấy cậu thanh niên ở đây còn hào hứng kể: “Hôm nay còn chưa đông vui (?!) bằng mấy hôm thi tốt nghiệp THCS”. Có bậc phụ huynh lo lắng vì chưa “tiếp phao” cho con thì được nhiều người an ủi: “Khỏi lo, ném cấp tập rải thảm thế thoải mái nhặt, nếu không chép bài của người khác, kiểu gì cũng làm hết bài…”.

Cảnh tượng này còn xảy ra tại những HĐT ở Nghệ An, Huế… Nhiều ý kiến bạn đọc gửi về phản ánh với chúng tôi “đó là những cảnh thường ngày ở huyện” mỗi kỳ thi và xảy ra ở chẳng riêng gì những địa điểm báo nêu.

Ngược lại với sự hiện diện của “phao” và nhốn nháo kỷ luật phòng thi ở nhiều nơi, con số TS bị xử lý kỷ luật lại ít ỏi đến bất ngờ. Cả kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ có 58 TS và đối với bổ túc là 106 TS bị xử lý kỷ luật.

Nhưng trên thực tế thì sao? Có thể khẳng định “phao” có mặt ở mọi nơi. Trong ba ngày thi, ở tất cả những HĐT mà chúng tôi có mặt sau mỗi giờ thi đều ghi nhận được sự có mặt của “phao” với những mức độ và biểu hiện khác nhau mà thôi.

Bộ GD&ĐT cũng đã từng thử chống “phao” bằng nhiều cách. Đích thân Bộ đứng ra phối hợp với công an cử người đứng túc trực quanh các chợ “phao” Hà Nội, yêu cầu các cửa tiệm photocopy ký cam kết không in ấn, mua bán “phao”… nhưng “phao” vẫn tồn tại, có những hình thức tiêu thụ mới, kể cả giao hàng tại nhà, sản xuất “phao” giao liên tỉnh với khối lượng hàng trăm kg. TS đi thi vẫn không quên mang “phao” như vật bất ly thân.

Thực tế này cho thấy không thể chống “phao” nếu như chưa thực sự có những thay đổi căn bản trong cách thi cử, đánh giá, thay đổi trong việc giáo dục ý thức, sự trung thực và cả biện pháp xử lý cho chính những người sử dụng “phao”…

Dường như ngành giáo dục đã hài lòng với nhận định “phao” đã giảm, tuy thừa nhận “phao” vẫn vào phòng thi nhưng “TS sử dụng hạn chế, mua mà không sử dụng được” để an ủi chính mình và xoa dịu dư luận.

Trong khi đó, “phao” và gian lận thi cử đã trở thành một vấn đề khiến các đại biểu Quốc hội phải lên tiếng. Tại diễn đàn Quốc hội, một ngày sau kỳ thi, trả lời chất vấn của đại biểu Dương Trung Quốc “Bộ trưởng cho biết hướng xử lý để chấm dứt “phao” thi?”, Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển thừa nhận ngành giáo dục vẫn chưa có những giải pháp hữu hiệu chặn đứng tình trạng này và đang tiếp tục suy nghĩ tìm cách ngăn chặn. Từ nay đến lúc Bộ GD&ĐT nghĩ xong, chắc chắn thi cử vẫn còn phải sống chung với “phao”.

Thanh tra, chính quyền ở đâu?

Phóng to

Đó là câu hỏi mà chúng tôi không thể không đặt ra khi chứng kiến những cảnh tượng lộn xộn, bát nháo công khai chốn trường thi.

Năm nay, ngay từ khi hướng dẫn chuẩn bị kỳ thi, Bộ GD&ĐT đã xác định coi thi là khâu yếu nhất và khẳng định sẽ tăng cường thanh tra, giám sát. Ngoài lực lượng thanh tra sở tại, 64 đoàn thanh tra ủy quyền của Bộ, Bộ GD&ĐT cũng tổ chức một số đoàn thanh tra đến 12 tỉnh thành. Nhưng trong báo cáo nhanh về kỳ thi của bộ, hầu hết các thông tin về tình trạng lộn xộn đều được… lấy từ báo chí, không thấy có thông tin nào từ phản ánh của các đoàn thanh tra, kể cả từ các điểm nóng thi cử từ nhiều năm nay như Nghệ An, Hà Tây…

Thậm chí với tình trạng lộn xộn ở HĐT Quốc Oai, thanh tra chỉ có mặt sau khi báo chí phản ánh nhưng kết luận cuối cùng là đáp án được mua bán và ném vào phòng thi ở đây “không có liên quan gì đến đề thi”, lộn xộn là do gần trường có tai nạn giao thông...

Trong khi những tài liệu được các phóng viên mua với giá 10.000 tại đây đều chính xác là nội dung trả lời đề thi (!). Những lộn xộn, bát nháo ở hàng loạt HĐT qua báo cáo thanh tra chỉ còn là những “sự cố không đáng kể”.

Ngoài trách nhiệm của ngành giáo dục, tình trạng bát nháo ở các HĐT không thể không nói đến vai trò của chính quyền địa phương. Chính quyền địa phương sở tại chắc hẳn không thể nào không thấy những gì công khai diễn ra xung quanh các HĐT, kéo dài từ nhiều năm.

Ở những HĐT của Hà Tây, đi tiếp “phao”, ném bài đối với người dân đã trở thành một hoạt động đương nhiên khi có kỳ thi, háo hức như đi hội làng. Bất ngờ trước những gì tận mắt chứng kiến, tôi còn sững sờ hơn khi nhiều thanh niên đi ném bài cho biết họ đang là HS THPT, đi cho biết để chuẩn bị cho năm sau… thi. Nhiều em hồn nhiên cho hay không hề có người nhà hay bạn bè dự thi mà đi cho vui, đi theo phong trào, đi ném cho người khác để năm sau làng xóm còn đi ném bài cho mình (!).

Ở những HĐT đó, giám thị coi thi đều giả lơ như không thấy những cảnh tượng lộn xộn ngay trước mắt mình. Đó cũng là điều dễ hiểu khi nhiều thanh niên ở đó cho chúng tôi hay “nếu giám thị coi thi không dễ dãi, sẽ bị điểm mặt, nhớ tên, hết giờ thì khó mà yên thân ra về…”. Ở những nơi này, giám thị coi thi từ nơi khác đến trở thành những người đơn độc, khó lòng yên tâm hoàn thành trách nhiệm của mình. Cán bộ coi thi bị đánh không còn là chuyện hiếm trong mỗi kỳ thi.

Ngay trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua, tại Gia Lai, chín giáo viên bị hành hung trên đường trở về từ HĐT huyện K’Bang. Những kẻ côn đồ, trong đó có các TS, đã hành hung, gây thương tích cho các cán bộ coi thi vì họ đã không coi thi dễ dãi.

Kết thúc ba ngày thi, theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Bành Tiến Long, kỳ thi tốt nghiệp THPT và bổ túc THPT mới chỉ đi được nửa chặng đường, nửa còn lại là khâu chấm thi, xét công nhận tốt nghiệp.

Nhưng có thể nói, với những gì đã diễn ra trong nửa chặng đầu, đã có thể thấy kỳ thi năm nay cũng chẳng có gì đột biến, người ta có thể dự đoán trước một kết quả “vui cả làng”. Lại sẽ có những con số đẹp 98%, 99%, ngay cả ở những địa phương trường thi như chợ.