Rằm tháng giêng cúng sao cho đúng?

HOÀI PHƯƠNG

Rằm tháng giêng hay còn gọi lễ Thượng nguyên, Tết Nguyên tiêu là ngày rằm lớn nhất trong năm, được nhiều người Việt bày mâm cúng cầu an, cầu phúc.

Nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa dân tộc Trần Đình Sơn chia sẻ với Tuổi Trẻ Online rằng rằm tháng giêng là đêm trăng tròn đầu tiên của năm âm lịch, được xem là dịp mở đầu cho một năm mới.

Tùy theo từng vùng miền, nghi thức cúng rằm tháng giêng có thể khác nhau nhưng có cùng điểm chung là thể hiện lòng thành và ước nguyện về một năm mới hanh thông.

Ông Trần Đình Sơn nói rằm tháng giêng có vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh của người Việt Nam. Chính vì vậy dân gian có quan niệm “cúng cả năm không bằng rằm tháng giêng”. Đây là rằm đầu tiên của năm mới âm lịch, thời điểm người dân gửi gắm mong ước, nguyện vọng cho cả năm.

Cúng rằm tháng giêng ở chùa Bà Thiên Hậu Bình Dương quy củ, an toàn

Ông cha ta duy trì các lễ cúng trong năm với mục đích cầu cho mưa thuận gió hòa, làm ăn suôn sẻ, mùa màng bội thu. Riêng cúng rằm tháng giêng, gia chủ thường cầu nguyện các vị thần thánh phù hộ, biến những lời cầu nguyện thành hiện thực như: học hành thi cử đỗ đạt, công việc thăng tiến, buôn bán thuận lợi, trồng trọt được mùa bội thu.

Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn nhấn mạnh rằng cúng rằm tháng giêng không có hình thức cúng cố định nào. Tùy theo từng địa phương, vùng miền mà nghi thức cúng có thể khác nhau.

Cúng rằm tháng giêng theo hình thức tập thể thường là dâng sao giải tại đình, chùa. Đầu năm, nhiều người xem năm đó gặp sao gì, nếu có sao xấu thì làm lễ giải hạn với các nghi thức phù hợp theo quan niệm dân gian. Còn hình thức thứ hai là mỗi gia đình tự cúng tại nhà.

Về lễ vật cúng rằm tháng giêng chung cầu kỳ, phổ biến nhất là cúng trái cây, hương hoa. Tuy nhiên có gia đình chuẩn bị thêm gà trống tơ luộc.

Về thời gian, nhiều gia đình chọn cúng vào ban đêm, ngoài trời, trước sân nhà khi trăng tròn. Sau lễ, gia chủ xá ba lạy, rồi đi chùa hoặc tham gia hội trăng rằm.

Văn khấn mỗi vùng miền có cách diễn đạt riêng, song đều bày tỏ lòng thành, trình bày ước nguyện và cầu mong chư thần phù hộ.

Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn chia sẻ điều quan trọng trong lễ cúng rằm tháng giêng không nằm ở mâm cỗ, nghi thức phức tạp, mà ở lòng thành tâm của mỗi gia chủ.

Văn khấn rằm tháng giêng theo quyển Văn khấn cổ truyền Việt Nam của Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành.

Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị tôn thần.

Con kính lạy Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội họ nội, họ ngoại.

Tín chủ (chúng) con là:…

Ngụ tại:…

Hôm nay là ngày rằm tháng giêng năm Bính Ngọ 2026, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời ông bà tiền chủ, hậu chủ tại gia về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.

(Khấn xong, vái 3 vái).