Vụ việc oái ăm khi chủ doanh nghiệp nghĩ người lao động tự nguyện đưa khi vào làm việc, không biết pháp luật "cấm giữ bản gốc văn bằng của người lao động".

Nhận quyết định xử phạt, bà Nguyễn Thị Hải Hà, Giám đốc Công ty TNHH thương mại và dịch vụ Hồng Hà (phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi), cho rằng cơ quan chức năng xử lý chưa thấu tình đạt lý nên phát sinh đơn khiếu nại quyết định của Sở Nội vụ.

Nguồn cơn giữ bản chính bằng đại học

Theo trình bày của bà Hà, tháng 8-2023 công ty nhận bà N.T.M.T. vào làm việc tại vị trí quản lý kho hàng và thủ quỹ giữ tiền mặt. Khi vào làm việc, bà T. tự nguyện gửi bằng gốc cho công ty. Công việc diễn ra bình thường, đến tháng 2-2024 bà T. có đơn xin nghỉ việc, công ty đồng ý. Hai bên bàn giao tiền mặt và hàng hóa cho người mới.

Lúc này đơn vị phát hiện hàng hóa bị tráo đổi từ mới thành cũ. Ngay lập tức bà T. rời khỏi công ty. Sự việc được công ty lập biên bản. "Nhiều lần liên lạc, bà T. không đến làm rõ hàng hóa bị tráo đổi và nhận lại các giấy tờ của mình", bà Hà nói.

Một tháng sau sự việc, công ty nhận giấy mời của của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội liên quan việc bà T. khiếu nại đến cơ quan chức năng việc công ty "giữ bằng đại học gốc" của bà. Nhưng khi làm việc, bà T. vắng mặt.

Bà Hà đưa ra nhiều phiếu chuyển trả của bưu điện liên quan những văn bản của doanh nghiệp gửi, mời bà T. đến làm việc để nhận lại bằng đại học và giải quyết sự việc liên quan.

"Năm lần bảy lượt không gặp được bà T. thì tôi trả kiểu gì. Nói thật, công ty không muốn giữ bằng đại học gốc. Vì phải cẩn thận cất giữ, mất cái là sinh chuyện", bà Hà thở dài.

Thời gian trôi đi, hai bên không gặp được nhau, tấm bằng vẫn ở công ty. Mãi đến tháng 8-2025, bà Hà nhận giấy mời của Sở Nội vụ (lao động, việc làm được chuyển về Sở Nội vụ quản lý sau sắp xếp) về việc bà T. khiếu nại công ty giữ bằng. Buổi làm việc diễn ra, bà Hà và bà T. vẫn không gặp được nhau.

"Công ty vẫn nói với đại diện Sở Nội vụ rằng rất muốn trả lại hồ sơ của bà T. nhưng không gặp thì trả bằng cách nào. Ngày hôm đó chúng tôi cũng có văn bản gửi sở kể về nội tình sự việc nhưng không nhận được sự phản hồi từ sở. 

Ngày 5-9-2025, công ty gửi quyết định giải quyết khiếu nại cho bà T. nhưng bà không nhận, bưu điện hoàn trả. Những ngày sau đó, công ty gửi hồ sơ, văn bản đến địa chỉ của bà T. nhưng bà vẫn không nhận, bưu điện phải hoàn trả", bà Hà ngao ngán.

Tháng 1-2026, Sở Nội vụ Quảng Ngãi có quyết định kiểm tra liên ngành về chấp hành pháp luật lao động tại Công ty Hồng Hà. Vì cận Tết nên buổi làm việc chính thức được dời qua tận tháng 3. 

Đỉnh điểm sự việc, khi đoàn kiểm tra đến đông người, bà Hà bức xúc dẫn đến to tiếng. "Bình tĩnh lại thì tôi thấy mình nóng nảy, to tiếng là không nên. Thật sự rất xin lỗi đoàn kiểm tra về việc này. Nhưng nói thật tôi chẳng muốn giữ bằng đại học của bà T., có lợi ích gì cho công ty đâu mà giữ. Nhưng không gặp bà T. thì trả thế nào?", bà Hà nói.

Nhận quyết định xử phạt và hành trình khiếu nại bắt đầu

Sau buổi làm việc có rất nhiều văn bản được Sở Nội vụ lập, có văn bản bà Hà không đồng ý vì cho rằng chưa thấu tình đạt lý nên không ký vào biên bản.

Ngày 6-4-2026, Sở Nội vụ căn cứ điểm a khoản 2 điều 9 nghị định 12/2022 của Chính phủ "quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng" đã ra quyết định xử phạt hành chính 45 triệu đồng vì vi phạm "giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng hoặc chứng chỉ của người lao động khi giao kết hoặc thực hiện hợp đồng lao động".

Đồng thời yêu cầu Công ty Hồng Hà trả lại bản chính bằng đại học đã giữ của bà T.. Ngày 10-4, doanh nghiệp cử nhân viên đến Sở Nội vụ bàn giao bằng đại học theo yêu cầu.

Đến thời điểm này, bà Hà đã nhận hai biên bản đôn đốc việc nộp phạt. Tuy nhiên bà Hà vẫn không phục, cho rằng xử lý vụ việc chưa thấu tình đạt lý nên tiếp tục có văn bản khiếu nại kết luận kiểm tra lẫn quyết định xử phạt hành chính.

Trong khi đó, trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Đinh Thị Trà - Phó giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi (trưởng đoàn kiểm tra) - cho biết bà T. phát sinh đơn đến Thanh tra Bộ Nội vụ về vụ việc, bộ có phiếu chuyển yêu cầu kiểm tra, sở mới thành lập đoàn kiểm tra, làm rõ vụ việc. 

"Chúng tôi khẳng định việc ra quyết định xử phạt hành chính về việc Công ty Hồng Hà giữ bản gốc bằng đại học của bà T. là đúng quy định của pháp luật", bà Trà nói.

Trao đổi về những nội tình bên trong và doanh nghiệp cho rằng việc giải quyết "cứng nhắc" chưa "thấu tình đạt lý", bởi doanh nghiệp không nắm rõ, không phải cố tình vi phạm, cán bộ sở trong buổi làm việc giải thích rằng: Việc phát hiện tài sản bị tráo đổi (nếu có) là vụ việc khác, do cơ quan công an điều tra xử lý khi doanh nghiệp có đơn. Còn việc công ty giữ bằng là có thật. Đây là hai sự việc khác nhau.

Nói về quan điểm xử lý vụ việc, bà Trà cho biết sở luôn đồng hành cùng doanh nghiệp, mong muốn doanh nghiệp ổn định và phát triển. Việc xử lý luôn hướng đến hài hòa và đúng bản chất nhất. Nếu doanh nghiệp chưa hài lòng việc xử phạt hành chính, có thể khiếu nại, giãi bày vụ việc, sở sẽ tiếp tục xem xét, xử lý.

Ép người khác phải ký hợp đồng lao động để làm việc trả nợ có sai không?

Con tôi nợ tiền chủ cơ sở lao động, nay muốn đi làm chỗ khác nhưng chủ không chịu, ép tiếp tục làm để trả nợ thì chủ có đúng không?