Đây được xem là giải pháp mở rộng không gian phát triển thay vì tiếp tục dồn nén trên mặt đất khi nội đô Hà Nội đã quá chật chội.
Phát triển không gian ngầm, quy hoạch không gian tầm cao
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ chuyển từ khai thác không gian theo mặt bằng truyền thống sang khai thác hiệu quả không gian theo chiều đứng và tích hợp nhiều chức năng trên cùng một đơn vị diện tích.
TP đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm áp lực cho không gian mặt đất, ưu tiên phát triển cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Đồng thời tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm ùn tắc giao thông, ngập úng và bảo tồn các giá trị văn hóa - lịch sử trong quá trình đô thị hóa. Trong mô hình này, không gian đô thị được tổ chức theo nhiều lớp chức năng liên kết đồng bộ.
Theo mục tiêu đề ra, tỉ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực đô thị trung tâm sẽ đạt tối thiểu 20% diện tích đất vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Các thông số kỹ thuật cụ thể sẽ tiếp tục được xác định trong quy hoạch không gian ngầm và các quy hoạch phân khu trên cơ sở khảo sát địa chất, thủy văn từng khu vực.
Ở không gian tầm thấp, dưới độ cao 3.000m, quy hoạch ưu tiên mặt đất cho con người và hệ sinh thái tự nhiên, phát triển công viên, mặt nước, mạng lưới đi bộ an toàn và bảo tồn cấu trúc không gian phố cổ, phố cũ.
Trên cao, Hà Nội định hướng phát triển các tổ hợp cao tầng mật độ lớn tại khu vực TOD và dọc các đường vành đai giao thông nhằm tiết kiệm quỹ đất, đồng thời xây dựng hệ thống cầu đi bộ kết nối liên hoàn giữa các công trình.
Quy hoạch cũng đề cập "kinh tế tầm thấp", với định hướng thí điểm vận tải bằng taxi bay (eVTOL), thiết bị bay không người lái (drone) và ứng dụng công nghệ trong giám sát đô thị thông minh.
Với không gian tầm cao, trên 3.000m, TP sẽ kiểm soát hành lang bay quốc tế, nội địa và quản lý khoảng không phục vụ viễn thông, quan trắc khí hậu cũng như nhiệm vụ an ninh - quốc phòng.
Hà Nội muốn xây dựng chùm đô thị hướng tâm, liên kết vùng
Quy hoạch cũng định hướng đa cực - đa trung tâm gắn với liên kết vùng đã đặt Hà Nội trong vai trò đô thị kết nối với các địa phương và vùng lân cận. Hà Nội không còn được định vị như một đô thị phát triển độc lập, mà trở thành hạt nhân của mạng lưới liên kết vùng phía Bắc.
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ kết nối chặt chẽ với vùng thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình; đồng thời mở rộng liên kết với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Quy hoạch xác định Hà Nội giữ vai trò trung tâm điều phối về giao thông, logistics, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế và kinh tế tri thức cho toàn vùng.
Các trục kết nối chiến lược như Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hay hành lang phía Nam kết nối Ninh Bình, Thanh Hóa được xem là động lực mở rộng không gian phát triển của thủ đô.
Đáng chú ý mô hình "chùm đô thị hướng tâm" được đưa ra với Hà Nội là đô thị hạt nhân, trong khi các địa phương xung quanh đóng vai trò đô thị vệ tinh và đối trọng, chia sẻ chức năng về công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế, du lịch và dịch vụ. Cách tiếp cận này nhằm giảm áp lực dân số, hạ tầng cho khu vực nội đô, đồng thời tạo liên kết phát triển đồng bộ trong toàn vùng phía Bắc.
Hà Nội muốn tạo “kỳ tích sông Hồng” khi triển khai dự án trục đại lộ cảnh quan dọc con sông trên, đưa thành phố từ “hướng mặt” ra sông - Ảnh: NAM TRẦN
Cần nguồn lực rất lớn để thực hiện
Trao đổi với Tuổi Trẻ, kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Chánh văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng đánh giá Hà Nội định hướng quy hoạch xác định phát triển thủ đô thành đô thị "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm" là một tư duy quy hoạch rất hiện đại.
Tuy nhiên để hiện thực hóa được mục tiêu này, theo ông Tùng, để đạt được những mục tiêu trên, Hà Nội phải trả lời được câu hỏi: Phải chuẩn bị nguồn lực ra sao và thực hiện như thế nào?
Ông Tùng cho rằng TP phải có nguồn lực rất lớn. Việc Hà Nội xác định nhiều cực phát triển hiện mới chỉ dừng ở định hướng không gian, trong khi chưa làm rõ cơ chế phân bổ nguồn lực, vai trò kinh tế đặc thù và mức độ tự chủ của từng cực. Nếu không có các chính sách tài chính - thể chế đủ mạnh, các "cực" này có thể sẽ rơi vào tình trạng phụ thuộc vào lõi trung tâm cũ, dẫn đến hiện tượng "đa cực hình thức nhưng đơn cực thực chất".
Đồng thời Hà Nội phải nghiên cứu để có sự kết nối giữa các tầng, gồm trên mặt đất, tầng trên cao và tầng ngầm. "Quản trị như thế nào là một vấn đề lớn được đặt ra. Hiện nay chưa có quy hoạch ngầm một cách đúng nghĩa khi chúng ta chỉ dừng lại ở việc đặt ống thoát nước, dây cáp... chứ chưa có quy hoạch ngầm tổng thể", ông Tùng nêu thực tế.
Để làm được điều này, ông Tùng cho rằng ngoài quy định, cần phải có chế tài xử phạt, xử lý các trường hợp không tuân thủ quy định, quy hoạch.
"Trong điều kiện hiện nay, khi hệ thống hạ tầng kỹ thuật của Hà Nội vẫn còn nhiều bất cập, "đa tầng" có thể triển khai không đồng bộ, dẫn đến xung đột giữa các tầng không gian, đặc biệt giữa giao thông ngầm và hệ thống thoát nước. Vì vậy nếu không có quy hoạch chi tiết, không phẩn bổ, chuẩn bị đủ nguồn lực thì quy hoạch sẽ chỉ nằm ở trên bản vẽ và mãi là ý tưởng", ông Tùng nói thêm.
Ngoài ra ông cho rằng Hà Nội cũng cần phải thay đổi tư duy quản trị truyền thống. Thay vào đó nên áp dụng BigData, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để lên các kịch bản, lộ trình thực hiện các mục tiêu trên.
Hà Nội phát triển không chỉ cho Hà Nội
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn (Hà Nội) cho rằng quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không còn là câu chuyện quy hoạch một đô thị theo nghĩa thông thường, càng không chỉ là việc sắp xếp không gian xây dựng, hạ tầng, giao thông hay dân cư.
Đây là một nỗ lực định hình tương lai thủ đô trong một thế kỷ tới, với tham vọng đưa Hà Nội trở thành một đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, một trung tâm sáng tạo, kết nối, lan tỏa và dẫn dắt phát triển của vùng, của cả nước.
Quy hoạch này đã được Hà Nội thông qua với tư duy cấu trúc đô thị đa trung tâm, đa tầng, gắn kết vùng, trong đó có những mô hình rất mới như 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn, 9 trục động lực.
Ông nhấn mạnh thêm điểm hay, mới, táo bạo của quy hoạch lần này là không nhìn Hà Nội như một đô thị đơn lẻ, khép kín trong địa giới hành chính của mình. Hà Nội được đặt trong mối quan hệ với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du miền núi phía Bắc, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, với các trục kết nối di sản, kết nối logistics, kết nối sân bay, đường sắt (metro), đường vành đai, đô thị vệ tinh, đô thị sáng tạo, đô thị sinh thái.
Trong tư duy ấy, Hà Nội không chỉ phát triển cho Hà Nội, mà phát triển để tạo động lực cho cả vùng, không chỉ hút nguồn lực về mình, mà còn phải biết phân bổ, lan tỏa, chia sẻ nguồn lực với các địa phương xung quanh. Đây là điểm rất quan trọng, bởi tương lai của các đại đô thị không còn được quyết định bởi phần lõi đô thị, mà bởi năng lực kết nối vùng, liên vùng và quốc tế.
"Liên kết vùng chính là chìa khóa để quy hoạch 100 năm của Hà Nội không trở thành một bản vẽ đẹp trên giấy. Nếu Hà Nội vẫn phát triển theo tư duy "mạnh ai nấy làm", hạ tầng giao thông không đồng bộ, dữ liệu quy hoạch không kết nối, nguồn lực đầu tư bị chia cắt, các đô thị xung quanh không được phân vai rõ ràng, thì Hà Nội sẽ tiếp tục chịu áp lực quá tải về dân số, giao thông, môi trường, nhà ở, trường học, bệnh viện.
Ngược lại, nếu biết tổ chức không gian phát triển theo các cực, các hành lang, các trung tâm chức năng, Hà Nội có thể giảm tải khu vực nội đô, phát triển các đô thị vệ tinh, mở rộng không gian sáng tạo, bảo vệ không gian di sản, hình thành các chuỗi giá trị mới về văn hóa, du lịch, giáo dục, y tế, công nghệ và dịch vụ chất lượng cao", ông Sơn khẳng định.
Đòi hỏi sự kiên định
Ông Bùi Hoài Sơn cũng chỉ rõ quy hoạch tầm nhìn 100 năm đòi hỏi sự kiên định qua nhiều nhiệm kỳ, thế hệ lãnh đạo, chu kỳ phát triển. Điều khó nhất của quy hoạch dài hạn không phải vẽ ra tương lai, mà giữ được kỷ luật thực hiện trong hiện tại. Quy hoạch càng dài hơi càng dễ bị phá vỡ bởi lợi ích ngắn hạn và càng có nhiều mô hình mới càng cần năng lực quản trị mới.
Đồng thời càng đặt mục tiêu lớn càng cần bộ máy đủ mạnh, dữ liệu đủ chính xác, cơ chế phối hợp đủ hiệu quả và nguồn lực đủ bền vững. Nếu không kiểm soát tốt, những trục động lực có thể biến thành trục đầu cơ đất đai hay những không gian sáng tạo có thể bị thương mại hóa đơn thuần...
Vì vậy, nguồn lực thực hiện phải được nhìn toàn diện hơn. Nguồn lực không chỉ là tiền mà trước hết là thể chế. Hà Nội cần những cơ chế vượt trội để huy động vốn, khai thác quỹ đất, phát triển hạ tầng chiến lược, bảo tồn di sản, thu hút nhân tài, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hợp tác công tư.
Thứ hai, con người, nhất là đội ngũ cán bộ có tư duy quy hoạch hiện đại, biết quản trị đa ngành, đa cấp, đa trung tâm, có khả năng làm việc với doanh nghiệp, chuyên gia, cộng đồng và các địa phương trong vùng.
Thứ ba là văn hóa, bởi Hà Nội nếu chỉ phát triển bằng bê tông, cao ốc và đường sá thì chưa đủ để trở thành một thủ đô đáng sống. Hà Nội phải phát triển bằng ký ức, bản sắc, lối sống, di sản, sự thanh lịch, văn minh, sáng tạo và khát vọng của con người Hà Nội.
Nguồn lực thứ tư là khoa học công nghệ và dữ liệu, bởi không thể quản trị một quy hoạch 100 năm bằng phương thức thủ công, phân tán, thiếu cập nhật.
Sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển mới của thủ đô
Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm nhận định lần đầu tiên trong nghị quyết 02 của Bộ Chính trị và quy hoạch tầm nhìn 100 năm đã đặt ra yêu cầu rất quan trọng về việc sông Hồng phải trở thành biểu tượng phát triển mới của thủ đô.
Ông cho rằng để sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển mới của Hà Nội, cần tổng hòa nguồn lực, phát huy trí tuệ, kế thừa kinh nghiệm, đặc biệt, cần có sự đồng thuận của người dân. Bởi sông Hồng không chỉ là một dòng sông, mà gắn với lịch sử, văn hóa và tâm thức của người Việt. Thêm vào đó, phát triển ven sông không thể tách rời nguyên tắc bảo đảm hành lang thoát lũ, an toàn đê điều và thích ứng biến đổi khí hậu.
Vì vậy trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, việc nhận diện đúng những đặc tính này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ để bảo đảm an toàn dòng chảy mà còn là cơ sở để định hướng phát triển không gian ven sông theo hướng thích ứng, bền vững và hài hòa với tự nhiên.
Thêm vào đó ông cho hay sông Hồng không chỉ là dòng chảy nội đô mà còn là một hệ thống liên vùng, liên quốc gia, đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, gắn với vùng Đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế rộng lớn.
Quy hoạch thủ đô có tính "giải phóng" mạnh mẽ
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng điểm đáng chú ý, quan trọng nhất của quy hoạch thủ đô tầm nhìn 100 năm là việc xác định Hà Nội không chỉ là trung tâm, đầu tàu phát triển, mà còn giữ vai trò hạt nhân, dẫn dắt toàn vùng.
Đồng thời, theo ông Ánh, bản quy hoạch lần này của Hà Nội mang tính "giải phóng" mạnh mẽ về mặt không gian, về mặt tư duy và năng lượng. Khi "giải phóng" về không gian như vậy, các tỉnh thành lân cận sẽ chia sẻ gánh nặng, sức ép rất lớn cho Hà Nội khi nội đô đã quá tải.
Ví dụ, nhà ở các tỉnh lân cận trong quá trình đô thị hóa xây dựng nhưng ế ẩm, bán giá thấp, giờ lại có cơ hội chia sẻ gánh nặng cho Hà Nội về mặt nhà ở, định cư. Ngoài ra, việc mở rộng không gian cũng sẽ giảm áp lực cho thủ đô về thoát nước, cấp nước, cây xanh, lương thực, thực phẩm... tạo cơ hội tương tác, phát triển cho cả vùng thủ đô.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận