Nghiên cứu, vừa công bố trên tạp chí Science, cho thấy DNA của người hiện đại chứa dấu vết của hai "dòng dõi ma" - những quần thể người cổ chưa từng được xác định bằng hóa thạch hay DNA cổ.

Phân tích hơn 500 bộ gene người hiện đại

Từ lâu, giới khoa học đã biết người hiện đại (Homo sapiens) từng giao phối với người Neanderthal và Denisovan.

Hầu hết người ngoài châu Phi hạ Sahara hiện nay đều mang khoảng 1 - 2,4% DNA Neanderthal, trong khi người châu Á và châu Đại Dương còn mang thêm khoảng 0,1 - 6% DNA Denisovan.

Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu nghi ngờ vẫn còn tồn tại những nhóm người cổ khác từng lai giống với tổ tiên chúng ta song không được biết đến.

Nguyên nhân là DNA cổ chỉ có thể bảo tồn trong những điều kiện rất đặc biệt như môi trường lạnh và khô, khiến phần lớn lịch sử tiến hóa tại châu Phi và các vùng nhiệt đới gần như không thể tiếp cận bằng các phương pháp truyền thống.

Để khắc phục hạn chế này, nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 500 bộ gene hoàn chỉnh của người hiện đại trên khắp thế giới.

Họ tái dựng "cây gia phả" di truyền của từng đoạn DNA nhằm xác định những đoạn có nguồn gốc từ các tổ tiên tách khỏi dòng tiến hóa của người hiện đại từ rất sớm.

Hé lộ hai 'dòng dõi ma' bí ẩn

Kết quả cho thấy một "dòng dõi ma" đã để lại khoảng 0,5 - 1% DNA trong bộ gene của tất cả người hiện đại. Nhóm này nhiều khả năng giao phối với tổ tiên Homo sapiens tại châu Phi hơn 50.000 năm trước, trước khi con người di cư ra khỏi lục địa này.

Nhóm nghiên cứu ước tính dòng dõi bí ẩn này tách khỏi tổ tiên người hiện đại khoảng 800.000 năm trước - gần tương đương thời điểm người Neanderthal và Denisovan phân nhánh.

Một ứng viên phù hợp cho dòng dõi ma này là Homo heidelbergensis, loài người cổ từng sinh sống tại châu Phi và châu Âu từ khoảng 700.000 đến 200.000 năm trước.

Nghiên cứu còn phát hiện dấu vết của một "dòng dõi siêu cổ" trong DNA của người châu Đại Dương, vốn tách khỏi tổ tiên người hiện đại cách đây khoảng 1,8 triệu năm và chỉ để lại khoảng 0,002% DNA trong bộ gene người ngày nay.

Do các đoạn DNA này nằm trong vùng DNA Denisovan, nhóm nghiên cứu cho rằng chúng nhiều khả năng được truyền từ dòng dõi siêu cổ sang Denisovan trước, rồi mới đến người hiện đại.

Ứng viên sáng giá nhất cho dòng dõi này là Homo erectus - loài người cổ tồn tại lâu nhất trong lịch sử tiến hóa và từng phân bố rộng khắp châu Á.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy những đoạn DNA từ các "dòng dõi ma" tập trung nhiều ở các vùng liên quan đến hệ miễn dịch và chuyển hóa. Điều này gợi ý việc lai giống với các nhóm người cổ đã giúp tổ tiên chúng ta tiếp nhận những biến thể gene có lợi để thích nghi với mầm bệnh mới và nguồn thức ăn khác nhau.

Nhóm nghiên cứu cho rằng phát hiện mới củng cố quan điểm rằng lịch sử tiến hóa của loài người không phải là một cây phân nhánh đơn giản mà là một mạng lưới phức tạp, với nhiều lần tách nhánh, di cư và lai giống giữa các quần thể khác nhau.

Trong tương lai, phương pháp này có thể tiếp tục giúp khám phá thêm nhiều "dòng dõi ma" khác, đặc biệt tại châu Phi và Nam Á - những khu vực còn rất thiếu dữ liệu DNA cổ.

Bất ngờ phát hiện ADN người 2.000 năm tuổi trên vách hang động

Nhóm nghiên cứu quốc tế phát hiện ADN người cổ đại trong các lớp khoáng trên vách hang, mở hướng nghiên cứu mới về thời tiền sử.