* Tổ chức: Báo Tuổi Trẻ, Tập đoàn SCG và Thành đoàn Hà Nội

Phóng to

Phương Trang phụ giúp cô việc nhà, việc đồng áng - Ảnh: L.Hoài

Vậy nhưng mặc cái đói, cái khổ, mặc cho thiếu thốn hơi ấm tình thương, các bạn nhỏ vẫn vượt qua nghịch cảnh để học hành nên người.

Côi cút

Nhà của cô bé Lê Phương Trang (lớp 11 Trường THPT Yên Lãng, huyện Mê Linh, Hà Nội) nhỏ xíu, nằm nép mình trơ trọi bên bờ sông Hồng. Nơi đây từng là một mái ấm nhưng đã mười năm nay bỏ không vì cả người bố và người mẹ đều ra đi mãi mãi, bỏ lại ba đứa trẻ thơ côi cút giữa đời. Bố Trang qua đời sau một cơn bạo bệnh. Đau đớn hơn, hơn một năm sau mẹ em cũng nằm xuống vì tai nạn giao thông trong một lần đạp xe đi làm giúp việc để kiếm tiền nuôi con. Mất cả bố và mẹ, chị cả 10 tuổi theo về ở với bác, còn Trang cùng cậu em út 2 tuổi được cô đưa về cưu mang cho đến bây giờ.

Dù nương nhờ nhà người thân nhưng từ lâu ba chị em vẫn giữ được cái nếp, cứ ngày nghỉ là về ngôi nhà nhỏ thân thương, cùng nhau thu dọn bàn thờ bố mẹ, quét rác, gỡ mạng nhện... rồi quẩn quanh ở đó đến khi chiều muộn, ba chị em lại dắt díu nhau ai về nhà nấy. Trang kể nhiều hôm vừa qua thăm nhà cũ thì trời mưa lớn, sấm chớp đì đoàng, ba chị em ôm chặt nhau vì sợ. “Lúc đó tủi thân lắm, niềm khát khao có bố mẹ ở bên che chở lớn hơn lúc nào hết” - Trang nghẹn ngào nói.

Mười năm nay Trang xem gia đình người cô như gia đình ruột thịt thứ hai. Hằng ngày hết giờ học Trang phụ cô nấu nướng, hết chăm đàn gà, đàn vịt lại ra ruộng tưới rau, làm cỏ, hái rau, nhặt bắp chạy chợ cùng cô...

Ở trường, dù hơi nhút nhát nhưng lực học của Trang luôn đứng nhất nhì lớp, nhiều năm là học sinh giỏi của trường. “Hình ảnh cô học trò mồ côi chăm ngoan, tháo vát luôn được thầy cô ở trường lấy làm tấm gương để giáo dục các học sinh khác” - thầy Trần Văn Hiển, giáo viên kiêm bí thư Đoàn Trường THPT Yên Lãng, nhận xét.

Phóng to

Đình Quân phơi miến thuê trong làng kiếm tiền trang trải học hành - Ảnh: L.H.

Bám con chữ đến cùng

Vất vả vượt qua con đê dài hun hút rồi tiếp tục dò theo con ngõ khúc khuỷu lầy lội, chúng tôi dừng trước ngôi nhà của hai mẹ con cậu học trò nghèo học giỏi Vương Đình Quân (lớp 11A1 Trường THPT Cao Bá Quát, huyện Quốc Oai, Hà Nội). Ngôi nhà bé tí nép mình ở cuối làng này xập xệ đến đáng thương: trần nhà trĩu xuống, bờ tường loang lổ, mái ngói lỗ chỗ, xà tre trước cửa nhà cũng xiêu vẹo chực đổ, hai cánh cửa là mảnh gỗ thừa vá chằng vá đụp. Căn nhà xiêu vẹo này hơn một năm nay trở nên hoang lạnh từ khi người đàn ông trụ cột gia đình - bố Quân - nằm xuống mãi mãi vì căn bệnh u não quái ác.

Mẹ Quân cho hay bố Quân ra đi để lại cho ba mẹ con khoản nợ khổng lồ tới mấy chục triệu đồng. “Hồi ông ấy nằm liệt giường phải kê xô hứng nước mưa ngay đầu giường vì nhà dột, giờ ông ấy nằm xuống hơn một năm trời mà cái xô vẫn đặt ở đấy mỗi khi trời mưa” - bà ngậm ngùi.

Bố mất, chị gái Quân dù học giỏi cũng phải bỏ giữa chừng phiêu bạt về tận Vĩnh Phúc đi bán hàng thuê. Nhà chỉ có chút đỉnh ruộng, mẹ Quân phải xoay như chong chóng để lo miếng cơm và chuyện ăn học của Quân, hết đi gặt lúa thuê tới nhận dệt vải gia công ở nhà. Hằng ngày bà dậy đứng máy từ hơn 4 giờ sáng quần quật tới tận 8 giờ tối nhưng chỉ được mấy chục ngàn tiền công. Hết mùa dệt, bà lại rong ruổi đạp xe hơn 20 cây số ra tận La Phù đứng vạ vật ở chợ người, ai mướn gì làm nấy. Nhiều bữa trời mưa gió không có ai thuê lại thất thểu đội mưa về. Thương mẹ gầy yếu vất vả, hết giờ học Quân phụ mẹ đứng máy dệt rồi đi từng nhà trong làng xin phơi miến thuê, đẩy xe hàng để kiếm thêm tiền ăn học.

Ở nhà là đứa con có hiếu, còn ở trường nhiều năm liền Quân liên tục là học sinh giỏi. Trên bờ tường loang lổ cạnh góc học tập của cậu trò nghèo dán chi chít giấy khen, giấy chứng nhận học sinh giỏi. Trong một lần yếu đuối, mẹ Quân từng khuyên con bỏ học. Quân quả quyết dù nghèo khổ nhưng thương mẹ, thương chị, em sẽ cố học hành tới nơi tới chốn.