Phóng to

TTCN - Năm 1955, Pete Seeger bị Ủy ban nhà nước về các hoạt động phi Mỹ quốc điều tra, tuy nhiên lời buộc tội ông đã bị bác bỏ vào năm 1962. Kể từ đó, ông bị ghi vào sổ bìa đen và cấm không cho trình diễn trên hệ thống phát thanh truyền hình quốc gia Mỹ gần như suốt cả sự nghiệp.

1968, nhân có thời cơ, Pete Seeger đã xuất hiện cùng Smothers Brothers hát bản Waist deep in the big muddy như một bản cáo trạng về đường lối chính trị của tổng thống Mỹ L.B. Johnson ở VN. Hậu quả là nhóm Smothers không được biểu diễn nữa và Seeger lại bị “treo micro” thêm một thập niên.

Với 86 tuổi đời và hơn nửa thế kỷ tuổi nghề, Pete Seeger được người đời xưng tụng là “Huyền thoại sống”, “Cha đẻ của phong trào phục hưng nhạc folk thập niên 1960”, “Tiếng nói của tầng lớp lao động”... Phần ông, như cái tên của mình, Seeger (đọc trội từ “seeder”) lúc nào cũng khoái mọi người gọi ông là “người gieo giống” và thường tự hào vì có ông tổ làm nghề trồng trọt.

“Người gieo giống” ấy từng nói: “Tất cả những tay viết nhạc đều là mắt xích của một sợi xích”. Sợi xích thì ràng buộc, nhưng mắt xích thì liên kết. Với tất cả tâm huyết và tinh thần đổ dồn vào từng sáng tác, âm nhạc của ông đã là tiếng nói liên kết những con người bất hạnh - nhất là tầng lớp lao động, liên kết những người khát khao hòa bình. Nhạc của ông là nhạc báo chí. Chàng sinh viên của khoa báo chí Đại học Harvard ngày nào sẽ chẳng không bao giờ hối hận vì thứ âm nhạc tranh đấu cho bất công của mình, những đứa con tinh thần đã khiến ông phải nhiều phen khốn đốn.

5-2003, vài tuần trước sinh nhật lần thứ 84, Pete Seeger đã thu âm một loạt các bài hát phản đối cuộc chiến của Hoa Kỳ tại Iraq. Trong đó, một bản nhạc phản chiến hồi chiến tranh Việt Nam được xào lại: Bring them home vẫn còn nguyên giá trị. Chắc hẳn những lính Mỹ viễn chinh tại Iraq sẽ không khỏi mủi lòng khi nghe ca khúc phổ lời của Steve Earle, Ani DiFranco và Billy Bragg này. Tập họp trong album Seeds: the songs of Pete Seeger, volume 3 được Hãng Appleseed Recordings phát hành rất đáng sưu tầm (hai album đầu tiên của bộ này là phần trình bày lại các sáng tác của Seeger qua các giọng ca phản chiến Jackson Brown, Joan Baez và Arlo Guthrie, Bob Dylan...).

Cho dẫu hát riêng hay hát chung với ban nhạc (ông là thành viên của The Almanac Singers và The Weavers), nhạc của Seeger luôn có sức mạnh tập họp dân chúng. Đó là cuộc diễu hành ngoạn mục của 3.000 người đi từ Selme tới Montgomery ở Alabama sau khi nghe ông và Martin Luther King “con” hát bài We shall overcome; hay chiến dịch vận động người dân làm sạch nguồn nước sông Hudson qua bài hát Golden river.

Nhắc đến Pete Seeger, người ta hay nhắc đến Woody Guthrie, người đã cùng với ông tạo thành cặp bài trùng trong các sáng tác vận động quần chúng. Guthrie là người có công khai mở lối đi mới ở lĩnh vực âm nhạc cho Seeger khi ông bế tắc trong sự nghiệp làm báo với câu nói: “Cậu có thể làm báo bằng nhạc”.

Tự bao giờ, Seeger đã có thói quen viết lời trước khi phổ nhạc, có lẽ do ảnh hưởng của Woody Guthrie. Where have all the flowers gone? lấy cảm hứng từ tiểu thuyết Sông Đông êm đềm của đại văn hào Mikhail A. Sholokhov là một ví dụ. Những câu hỏi trong bài hát Where have all the flowers gone?, Where have all the young girls gone?, Where have all the soldiers gone? (Những bông hoa, những thiếu nữ, lính tráng đâu hết rồi?) và các câu trả lời xoay vòng chính là lời hát của các chiến binh cozzack khi phi ngựa đuổi theo đoàn quân của Nga hoàng. Ông đã ghi vội những lời hát này vào một mảnh giấy nhỏ, để rồi sau đó trên một chuyến bay, ý tứ “long time passing” (nhiều năm đã trôi qua) chợt thoáng qua, từ đó ghép hai ý này lại để ra đời bản nhạc hoàn chỉnh ngày nay. Ca khúc Turn, turn, turn mà sau này nhóm The Byrds cover lại rất thành công cũng vậy, lời hát đại ý vạn vật xoay vần, có sinh có tử, có yêu có ghét, có chiến tranh có hòa bình (to everything, turn, turn, turn… a time of peace, a time of war, a time of love, a time of hate, a time to be born and a time to die…).

Những người vĩ đại luôn khiêm nhường. Trả lời câu hỏi cảm giác của ông thế nào khi được người đời xưng tụng là huyền thoại sống, ông nói: “Mọi người đều ao ước danh vọng và vinh quang. Với tôi, danh vọng và vinh quang là hai điều cực kỳ điên khùng mà con người khao khát.” Và theo ông: “Rất nhiều cha mẹ khi chết đi đã cảm thấy mình được chết thật hạnh phúc vì có được những đứa con ngoan đang tiếp tục sống tốt.” Mai này, “người gieo giống” Pete Seeger cho dẫu nhắm mắt về trời hẳn sẽ mỉm cười vì những hạt giống ngày nao ông gieo trồng đã, đang và sẽ nảy mầm xanh tốt, còn sinh sản được thật nhiều hạt giống khác nữa.