Chiến sự tại Yemen đang bùng phát trở lại trên diện rộng giữa lực lượng chính phủ được quốc tế công nhận và Houthi, vốn được xem thành viên “trục kháng chiến” do Iran dẫn dắt, trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông tiếp tục leo thang.

Chuyện gì đang xảy ra?

Xung đột Yemen kéo dài từ năm 2014, khi Houthi đánh chiếm thủ đô Sanaa. Saudi Arabia can thiệp quân sự vào năm 2015, mở ra cuộc chiến khiến khoảng 150.000 người thiệt mạng, theo kênh Al Jazeera.

Lệnh ngừng bắn do Liên hợp quốc làm trung gian năm 2022 từng tạm thời chấm dứt các cuộc giao tranh quy mô lớn, nhưng xung đột tái diễn vào tháng 7.

Tuần trước, Houthi mở cuộc tấn công lớn tại Hodeidah và Taiz, hướng tới eo biển Bab al-Mandeb, tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia.

Giao tranh sau đó lan sang al-Jawf, nơi được xem là cửa ngõ vào Sanaa. Houthi cũng được cho là đã giành quyền kiểm soát thành phố cảng chiến lược Mokha trên Biển Đỏ, qua đó gia tăng lợi thế tại khu vực Bab al-Mandeb.

Trong một động thái leo thang, hôm 8-9, Houthi mở rộng các cuộc tấn công sang lãnh thổ Saudi Arabia, nhắm vào các mục tiêu lớn ở các tỉnh Khamis Mushait, Abha, Jazan và các cơ sở dầu mỏ của Aramco, khiến ít nhất 73 người bị thương.

Saudi Arabia đáp trả bằng hàng loạt cuộc không kích. Houthi cho biết Saudi Arabia đã thực hiện 54 cuộc không kích trong 12 giờ, sau đó tiếp tục thêm 40 cuộc tại nhiều tỉnh của Yemen.

Theo Houthi, Riyadh đã thực hiện không kích tại nhiều tỉnh của Yemen.

Người phát ngôn quân sự Houthi Yahya Saree tuyên bố các cuộc không kích này "sẽ không thể diễn ra mà không bị đáp trả và trừng phạt".

Pakistan sẽ tham chiến?

Khả năng Pakistan bị cuốn vào cuộc xung đột xuất phát từ Hiệp định phòng thủ chung Mecca được Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký vào tháng trước. Theo thỏa thuận, một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ quốc gia nào trong ba nước sẽ bị coi là cuộc tấn công nhằm vào cả ba bên.

Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif hôm 8-9 cảnh báo nếu xung đột tại Yemen lan sang lãnh thổ Saudi Arabia, hiệp định "chắc chắn sẽ được kích hoạt", Hãng Reuters đưa tin.

“Không có bất kỳ sự mơ hồ hay nghi ngờ nào... Hành động gây hấn vô cớ hoặc sự lan rộng [của xung đột]... sang lãnh thổ Saudi Arabia chắc chắn sẽ kích hoạt thỏa thuận này” - ông Asif khẳng định.

Tuyên bố này khiến khả năng Pakistan can dự quân sự trở nên đáng chú ý, bởi các cuộc tấn công của Houthi hiện đã nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia. Tuy nhiên, điều đó chưa đồng nghĩa Islamabad sẽ đưa quân vào Yemen.

Trên thực tế, Pakistan đang tìm cách ngăn xung đột tiếp tục leo thang. Các nguồn tin từ Saudi Arabia, Pakistan và Iran cho biết Islamabad đã chuyển cảnh báo tới Tehran, yêu cầu nước này kiềm chế Houthi, nhằm ngăn cuộc xung đột ủy nhiệm trở thành một cuộc khủng hoảng an ninh khu vực.

Một quan chức Iran xác nhận Pakistan đã chuyển thông điệp, nhưng Tehran đáp rằng họ “không kiểm soát lực lượng Houthi”.

Tuy nhiên, hai nguồn tin từ Iran tiết lộ với Reuters hồi tuần trước rằng chính Tehran đã chỉ đạo Houthi tấn công Saudi Arabia, đồng thời cam kết cung cấp thêm tài chính, vũ khí và cử một số chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tới Yemen để hỗ trợ điều phối chiến dịch.

Theo giới quan sát, chiến dịch gây sức ép của Iran và Houthi có thể phản tác dụng. Bằng cách nhắm vào an ninh vùng Vịnh để gây sức ép buộc Washington dỡ lệnh phong tỏa các cảng của Iran, Tehran có nguy cơ khiến Saudi Arabia, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và các đồng minh của Mỹ xích lại gần nhau hơn về an ninh, thay vì làm rạn nứt quan hệ giữa họ.

Dù vậy, Pakistan chưa đưa ra quyết định về một cuộc đáp trả quân sự. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Sajjad Haider Khan ngày 10-9 cho biết hiện chưa có vấn đề nào liên quan đến khả năng đáp trả quân sự được đưa ra thảo luận.

"Hiện tại không có vấn đề nào như vậy được đưa ra thảo luận... Khi thời điểm đến, [chúng tôi] sẽ hành động theo thỏa thuận" - ông Khan nói.

Ngay cả trong trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ theo Hiệp định Mecca, phạm vi can thiệp của Pakistan nhiều khả năng vẫn bị giới hạn ở việc bảo vệ Saudi Arabia. Các nguồn tin của Reuters ở Pakistan cho biết ba nước đã thống nhất không đưa quân vào Yemen và bất kỳ cuộc phản công nào nếu có cũng sẽ được triển khai từ lãnh thổ Saudi Arabia.

Một nguồn tin Pakistan tiết lộ chưa có quyết định về việc nước này sẽ tham gia các cuộc không kích trả đũa. Theo nguồn tin, lực lượng Pakistan có thể hỗ trợ quân sự, kỹ thuật, trên bộ hoặc trên không bên trong Saudi Arabia, nhưng không tham gia các chiến dịch tác chiến trên lãnh thổ nước ngoài.

Như vậy, nguy cơ Pakistan phải can dự sâu hơn sẽ tăng nếu Houthi tiếp tục tấn công các thành phố và cơ sở hạ tầng Saudi Arabia. Khi đó, sức ép buộc Islamabad thực hiện nghĩa vụ theo Hiệp định Mecca cũng sẽ lớn hơn.

Một nhà ngoại giao khu vực (không tiết lộ danh tính) nhận định Pakistan đang tìm cách kiềm chế Houthi trước khi tình hình leo thang đến mức Saudi Arabia gây áp lực buộc Islamabad đóng vai trò chủ động hơn trong tác chiến phòng vệ.

"Pakistan có thỏa thuận với Saudi Arabia, nhưng tôi hy vọng tình hình sẽ không đi đến mức Pakistan phải thực sự can thiệp" - nhà ngoại giao này nói, đồng thời cho rằng trước mắt Pakistan vẫn sẽ theo đuổi giải pháp ngoại giao.

Hiệp ước Mecca: 'Cú bắt tay' lịch sử có đủ sức thay thế chiếc ô an ninh Mỹ?

Liên minh phòng thủ Saudi Arabia - Thổ Nhĩ Kỳ - Pakistan cho thấy các cường quốc khu vực đang tìm cách giảm phụ thuộc vào Mỹ, song liệu đây có thể trở thành một "NATO kiểu mới"?