Phóng to

Anh Thắng đang giới thiệu sản phẩm tranh bướm

Năm 1992, một đoàn nghiên cứu gồm người Nhật, Séc, Bồ Đào Nha... ghé đèo Đức Mẹ (Bảo Lộc, Lâm Đồng) để tìm hiểu về những loài bướm lạ.

Trong hơn một tuần tạm trú nhờ ở quán nhỏ bên đèo, chứng kiến gia chủ nghèo nhưng lại giàu lòng hiếu khách, những vị khách động lòng bèn giới thiệu cách nuôi bướm, cho mấy quyển sách hướng dẫn và khẳng định "làm đúng như thế này, anh sẽ đủ tiền nuôi con ăn học"...

Người chủ hiếu khách đó là anh Nguyễn Trọng Thắng (thôn 4, Lộc Châu, Bảo Lộc, Lâm Đồng). Lúc mới được tặng những quyển sách toàn tiếng Anh, Nhật vợ chồng anh nghĩ nhận để khách vui, chứ chưa hình dung sẽ làm theo những gì họ nói. Nhưng lúc rảnh rỗi, anh mày mò nghiên cứu và thực hiện theo lời những chuyên gia hướng dẫn, đến hôm nay anh thực sự đổi đời nhờ vào... bướm.

Nhìn những bộ sưu tập của anh được bày bán khắp nơi, không ai ngờ xuất xứ của những con bướm lạ là từ một anh "hai lúa" chính cống. Anh Thắng làm rất nhiều mẫu khung, có bộ đến 200 con bướm khác nhau. Anh ước mơ trong đời mình làm được bộ sưu tập vô giá với khoảng 500 loài riêng biệt. Đã nhiều ngày anh lặn lội trong rừng quan sát từng con sâu, lúc đầu người ta đồn rằng: "Thắng điên! Không có cái gì ăn còn không lo đi làm ăn mà lại đi coi... sâu". Nhưng đấy là những thử nghiệm đầu tiên để ngày hôm nay anh có được nhiều loại bướm quý.

Những ngày đầu, anh bắt sâu về thả cho ăn lá cây trong vườn và theo dõi. Có những con tiếp tục sống và sinh ra bướm, cũng có những con chết vì không thích hợp khi ăn lá cây lạ. Điều ngạc nhiên là có những con sâu, thả vào những loại cây khác nhau, khi sinh bướm, chúng có những bộ cánh với gam màu khác nhau. Trong vườn anh hiện nay có đủ loại cây để cho sâu ăn: bơ, chùm gửi, ổi, bàng, dâu da, cà phê...

Anh Thắng khẳng định: "Nếu nói ở Việt Nam thì Lâm Đồng tập trung nhiều bướm nhất, mà ở Lâm Đồng thì ở Bảo Lộc là có nhiều loại bướm quý nhất". Anh khoe với chúng tôi những con bướm lạ, quý hiếm mà từ khi vào nghề đến nay anh chỉ bắt được duy nhất một lần. Những loài bướm này, anh không bao giờ bán mà giữ để làm bộ sưu tập. Hiện nay, anh lưu giữ hơn 100 loài như thế, như bướm lá khô, bướm bích ngọc, bướm cánh diều, bướm đuôi công, bướm quân vương, hoàng hậu, bướm măng... Trong đó có những loài cực kỳ quý hiếm, như bướm đuôi công được rao bán trên mạng với giá rất cao, hay như một con bướm vòi voi người ta đã trả anh 2 triệu đồng, nhưng anh chưa muốn bán. Thậm chí có những loài anh chưa tìm ra tên của nó là gì, bèn tạm thời đặt tên theo hình dạng của con bướm, như bướm đuôi lạ!...

Điều khá thú vị là anh Thắng học hành không nhiều, không qua một trường lớp nghiên cứu nào mà chỉ mày mò nghiên cứu qua sách vở và thực tế, và nói như anh là cố kiếm tiền nuôi con ăn học. Anh muốn nuôi bướm rồi làm tranh bướm để bán kiếm miếng ăn cho gia đình, chứ không chỉ để sưu tầm. Anh biết được từng đặc tính về các loài bướm khác nhau, chẳng hạn có loài bướm nở ban ngày, nhưng chờ đến đêm mới bay đi; có loài mới nở vài tiếng đã bay đi.

Phóng to

Cặp bướm cánh diều

Nhờ những kinh nghiệm như thế mà anh có kế hoạch bắt và chích phormon cho kịp. Mỗi loài bướm có vòng đời sinh nở khác nhau, anh cho biết: "Mỗi khi bắt phải thật nhẹ nhàng để không bay phấn. Sau khi chích phormon, bướm sẽ tươi, giống như bướm còn sống và có màu sắc đẹp". Có người đã ra mở cơ sở tranh bướm riêng cũng bắt đầu từ học nghề nhà anh. Nhưng bí quyết riêng về cách dùng thuốc để làm cho bướm tươi, không bị thối rữa thì anh nhất quyết giữ kín.

Chúng tôi rất ngạc nhiên khi cậu con trai của anh Thắng, mới 12 tuổi, Nguyễn Hoàng Duy giới thiệu rành rẽ về từng loài bướm khác nhau và hồn nhiên bảo tôi: "Mình im lặng để nghe được tiếng sâu đang ăn lá". Cái tinh tế đó chỉ có ở những con người gắn kết toàn mỹ với thiên nhiên.

Anh Thắng cười giải thích: mới 3 tuổi, Duy đã theo bố đi bắt bướm, nên rất am hiểu về bướm. "Ước mơ của Duy sau này?" - tôi hỏi. "Em muốn đi sâu vào học và nghiên cứu kỹ về loài động vật này". Anh Thắng khoe thêm những đứa con của anh cũng đã thành tài, đứa con trai hiện đang học cao học ngành ngữ văn tại TP.HCM và đứa con gái hiện đang học lớp 12, anh muốn cháu sẽ thi vào ngành liên quan đến côn trùng học.

Hiện tại, sản phẩm của anh Thắng đưa ra nước ngoài cũng chỉ "ké" vào những sản phẩm khác như thuyền gỗ, tranh gỗ... Trong tương lai anh muốn tìm và ký hợp đồng trực tiếp với các đầu mối ở nước ngoài để mở rộng thị trường.

Anh tiếc rẻ khi kể cho tôi về một cơ hội làm ăn mà anh đành bỏ qua: Có một người khách nước ngoài đến liên hệ đặt anh 1.000 khung mẫu tranh bướm hoàn toàn giống nhau về các loài bướm và cách trang trí. Trang trí thì không khó nhưng tìm đâu ra một lúc 1.000 con bướm mỗi loại, nên anh đành từ chối. Đồng vốn xoay vòng đang khó khăn nên anh muốn có người hợp tác làm ăn, sẵn sàng mở rộng quy mô nuôi bướm.