Nhật Bản bắt đầu tính lại chuyện hạt nhân

Theo tờ Japan Times, ngày 8-10, các nguồn tin cho biết Chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc đưa kế hoạch nghiên cứu khả năng sở hữu tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân vào ba Văn kiện an ninh chủ chốt, dự kiến sửa đổi trước cuối năm nay.

Động thái này là diễn biến mới trong quá trình Tokyo xem xét lại những giới hạn lâu nay trong chính sách quốc phòng. Thời gian gần đây, nhiều quan chức cấp cao Nhật Bản đã kêu gọi thảo luận công khai về những vấn đề nhạy cảm, từ tàu ngầm hạt nhân đến vai trò của vũ khí hạt nhân trong việc bảo đảm an ninh quốc gia.

"Vùng cấm" dần được gỡ bỏ

Nhật Bản từ lâu đã có cách tiếp cận thận trọng đối với các vấn đề hạt nhân, vì đây là quốc gia duy nhất từng hứng chịu bom nguyên tử trong chiến tranh.

Năm 1967, Tokyo công bố ba nguyên tắc phi hạt nhân, gồm không sở hữu, không sản xuất và không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ. Suốt nhiều thập niên, những nguyên tắc này đã trở thành một phần quan trọng trong chính sách an ninh của Nhật Bản.

Tuy nhiên, dưới thời Thủ tướng Takaichi Sanae, các vấn đề này ngày càng được công khai thảo luận, đặc biệt là nguyên tắc thứ ba: không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ.

Mới đây, Đảng Duy Tân (JIP) đã kêu gọi chính phủ nhanh chóng đưa vào sử dụng tàu ngầm hạt nhân. Đề xuất này sau đó được trình lên hội đồng chuyên gia của chính phủ, trong quá trình thảo luận sửa đổi ba Văn kiện an ninh chủ chốt.

Hồi cuối tháng 9, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi cũng đề nghị Nhật Bản thảo luận vấn đề vũ khí hạt nhân và tàu ngầm hạt nhân một cách "không vùng cấm". Ông cho rằng việc Tokyo bỏ qua các vấn đề này là điều khó chấp nhận trong bối cảnh an ninh hiện nay.

"Quan điểm cho rằng Nhật Bản thậm chí không được phép thảo luận về vấn đề này có phần không phù hợp với cảm nhận của tôi về tình hình khủng hoảng hiện nay", Bộ trưởng Shinjiro Koizumi cho biết.

Tứ bề thọ địch

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản cho rằng chính phủ cần cẩn trọng giải thích cho người dân về những thay đổi của môi trường an ninh xung quanh nước này. 

"Tôi có thể khẳng định rằng hoàn toàn không có cơ sở để lạc quan về môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản", ông Koizumi nói.

Một trong những mối quan ngại lớn nhất của Tokyo là năng lực hạt nhân cũng như sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc, đặc biệt tại khu vực Thái Bình Dương.

Theo Hãng tin Reuters, tại Đối thoại Shangri-La hồi tháng 5, ông Koizumi đã bày tỏ lo ngại về việc Trung Quốc tăng cường năng lực quân sự tại khu vực nhưng thiếu sự minh bạch.

Ngoài ra, căng thẳng quanh eo biển Đài Loan cũng khiến Nhật Bản chú trọng hơn đến khả năng phòng thủ các đảo phía tây nam và những tuyến hàng hải chiến lược.

Cách nhau qua vùng biển Nhật Bản lại có chương trình tên lửa và vũ khí hạt nhân của Triều Tiên. Quan hệ hợp tác quân sự ngày càng sâu sắc giữa Bình Nhưỡng và Matxcơva cũng tiếp tục đặt ra những thách thức đối với an ninh của Tokyo.

Chưa dừng lại ở đó, ở phía tây bắc, tranh chấp vùng lãnh thổ cũng như năng lực hạt nhân Nga ngày càng mở rộng cũng là các yếu tố đáng lo ngại.

Theo ông Koizumi, tại châu Âu, Pháp đang tìm cách củng cố năng lực răn đe hạt nhân. Phần Lan cũng đã sửa đổi luật cho phép bố trí vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ. Ông Koizumi coi đây là những dấu hiệu cho thấy chính sách an ninh trên thế giới đang thay đổi.

"Thế giới đang chuyển sang một giai đoạn như vậy, và trong bối cảnh đó, các quyết định đang được đưa ra mà không có bất kỳ điều cấm kỵ nào. Nhật Bản phải có đủ năng lực để đối phó với những mối đe dọa nhằm vào chúng ta", ông Koizumi nói thêm.

Khi Nhật Bản tự giương ô

Trong nhiều thập niên, Nhật Bản đã dựa vào chiếc ô hạt nhân của Mỹ để bảo đảm an ninh mà không cần phát triển kho vũ khí hạt nhân riêng. Tuy nhiên, những tranh luận về độ tin cậy của cam kết bảo vệ đồng minh đang thúc đẩy Nhật Bản chú trọng hơn đến năng lực tự vệ.

Song theo Giáo sư Sahashi Ryo (Đại học Tokyo), điều này không có nghĩa Nhật Bản muốn giảm vai trò của Washington, mà đang tìm cách chứng tỏ nước này sẵn sàng nhận trách nhiệm lớn hơn, trong bối cảnh Mỹ yêu cầu các đồng minh tăng cường năng lực tự vệ. 

Qua đó, Tokyo vừa có thể củng cố sức mạnh quân sự, vừa nâng cao hiệu quả răn đe của liên minh Mỹ - Nhật.

Theo đánh giá của các chuyên gia thuộc House of Commons Library, cơ quan nghiên cứu độc lập của Hạ viện Anh, Nhật Bản đang trải qua bước chuyển lớn nhất trong chính sách quốc phòng và an ninh kể từ khi Thế chiến thứ hai kết thúc.

Đồng quan điểm, Giáo sư Tadashi Anno (Đại học Sophia, Tokyo) cho rằng thái độ của Nhật Bản đã thay đổi rất nhiều trong một thập kỷ qua. Theo ông, cả người dân và chính phủ đều nhìn nhận thực tế hơn những thách thức mà nước này đang đối mặt.

Giáo sư Stephen Nagy thuộc Đại học Cơ Đốc giáo Quốc tế ở Tokyo cũng nhận định các cuộc tranh luận ngày càng sôi nổi về vũ khí hạt nhân cho thấy môi trường an ninh và tư duy quốc phòng của Nhật Bản đang thay đổi.

"Quốc gia duy nhất trên thế giới từng hứng chịu bom nguyên tử trong chiến tranh đã thể chế hóa 'dị ứng hạt nhân' bằng ba nguyên tắc phi hạt nhân năm 1967: không sở hữu, không sản xuất và không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ", ông Nagy nói.

Theo ông, "chứng dị ứng" ấy giờ đây đang có dấu hiệu giảm bớt, trước những sức ép an ninh đến từ các nước láng giềng. "Liều thuốc không phải do Tokyo đưa ra, mà đến từ Bắc Kinh, Bình Nhưỡng và Matxcơva", ông nhận định.

Theo tạp chí The Economist, trước khi qua đời, cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger đã dự đoán Nhật Bản cuối cùng cũng sẽ theo đuổi vũ khí hạt nhân và tiến tới khả năng trở thành cường quốc hạt nhân vào năm 2028. Mới đây, Nga cũng cảnh báo Tokyo có thể chế tạo vũ khí hạt nhân chỉ trong vòng một năm.

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản kêu gọi tăng cường nhanh sức mạnh quân sự

Ngày 4-8, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi nhấn mạnh Tokyo cần tăng cường sức mạnh quân sự với 'tinh thần cấp bách'.