Tin từ gia đình cho biết nhà nhiếp ảnh Quang Phùng qua đời vào 10h45 ngày 20-8 vì tuổi cao sức yếu.

Nhớ Quang Phùng - một biểu tượng của tình yêu Hà Nội

Sinh năm 1932 tại Hoài Đức, Hà Tây cũ (nay là Hà Nội), cả đời nhiếp ảnh gia Quang Phùng chỉ sống quanh khu phố cổ và phố cũ của Hà Nội. Đặc biệt là căn nhà nhỏ trong xóm Hạ Hồi, một góc rất Hà Nội, ông đã sống cùng gia đình trong nhiều thập kỷ, chứng kiến bao đổi thay của Hà Nội.

Nhiếp ảnh gia Quang Phùng không phải là một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp theo nghĩa một người sống bằng nghề nhiếp ảnh.

Ông là một cán bộ ngành ngoại giao nhưng yêu thích nhiếp ảnh, đã chụp ảnh từ tuổi đôi mươi rồi cầm máy suốt cuộc đời, trở thành người ghi lại lịch sử của thành phố, bắt đầu từ bộ ảnh chụp Hà Nội trong ngày tiếp quản thủ đô 10-10-1954.

Ngày ấy, ông là một chàng trai 22 tuổi. Thạo tiếng Anh, Pháp và cả nhiếp ảnh nên ông được chọn vào công tác cho Ban liên hiệp đình chiến. Hai ngày rong ruổi chụp quân Pháp dần rút khỏi Hà Nội vì nhiệm vụ, tới ngày 10-10-1954, ông lang thang thành phố chụp một Hà Nội yên bình, hạnh phúc trong ngày tiếp quản thủ đô, một góc khác cũng rất thú vị và ý nghĩa về ngày trọng đại của thủ đô và đất nước.

Sau năm 1954, nhà nhiếp ảnh Quang Phùng còn chụp những bộ ảnh lịch sử như bộ ảnh về chiến dịch Điện Biên Phủ trên không tháng 12-1972 của quân dân thủ đô.

Trước đó, vào tháng 7-1972, ông là một trong số các nghệ sĩ chụp các phóng sự ảnh về Jane Fonda, ngôi sao điện ảnh Mỹ, khi bà đến thăm Hà Nội.

Sau khi về hưu năm 1993, ông trở lại gắn bó sâu sắc hơn với niềm đam mê nhiếp ảnh của mình. Ông tự đặt mua sách bổ sung kiến thức nhiếp ảnh ở nhiều nước Nhật, Mỹ, Anh..., về tự học.

Ông xách máy đi khắp các ngõ ngách để ghi lại nhật ký thành phố, những trang nhật ký ông ghi chép rất đặc biệt, luôn thể hiện được góc nhìn riêng, sâu sắc của một người ưa quan sát kỹ và sống sâu.

Hà Nội trong những bức ảnh của ông chưa chắc đã đẹp, nhưng đó lại là tình yêu Hà Nội đau đáu của ông. Cách ông yêu Hà Nội cũng khác.

Cho nên, ngoài những bộ ảnh về phố cổ, về kiến trúc, hồ Gươm, về những vẻ đẹp lãng mạn của thành phố, ông dành nhiều tâm huyết, hướng ống kính của mình đến những mảnh đời, những số phận của thành thị.

Đó là bộ ảnh về tệ nạn ma túy hoành hành Hà Nội thập niên 1990 và đầu những năm 2000, những người bán hàng rong ở Hà Nội. Ông còn chụp hàng nghìn bức ảnh về bãi giữa sông Hồng, nơi những người nghèo vô gia cư từ các tỉnh lên Hà Nội mưu sinh qua ngày.

Một thời, những cái cây của Hà Nội hay bị người dân chằng dây bóng điện nhấp nháy, bị quấn dây thép, bị đóng cọc sắt… Quang Phùng cũng không bỏ sót những "số phận" ấy. Ông có cả một bộ ảnh về những thân cây "tội nghiệp" ấy ở Hà Nội.

Phải quan sát Hà Nội kỹ càng tới cỡ nào, mới nhìn thấy nỗi đau của từng gốc cây thân thuộc mà chụp lại và vỗ về như ông.

Là một biểu tượng của tình yêu Hà Nội, ông đã được trao Giải thưởng Lớn của Giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần 6 năm 2013.

Nhớ một cách sống, một tâm hồn Hà Nội

Ngoài 90 tuổi, cho tới những năm gần cuối đời, Quang Phùng vẫn giữ thói quen ngày ngày đi dạo một vòng quanh khu phố ông sống, từ hồ Thiền Quang tới hồ Gươm, với chiếc mũ phớt trên đầu, một tay trống gậy batoong và một tay cầm chiếc máy ảnh nhỏ xinh.

Thỉnh thoảng, người ta còn bắt gặp chiếc gậy của ông treo một mớ rau hay một tờ báo mới. Ông thường đi rất chậm, để quan sát kỹ. Một mầm non mới mọc giữa vết thương trên thân cây già cũng khiến ông nhận ra và ghi lại như một sự tôn vinh về sức sống kỳ diệu của tự nhiên.

Giữa thành phố ngày càng sôi động, vội vã, ông cứ thong thả với tháng ngày của mình, trò chuyện thân thiện với bất cứ ai đủ chậm dừng lại bên ông, và trò chuyện với thành phố.

Chẳng phải nghệ sĩ, người nổi tiếng, mà bao người yêu quý ông, từ các nhà văn, nhà báo, các nhiếp ảnh gia, mấy bà bán hàng rong, những bạn trẻ… Người ta đâu chỉ yêu những bức ảnh ông chụp, mà yêu một cách sống, một tâm hồn Hà Nội.

Trong ký ức của nhà thơ Bình Nguyên Trang, Quang Phùng là một nghệ sĩ đắm đuối với Hà Nội. Chị nhớ căn phòng ông ở, một góc nhỏ xíu của Hà Nội, bề bộn sách, ảnh, và chứa đầy tình yêu Hà Nội của ông.

Tình yêu Hà Nội của ông cũng rất đặc biệt, là ngày ngày đi nhặt nhạnh vẻ đẹp lẫn nỗi đau của từng cái cây, ngọn cỏ bằng rung cảm của trái tim một nghệ sĩ. Nhiếp ảnh là phương tiện để ông truyền tải tình yêu Hà Nội thiết tha của ông.

Nhà thơ, nhà báo Bình Nguyên Trang xúc động nhớ lại tuổi trẻ của mình hay đến thăm nhà nhiếp ảnh Quang Phùng ở xóm Hạ Hồi, nhớ căn phòng nhỏ chất đầy những ảnh là ảnh, và những câu chuyện đầy cuốn hút vì trí tuệ và hóm hỉnh của người nghệ sĩ già.

"Đời làm báo của mình, được gặp gỡ những con người như Quang Phùng để cảm nhận Hà Nội, cảm nhận chiều sâu văn hóa đất kinh kỳ chính là một may mắn của tôi", nhà thơ Bình Nguyên Trang nói.

Chị tin rằng Hà Nội mất đi một mảnh hồn mình vì sự ra đi của nhiếp ảnh gia Quang Phùng, nhưng tình yêu Hà Nội của ông hẳn vẫn sẽ được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Xem ảnh xe thồ giữa Hà Nội

TTO - Lão nghệ sĩ nhiếp ảnh Quang Phùng bảo rằng những người Hà Nội lớn tuổi như ông vẫn gọi những chiếc xe đạp gắn bó với người nghèo mưu sinh trên phố là “xe thồ Điện Biên”.