Tất cả với Nguyễn Á đã quá quen thuộc, nhưng khi lật giở cuốn sách, độc giả của anh sẽ dễ dàng nhận ra điểm khác biệt: Cả hai. "Chuyện về biển đảo quê hương" và "Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh" được chắt lọc từ sự tích lũy qua hàng chục năm và hàng chục chuyến xuôi ngược lên rừng xuống biển. 

Và hôm nay, hành trình bền bỉ ấy khiến nhiếp ảnh gia Nguyễn Á được công nhận là kỷ lục gia. "Đó là sự tích lũy của tình yêu và trái tim", Nguyễn Á nói vậy.

Hình hài của di sản văn hóa phi vật thể

Việc lưu giữ hình ảnh của các di sản văn hóa phi vật thể là cả một công cuộc mà Nguyễn Á đã theo đuổi suốt hàng chục năm nay. Phi vật thể nên phải theo đuổi, phải chờ đợi, phải săn tìm mới có cơ hội để mà chụp được hình, giúp độc giả xem hình mà nhớ, mà hình dung, mà tưởng tượng ra không gian, âm thanh, sắc màu, hình hài, cảm giác của hoạt động văn hóa. 

Phi vật thể nhưng có di sản hiện diện qua những vật thể thực như những bức tranh dân gian Đông Hồ, bình gốm tượng gốm Chăm ở Bàu Trúc, lại có rất nhiều di sản chỉ hiện diện trong những hoạt động sống: nhã nhạc cung đình Huế, nghệ thuật xòe Thái, lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam, dân ca quan họ Bắc Ninh, ca trù, đờn ca tài tử, văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ...

Nguyễn Á đã phải chờ những chương trình, sự kiện trình diễn được tổ chức, di chuyển bằng máy bay, bằng xe đò, Honda để được đến nơi, được chụp ảnh.

Và trước khi chụp ảnh thì anh đã tìm hiểu, đã tham gia, đã xem, đã ngắm, đã nghe, đã cảm, và hiểu "mỗi di sản đều có một linh hồn rất riêng, rất sâu sắc, đều là di sản sống, gắn với cộng đồng, phản ánh bản sắc từng vùng đất và được lưu truyền qua nhiều thế hệ". 

Vì hiểu, nên khi ngắm bộ ảnh Nguyễn Á chụp, người xem như được nghe đâu đây những làn điệu dân ca, như được thấy không gian hừng hực của cuộc thi kéo co, được đắm vào không khí bảng lảng say đắm của một buổi hầu đồng...

Hôm nay, trong không gian triển lãm thật hữu tình của Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM, giai điệu đờn ca tài tử ngân lên, lan ra giữa vòm cây xanh như thời nguyên bản xa xưa, thu hút không chỉ những người lớn tuổi mà nhiều hơn cả là những người trẻ, cùng hòa hồn, hòa giọng.  

Không gian văn hóa như đậm đặc với những bức ảnh biết đàn, biết hát, biết diễn xướng, và giữa những người tham dự, một gợi ý cho cuộc triển lãm sắp tới nhân Ngày Văn hóa Việt Nam đã bật ra, hình thành ngay một dự án mới. 

Cuộc đời của biển

Bên những tấm ảnh chụp di sản là những tấm ảnh về biển. Hàng chục chuyến đến với các đảo, quần đảo, vùng biển, nhà giàn, giàn khoan trên khắp Việt Nam trong suốt mười mấy năm, đã xuất bản ba cuốn sách về chủ đề biển - đảo, ở cuốn sách lần này, Nguyễn Á chọn cái tứ "chuyện kể". 

Những chuyện kể bằng hình ảnh, sắc màu, ánh sáng của anh trải dài khắp năm vùng biển, lúc thì khung hình dang rộng ôm lấy hình hài của đảo, của bờ, lúc lại bắt cận lấy từng giọt mồ hôi vừa rỉ ra và sắp hòa vào biển mặn.

Đó là những ngày huấn luyện dưới nắng, giữa gió, trên sóng, trong lòng biển của các chiến sĩ hải quân. Đó là khoảnh khắc người sĩ quan rời tàu để lên nhà giàn nhận công tác nhưng lại gặp lúc sóng lớn, đồ đạc kéo bằng dây, người thì khoác áo phao lao xuống biển mà bơi vào. 

Đó là nụ cười của ngư dân trên cảng cá, là mảng bụi than trên gương mặt người công nhân hầm mỏ, những nắm níu sau thoáng chốc gắn bó của các thành viên trên chuyến tàu thăm đảo…

Câu chuyện biển đảo Việt Nam được Nguyễn Á góp nhặt và kể lại cho những người không có điều kiện trải nghiệm nhiều như anh: ngày và đêm biển không ngừng nghỉ không chỉ là sóng vỗ, mà là một cuộc sống thật sự sống động với bao hoạt động gìn giữ chủ quyền, khai thác kinh tế, vui chơi thể thao du lịch; 

Có những người già rưng rưng tưởng niệm quá khứ, có người trẻ đang trải thanh xuân trong nhiệm vụ với Tổ quốc; có người vất vả mưu sinh trên tàu cá, ruộng muối, lại có người tận hưởng trên du thuyền, dù lượn, ván lướt và cầu Hôn. Chuyện về biển đảo là chuyện một cuộc đời thật sự.

Nguyễn Á giới thiệu sách di sản văn hóa phi vật thể

TTO - Chiều 13-1 tại Đường sách TP.HCM, nhiếp ảnh gia Nguyễn Á đã có buổi giới thiệu, triển lãm và ra mắt tập sách ảnh thứ bảy trong sự nghiệp của mình với những khách mời đặc biệt.