Những câu chuyện về nghề báo và cuộc đời dấn thân của nhà báo Trần Bạch Đằng được đồng nghiệp, người thân chia sẻ tại buổi giao lưu kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, diễn ra sáng 15-7 tại Đường sách TP.HCM. Qua những ký ức ấy, chân dung một người làm báo tận hiến cho sự nghiệp cách mạng hiện lên rõ nét.

Làm báo suốt đời, ông Trần Bạch Đằng dùng hàng vạn bài báo để phụng sự sự nghiệp cách mạng. Với nhiều thế hệ người làm báo, ông không chỉ là một cây bút lớn mà còn là người thầy truyền cảm hứng về nghề và tinh thần dấn thân.

Ông Trần Bạch Đằng là người thầy của nhiều thế hệ làm báo

Nhà báo Lê Văn Nuôi, nguyên Tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, cho biết trong thời gian điều hành tờ báo giai đoạn 1992-2003, ông thường xuyên nhận được những góp ý trực tiếp từ ông Trần Bạch Đằng.

Điều khiến ông nhớ nhất là lời dặn về việc xây dựng bản sắc của một cơ quan báo chí: "Cậu làm báo này phải tổ chức được mục bình luận, xã luận trên trang nhất hằng ngày để thể hiện chính kiến của tờ báo trước các sự kiện thời sự, chính trị".

Từ gợi ý ấy, báo Tuổi Trẻ sau đó xây dựng chuyên mục Thời sự và suy nghĩ, duy trì trong nhiều năm. 

Viết tiểu thuyết 'Ván bài lật ngửa' ngay trên giường bệnh

Một trong những kỷ niệm khiến ông Lê Văn Nuôi ấn tượng nhất là phong cách sáng tác của ông Trần Bạch Đằng khi viết tiểu thuyết nhiều kỳ Ván bài lật ngửa.

Theo ông, nhà báo Trần Bạch Đằng viết theo phong cách feuilleton, không bao giờ gửi toàn bộ bản thảo cùng lúc, mà chỉ chuyển cho tòa soạn từng vài kỳ để đăng báo, tạo sức hút cho tác phẩm.

Điều khiến ông khâm phục hơn cả là ngay trong thời gian điều trị tại bệnh viện, nhà báo Trần Bạch Đằng vẫn tiếp tục làm việc.

Ông Lê Văn Nuôi kể có lần ông Trần Bạch Đằng yêu cầu báo Tuổi Trẻ cử người mang máy đánh chữ đến bệnh viện. Vừa đi lại trong phòng bệnh, ông vừa kể, vừa diễn từng tình tiết, từng đoạn đối thoại của nhân vật Nguyễn Thành Luân với Ngô Đình Nhu để thư ký ghi lại. 

Sau khi hoàn thành, ông xem lại cẩn thận trước khi bản thảo được chuyển về tòa soạn. Theo ông Lê Văn Nuôi, đó là bút lực và sức sáng tạo hiếm có.

Ông cũng nhắc lại quá trình thực hiện tuyển tập Tiếng hát những người đi tới, do Nhà xuất bản Trẻ phối hợp cùng báo Tuổi Trẻ và báo Thanh Niên thực hiện nhằm lưu giữ các sáng tác của phong trào học sinh - sinh viên trước năm 1975.

"Chúng tôi mời chú Trần Bạch Đằng làm cố vấn, đồng thời viết bài tổng luận. Hầu như ngày nào chú cũng đến Nhà xuất bản Trẻ để làm việc với chúng tôi", ông kể. 

Đồng thời gọi ông Trần Bạch Đằng là "người thầy" trong nghề báo: "Mỗi khi cảm thấy lười viết hay mệt mỏi vì những va vấp trong nghề, tôi lại nhớ đến chú. Hình ảnh của chú truyền cho tôi nghị lực để tiếp tục đứng vững với nghề làm báo chính trị".

Người cha trong ký ức con gái

Từ góc nhìn của gia đình, bà Trần Hồng Ánh, con gái ông Trần Bạch Đằng, kể mình tập kết ra Bắc khi mới 3 tuổi. Trước lúc chia tay, bà được dặn chăm sóc em trai trong những năm tháng cha mẹ xa gia đình.

Gần 10 năm sống xa cha mẹ, bà lớn lên trong các trường nuôi dạy thiếu nhi, từng mang cảm giác bị bỏ rơi và sớm phải tự lập. Ngày gặp lại cha, hai chị em đều thấy ông như một người xa lạ. Trong khi người cha ôm các con bật khóc vì xúc động, hai chị em lại khá bình thản, thậm chí bà còn xin trở về nơi mình đã gắn bó suốt nhiều năm.

Chỉ đến khi trưởng thành, bà Trần Hồng Ánh mới thấu hiểu những lựa chọn của cha mẹ trong hoàn cảnh chiến tranh. Theo bà, cha mình không phải là người quá nghiêm khắc, nhưng luôn giữ những nguyên tắc riêng trong cách giáo dục con cái và vun đắp nề nếp gia đình.

TS Quách Thu Nguyệt, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Trẻ, cho rằng ông Trần Bạch Đằng là một trí thức cách mạng hiếm có, tài hoa trên nhiều lĩnh vực nhưng luôn giữ tinh thần dấn thân của một người làm cách mạng, ông không chỉ để lại dấu ấn trên báo chí, văn học mà còn giữ vai trò chủ biên nhiều công trình có giá trị như Lịch sử Việt Nam bằng tranh.

Cùng nhìn nhận về những đóng góp của ông Trần Bạch Đằng, nguyên Phó Bí thư thường trực Thành ủy TP.HCM Phạm Chánh Trực đánh giá ông là tấm gương về trí tuệ và lý tưởng, người đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ thanh niên Sài Gòn - Gia Định bằng tư duy chính trị sắc bén và các công trình nghiên cứu. 

Ngọn bút Trần Bạch Đằng

Hôm nay là kỷ niệm 100 năm ngày sinh Trần Bạch Đằng - nhà cách mạng, nhà nghiên cứu, nhà báo, nhà văn, nhà thơ Tư Ánh thân thương của TP.HCM, của rất nhiều đơn vị, nhiều người, trong đó có báo Tuổi Trẻ. Trong những lĩnh vực mà ông đều sáng chói ấy, quen thuộc và xuyên suốt chính là một nhà báo. Ông đã làm báo suốt đời, dùng hàng vạn bài báo để phục vụ mục đích cuối cùng: "làm một nhà cách mạng chuyên nghiệp".