Tuổi Trẻ trao đổi với PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật - về công tác thẩm định, biên tập sách.

Ông Lâm khẳng định trong thời đại thông tin bùng nổ, lợi thế cạnh tranh cốt lõi của một Nhà xuất bản không chỉ nằm ở tốc độ hay số lượng đầu sách mà trước hết nằm ở uy tín, độ tin cậy và chất lượng tri thức cung cấp cho xã hội.

* Quy trình thẩm định, biên tập để xuất bản một cuốn sách ở Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật được tiến hành chặt chẽ ra sao?

- Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật là đơn vị sự nghiệp của Trung ương Đảng, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của Ban Bí thư, có chức năng là cơ quan xuất bản lý luận, chính trị nòng cốt của Đảng và Nhà nước. Vì vậy quy trình biên tập, xuất bản được thực hiện rất nghiêm ngặt và đặt yêu cầu cao trên cả ba phương diện chính trị, khoa học và pháp lý.

Ngay từ khâu tổ chức bản thảo, chúng tôi tiến hành đánh giá về sự cần thiết, giá trị lý luận, thực tiễn, đối tượng phục vụ và tác động xã hội của xuất bản phẩm. Đối với các bản thảo quan trọng, phức tạp, Nhà xuất bản tổ chức lấy ý kiến đánh giá, thẩm định của các chuyên gia, nhà khoa học, các cơ quan chức năng và các hội đồng tư vấn chuyên môn.

Trong quá trình biên tập, biên tập viên không chỉ thực hiện chức năng chỉnh lý ngôn ngữ, kỹ thuật trình bày mà còn phải kiểm chứng nguồn tư liệu, đối chiếu các văn kiện, tài liệu của Đảng, Nhà nước và các dữ liệu khoa học có liên quan. Mỗi thông tin quan trọng đều phải được xác minh, bảo đảm tính chính xác, tính khách quan và tính chuẩn mực.

Sau khi biên tập chuyên môn, bản thảo tiếp tục trải qua các vòng đọc duyệt, thẩm định nội dung trước khi trình lãnh đạo Nhà xuất bản xem xét quyết định xuất bản. Với nhiều đầu sách đặc biệt quan trọng, Nhà xuất bản còn tổ chức xin ý kiến các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm độ chính xác, độ tin cậy và tính định hướng của xuất bản phẩm.

Có thể nói quy trình biên tập, xuất bản được xây dựng theo nhiều bước chặt chẽ, khách quan, độc lập nhằm bảo đảm rằng mỗi cuốn sách khi đến tay bạn đọc đều đáp ứng yêu cầu cao nhất về chất lượng nội dung, tính khoa học, tính giáo dục và trách nhiệm xã hội.

* Trong bối cảnh nhiều thách thức của ngành xuất bản như hiện nay, ông có lưu ý gì cho đồng nghiệp?

- Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và môi trường truyền thông đa nền tảng đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận tri thức. Áp lực về tốc độ xuất bản ngày càng lớn, trong khi yêu cầu về chất lượng, tính chính xác và độ tin cậy của thông tin, tri thức lại ngày càng cao.

Theo tôi, điều quan trọng nhất đối với các Nhà xuất bản hiện nay là phải giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Công nghệ có thể hỗ trợ con người trong nhiều công đoạn nhưng không thể thay thế được vai trò của người biên tập, đọc duyệt với tư cách là "người gác cổng tri thức", người bảo đảm chất lượng và giá trị của xuất bản phẩm.

Thời gian qua có một số xuất bản phẩm có sai sót về nội dung lịch sử, tư tưởng, chính trị. Yêu cầu đặt ra đối với các Nhà xuất bản hiện nay là phải nâng cao hơn nữa năng lực thẩm định, phản biện, kiểm chứng thông tin và nhận diện rủi ro chính trị, tư tưởng trong từng bản thảo.

Mỗi biên tập viên, cán bộ quản lý trong ngành xuất bản phải thực sự là một "người gác cổng" có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao đối với từng câu chữ, từng tư liệu được đưa vào xuất bản phẩm.

Đối với những đề tài liên quan đến lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc, chủ quyền quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các vấn đề lý luận, chính trị hoặc những vấn đề nhạy cảm, phức tạp, cần đặc biệt coi trọng việc thẩm định nhiều vòng, lấy ý kiến các cơ quan chức năng, các nhà khoa học, chuyên gia trong ngành và đối chiếu với các nguồn tư liệu chính thống, có độ tin cậy cao.

Không thể vì áp lực tiến độ, lợi ích kinh tế hay sức ép cạnh tranh trên thị trường mà xem nhẹ yêu cầu về tính chính xác, tính khoa học và tính định hướng của xuất bản phẩm.

* Gần đây sách vi phạm nhiều nhất đến từ những cuốn sách liên kết giữa Nhà xuất bản với một cá nhân, đơn vị khác, Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật thực hiện thế nào với loại sách này để đảm bảo chất lượng?

- Mô hình liên kết xuất bản không phải là nguyên nhân dẫn đến sai phạm. Liên kết xuất bản là một chủ trương góp phần huy động nguồn lực xã hội, phát hiện bản thảo có giá trị và mở rộng khả năng đưa tri thức đến với bạn đọc.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ một số nơi đã buông lỏng vai trò của Nhà xuất bản, coi liên kết xuất bản đơn thuần là hoạt động hợp tác kinh tế, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm thẩm định, biên tập, đọc duyệt và kiểm soát chất lượng nội dung.

Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật luôn xác định rằng liên kết xuất bản không đồng nghĩa với việc chuyển giao trách nhiệm cho đối tác liên kết. Trách nhiệm cuối cùng đối với mỗi cuốn sách được xuất bản vẫn thuộc về Nhà xuất bản.

Vì vậy dù là bản thảo trực tiếp tổ chức hay do đối tác đề xuất liên kết, tất cả đều phải trải qua quy trình thẩm định, biên tập và đọc duyệt theo quy trình đã đề ra với những yêu cầu cao về chính trị, tư tưởng, khoa học và pháp lý. Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật chỉ quyết định xuất bản đối với những bản thảo đã được đội ngũ biên tập viên, các cấp đọc duyệt của chúng tôi xem xét, đánh giá đầy đủ và bảo đảm đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng.

Đặc biệt, với những bản thảo có nội dung liên quan đến lịch sử dân tộc, lịch sử Đảng, liên quan đến lãnh tụ, lãnh đạo Đảng và Nhà nước, chủ quyền quốc gia, các vấn đề chính trị, tư tưởng hoặc những vấn đề phức tạp, nhạy cảm thì việc tổ chức thẩm định, lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan chức năng có liên quan là rất cần thiết trước khi quyết định xuất bản.

Không chỉ kiểm soát nội dung, chúng tôi còn trực tiếp quản lý các khâu quan trọng trong quy trình xuất bản, bao gồm cả khâu in ấn, phát hành. Đồng thời các khâu kiểm tra bản bông, bản in thử và nghiệm thu sản phẩm đều được thực hiện nghiêm túc nhằm bảo đảm cuốn sách phát hành ra xã hội hoàn toàn thống nhất với bản thảo đã được duyệt.

Thu hồi cuốn sách 'Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng'

Cổng thông tin Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết sau những ý kiến phản ánh về cuốn sách 'Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng', bộ đã chỉ đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành rà soát, kiểm tra theo đúng chức năng, thẩm quyền.