Bộ Công Thương cũng đang đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu khỏi các biện pháp bình ổn giá, và bổ sung các công cụ điều hành giá trong trường hợp cần thiết - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Quỹ bình ổn giá xăng dầu lâu nay được xem là van xả áp nhằm giữ cho giá xăng dầu trong nước không tăng sốc theo giá thế giới. Do vậy, bài toán đặt ra là phải có lộ trình thay thế và chỉ thực hiện khi đủ điều kiện nhằm bảo vệ nền kinh tế tránh các cú sốc năng lượng.
Thị trường xăng dầu cần van xả áp
Quỹ bình ổn xăng dầu hoạt động theo cơ chế: trích lập quỹ khi giá thế giới giảm sâu và xả quỹ để giữ giá trong nước khi giá thế tăng cao. Chính vì thế, giá xăng dầu trong nước đôi khi lệch pha với giá thế giới, đổi lại giá trong nước không tăng cao hay giảm sâu mà tăng giảm trong biên độ thị trường chấp nhận, không tác động lớn đến lạm phát.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện nhiều bất cập trong quá trình quản lý, sử dụng quỹ tại các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.
Không chỉ đặt ra vấn đề về tính minh bạch, những bất cập này còn làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả của một công cụ vốn được thiết kế để giảm biến động giá xăng dầu.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, tiến sĩ Tăng Minh Hưởng, Giám đốc Chương trình logistics và quản lý chuỗi cung ứng - Đào tạo quốc tế, Trường đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), cho rằng nếu bỏ quỹ bình ổn giá không đồng nghĩa với việc Nhà nước rút khỏi vai trò điều tiết thị trường.
Theo chuyên gia, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã có vai trò nhất định trong việc hạn chế những biến động đột ngột của giá xăng dầu, nhất là trong các giai đoạn thị trường thế giới có nhiều bất ổn. Tuy nhiên, về lâu dài, cơ chế này đang bộc lộ nhiều hạn chế.
Đó là nguồn lực của quỹ có giới hạn, khó ứng phó với những cú sốc giá kéo dài. Trong quý 1-2026, số dư quỹ đã giảm từ hơn 5.600 tỉ đồng xuống còn chưa tới 200 tỉ đồng. Cơ chế để quỹ phân tán tại các doanh nghiệp đầu mối cũng tiềm ẩn rủi ro về quản trị, minh bạch, như sai phạm vừa được Thanh tra Chính phủ chỉ ra.
Xăng dầu là đầu vào quan trọng của sản xuất, vận tải và logistics, nên nếu không có công cụ thay thế, biến động giá thế giới có thể nhanh chóng truyền vào chi phí doanh nghiệp và giá cả hàng hóa.
Thay vì tiếp tục can thiệp trực tiếp để giữ giá bán lẻ, ông đề xuất chuyển sang cơ chế điều hành linh hoạt hơn, với ba nhóm công cụ chính.
Thứ nhất, để giá xăng dầu vận hành theo tín hiệu thị trường, phản ánh tương đối sát giá thế giới và các chi phí trong nước như thuế, tỉ giá, vận chuyển, phân phối. Doanh nghiệp cần được chủ động hơn trong quyết định giá bán, đi cùng với cơ chế giám sát cạnh tranh, công khai thông tin về giá, tồn kho và nguồn cung để ngăn ngừa thao túng, trục lợi.
Thứ hai, sử dụng chính sách thuế như một công cụ ứng phó khi giá nhiên liệu tăng mạnh. Nhà nước có thể xem xét giảm một phần thuế bảo vệ môi trường hoặc các sắc thuế liên quan trong thời gian nhất định, sau đó điều chỉnh trở lại khi thị trường ổn định. Việc giảm thuế cần có điều kiện, thời hạn và giới hạn cụ thể để bảo đảm cân đối ngân sách.
Thứ ba, nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia, đồng thời quy định rõ trách nhiệm dự trữ của doanh nghiệp đầu mối. Cần tách dự trữ phục vụ kinh doanh thông thường, dự trữ bắt buộc của doanh nghiệp và dự trữ chiến lược của Nhà nước. Mỗi loại phải có mục đích, quy mô và cơ chế sử dụng riêng để bảo đảm nguồn cung khi xảy ra khủng hoảng.
Theo các chuyên gia, để ổn định thị trường xăng dầu, các quốc gia thường kết hợp nhiều công cụ trong đó có thuế và dự trữ chiến lược - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Dự trữ xăng dầu, mục tiêu phải hướng tới
Theo tiến sĩ Tăng Minh Hưởng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một mô hình duy nhất để bình ổn giá năng lượng. Các quốc gia thường kết hợp nhiều công cụ như giá thị trường, thuế, hỗ trợ trực tiếp và dự trữ chiến lược.
Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) nhấn mạnh vai trò của dự trữ dầu trong ứng phó nguy cơ gián đoạn nguồn cung, thay vì sử dụng nguồn dự trữ này thường xuyên để giữ giá nhiên liệu thấp.
Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) khuyến nghị để giá năng lượng phản ánh tương đối đầy đủ chi phí thực tế, đồng thời ưu tiên hỗ trợ trực tiếp những nhóm dân cư dễ bị tổn thương.
Theo chuyên gia, bài toán của Việt Nam không đơn thuần là duy trì hay xóa bỏ một quỹ bình ổn, mà là thiết kế được cơ chế điều hành phù hợp với điều kiện trong nước.
Trong đó, cần phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý về nguồn cung, kinh doanh xăng dầu, chính sách thuế và dự trữ chiến lược. Đồng thời, dữ liệu về lượng dự trữ, biến động giá, tình hình cung ứng và chi phí ngân sách cho các chương trình hỗ trợ cần được công khai thường xuyên.
"Nếu bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu, Việt Nam không nên chuyển từ cơ chế can thiệp hiện nay sang việc để thị trường tự điều chỉnh hoàn toàn. Cần một cơ chế chủ động hơn, kết hợp thị trường cạnh tranh, thuế linh hoạt, dự trữ đủ mạnh và hỗ trợ đúng đối tượng", ông Hưởng nhấn mạnh.
Nguồn tổng hợp: CÔNG TRIỆU. Đồ họa: NGỌC THÀNH
Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ, việc bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu có thể giúp cơ chế điều hành minh bạch hơn, nhưng điều doanh nghiệp quan tâm là cách phân chia chi phí và lợi ích giữa các khâu trong chuỗi cung ứng.
Đại diện một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại TP.HCM cho rằng, nếu Nhà nước trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp trong quyết định giá bán, cần đồng thời có cơ chế kiểm soát hợp lý giá bán buôn và mức chiết khấu từ đầu mối. Bởi với những cửa hàng bán lẻ độc lập, giá nhập hàng và mức chiết khấu phần lớn phụ thuộc vào nhà cung cấp.
Vì vậy, điều doanh nghiệp mong muốn không hẳn là tiếp tục duy trì quỹ bình ổn, mà là một cơ chế điều hành bảo đảm hài hòa lợi ích giữa đầu mối, thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ, để doanh nghiệp có thể duy trì hoạt động và bảo đảm nguồn cung.
Nguồn ưu tiên trên Google
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận