Theo Hãng tin Reuters, ngày 24-4, Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố trừng phạt Hengli Petrochemical - một nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc - với cáo buộc mua lượng dầu trị giá hàng tỉ USD từ Iran.

Quyết định đưa một trong những "ông lớn" lọc dầu tư nhân Trung Quốc vào danh sách đen không chỉ ảnh hưởng ngành năng lượng, mà còn có nguy cơ lan rộng sang chuỗi cung ứng công nghiệp toàn khu vực.

Đưa 'ông lớn' lọc dầu vào danh sách đen

Theo Hãng tin AP, Hengli Petrochemical vận hành nhà máy lọc dầu công suất 400.000 thùng/ngày tại thành phố Đại Liên, đông bắc Trung Quốc.

Bộ Tài chính Mỹ xác định Hengli là một trong những khách hàng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ lớn nhất của Iran, đồng thời cáo buộc công ty này tạo ra hàng trăm triệu USD doanh thu cho quân đội Iran kể từ năm 2023.

Khác với các lệnh trừng phạt trước đây chủ yếu nhắm vào những nhà máy nhỏ hơn, lần này Washington nhắm đến một doanh nghiệp tiêu biểu cho thế hệ nhà máy lọc dầu hiện đại, tích hợp sản xuất hóa dầu quy mô lớn tại tỉnh Liêu Ninh.

Chuyên gia Erica Downs từ Trung tâm Chính sách năng lượng toàn cầu thuộc Đại học Columbia nhận định đây là bước leo thang rõ rệt trong chính sách trừng phạt của Washington. Bà cho rằng Hengli chính là mô hình Bắc Kinh muốn nhân rộng, có vai trò trung tâm trong chiến lược an ninh năng lượng.

Ngoài ra theo tờ Washington Post, Hengli còn là một trong những nhà sản xuất hàng đầu thế giới về axit terephthalic tinh khiết (PTA) - nguyên liệu quan trọng trong sản xuất nhựa, sợi tổng hợp và dệt may.

Do đó tác động của lệnh trừng phạt được dự báo sẽ lan sang hàng trăm doanh nghiệp hóa chất, sợi tổng hợp và dệt may trên khắp Đông Á.

Ngay sau khi thông tin trừng phạt được công bố, cổ phiếu Hengli giảm kịch sàn gần 10% trong phiên giao dịch đầu tuần, phản ánh lo ngại của nhà đầu tư về tác động lâu dài.

Về phía mình, Hengli phủ nhận mọi giao dịch với Iran và cho biết sẽ tìm cách để các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Công ty khẳng định hoạt động sản xuất vẫn diễn ra bình thường, với lượng dầu thô dự trữ đủ cho hơn ba tháng chế biến.

Gây sức ép lên Tehran

Theo Hãng tin Bloomberg, lệnh trừng phạt được xem là mục tiêu lớn nhất từ trước đến nay của Washington trong lĩnh vực lọc dầu Trung Quốc - mắt xích then chốt trong chiến dịch siết chặt nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ của Tehran, nhằm buộc Iran trở lại bàn đàm phán.

Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Iran. Theo công ty phân tích Kpler, nước này mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran trong năm ngoái, phần lớn được vận chuyển qua "đội tàu bóng đêm" nhằm che giấu nguồn gốc.

Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ cũng áp lệnh trừng phạt đối với khoảng 40 công ty vận tải biển và tàu thuyền trong "đội tàu bóng đêm" của Iran.

Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump đã trừng phạt một số nhà máy lọc dầu tư nhân khác, gồm Hebei Xinhai Chemical Group, Shandong Shouguang Luqing Petrochemical và Shandong Shengxing Chemical. Các nhà máy dạng này hiện chiếm khoảng 1/4 tổng công suất lọc dầu của Trung Quốc.

Các lệnh trừng phạt bao gồm phong tỏa tài sản tại Mỹ của các thực thể bị chỉ định và cấm công dân Mỹ giao dịch với những đối tượng này.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đang siết chặt "gọng kìm tài chính" đối với Chính phủ Iran. "Bộ Tài chính sẽ tiếp tục thu hẹp mạng lưới tàu thuyền, trung gian và người mua mà Iran dựa vào để đưa dầu ra thị trường toàn cầu", ông Bessent nói.

Tuy nhiên các chuyên gia từ lâu nhận định các nhà máy lọc dầu tư nhân Trung Quốc phần nào "miễn nhiễm" với trừng phạt của Washington, do tiếp xúc hạn chế với hệ thống tài chính Mỹ. Họ cho rằng nhắm vào các ngân hàng Trung Quốc sẽ hiệu quả hơn.

Giá dầu tăng khi tình hình Mỹ - Iran còn bất định

Giá dầu thế giới tăng nhẹ khi nhà đầu tư theo dõi sát các tín hiệu từ đàm phán Mỹ - Iran, trong bối cảnh đề xuất mở lại eo biển Hormuz vẫn chưa rõ kết quả.