Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều trường hợp khách mua gói dịch vụ dài hạn nhưng cơ sở đột ngột đóng cửa. Có người mua gói một năm, mới sử dụng khoảng hai tháng thì cửa hàng ngừng hoạt động, chủ cơ sở không còn xuất hiện.

Đóng cửa không có nghĩa hết trách nhiệm

Theo luật sư Lê Trung Phát (Đoàn luật sư TP.HCM), về bản chất, thỏa thuận giữa khách hàng với các cơ sở yoga, gym, chăm sóc tóc, làm đẹp,... là hợp đồng dịch vụ theo Điều 513 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Đây cũng là hợp đồng song vụ theo Điều 402 Bộ luật Dân sự, bởi quyền của bên này tương ứng với nghĩa vụ của bên kia. 

Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp, trước hết phải căn cứ vào hợp đồng và những thỏa thuận mà hai bên đã thống nhất.

Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm cung cấp dịch vụ đúng nội dung cam kết, đồng thời tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng.

Nếu cơ sở không thể tiếp tục cung cấp dịch vụ, khách hàng có cơ sở yêu cầu chấm dứt việc cung cấp và hoàn lại phần tiền tương ứng với dịch vụ chưa sử dụng. Nếu phát sinh thiệt hại thực tế do bên cung cấp vi phạm nghĩa vụ, khách hàng còn có thể yêu cầu bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Do đó, một trung tâm yoga bán gói 12 tháng, khách đã thanh toán đầy đủ nhưng cơ sở chỉ hoạt động vài tháng rồi đóng cửa thì việc đóng cửa không đồng nghĩa nghĩa vụ với khách hàng tự động chấm dứt.

Chủ mất liên lạc có phải là lừa đảo?

Luật sư Phát cho rằng không phải cứ cơ sở đóng cửa, chủ mất liên lạc hoặc không trả tiền là mặc nhiên có dấu hiệu tội phạm. Nếu cơ sở thực sự gặp sự kiện bất khả kháng phải ngừng hoạt động và không còn khả năng thực hiện hợp đồng thì trước hết có thể là tranh chấp dân sự.

Ngược lại, nếu có căn cứ cho thấy ngay từ thời điểm nhận tiền, người kinh doanh đã sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm khiến khách hàng giao tiền rồi chiếm đoạt, vụ việc có thể có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Một trường hợp khác là người kinh doanh nhận tiền trên cơ sở hợp đồng nhưng sau đó dùng thủ đoạn gian dối, bỏ trốn hoặc có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả thì có thể được xem xét về dấu hiệu lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

"Điểm quan trọng là phải có chứng cứ về hành vi và ý thức chiếm đoạt", luật sư Phát nói.

Chẳng hạn, cơ sở biết mình không còn khả năng duy trì hoạt động nhưng vẫn tiếp tục bán hàng loạt gói dịch vụ dài hạn, thu tiền rồi đóng cửa, cắt liên lạc, bỏ trốn..., là những tình tiết cần được cơ quan chức năng xác minh.

Tùy kết quả xác minh, cơ quan chức năng có thể xem xét các dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 hoặc lừa dối khách hàng theo Điều 198 Bộ luật Hình sự.

Sang chủ mới, gói dịch vụ cũ có mất?

Một tình huống khác là chủ cơ sở bán hoặc chuyển nhượng cửa hàng cho người khác, nhưng chủ mới tuyên bố không tiếp tục thực hiện các gói dịch vụ mà chủ cũ đã bán. Theo luật sư Phát, việc "sang tên chủ mới" không đồng nghĩa mọi nghĩa vụ với khách hàng tự động biến mất. Cần xem xét hợp đồng, thỏa thuận chuyển nhượng và việc nghĩa vụ với khách hàng có được chuyển giao hay không.

Nếu chủ mới tiếp nhận toàn bộ hoạt động kinh doanh, thương hiệu, cơ sở vật chất và khách hàng của cơ sở cũ thì cần làm rõ trách nhiệm thông qua hồ sơ chuyển nhượng. Ngược lại, nếu chủ mới chỉ thuê lại mặt bằng mà không nhận chuyển giao các hợp đồng cũ thì không thể mặc nhiên buộc họ thực hiện nghĩa vụ mà họ không nhận.

Vì vậy, khách hàng cần xác định ai là người ký hợp đồng, trực tiếp nhận tiền và ai đang có nghĩa vụ cung cấp dịch vụ.

Khách cần làm gì để đòi tiền?

Theo luật sư Phát, khi phát sinh tranh chấp, các bên có thể thương lượng, hòa giải. Nếu không thể tự giải quyết, một trong các bên có quyền khởi kiện tại tòa án có thẩm quyền để yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, hoàn tiền hoặc bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ.

Người tiêu dùng cũng có thể liên hệ cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để được hướng dẫn, hỗ trợ.

Trong trường hợp nghi ngờ có dấu hiệu chiếm đoạt, khách hàng có thể làm đơn tố giác đến cơ quan công an. Trong đơn, cần trình bày trung thực quá trình mua dịch vụ, số tiền đã trả, thời gian sử dụng, thời điểm cơ sở đóng cửa và quá trình liên hệ với chủ cơ sở. Việc xác định có dấu hiệu tội phạm hay không thuộc cơ quan chức năng.

Khách hàng cũng cần giữ hợp đồng, phiếu đăng ký, hóa đơn, sao kê chuyển khoản, tin nhắn xác nhận, nội dung quảng cáo, lịch sử sử dụng dịch vụ và thông báo đóng cửa của cơ sở. Nếu có nhiều người cùng bị ảnh hưởng, nên thống kê danh sách khách hàng, số tiền đã trả và số tiền còn lại để cùng cung cấp chứng cứ.

Luật sư Phát lưu ý, ngay cả khi tòa án tuyên buộc bên vi phạm hoàn trả tiền hoặc bồi thường, việc thi hành án trên thực tế vẫn có thể gặp khó khăn nếu người có nghĩa vụ không còn tài sản hoặc đã sử dụng tiền vào việc khác.

Vì vậy, khi cơ sở bất ngờ đóng cửa, khách hàng không nên vội kết luận là "lừa đảo". Cần bảo toàn chứng cứ, xác định người nhận tiền, số tiền còn lại và những khách hàng bị ảnh hưởng, sau đó yêu cầu hoàn tiền hoặc trình báo cơ quan chức năng nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Bẫy 'chia nhỏ ra để trả' tại phòng gym khiến người tập mắc nợ

Nhân viên phòng gym tư vấn mập mờ 'chia nhỏ ra để trả' khiến nhiều khách hàng bỗng dưng… mắc nợ.