Môn võ bị Kim Dung mô tả 'mất mặt' nhưng lợi hại ở chiến trường

Lần đầu tiên cái tên Địa đường đao pháp xuất hiện trong tiểu thuyết Kim Dung là ở truyện Thiên Long Bát Bộ, khi Mộ Dung Phục bị nhóm cao thủ 36 động, 72 đảo vây đánh. 

Kim Dung chê hay khen?

Một số người trong nhóm này dùng lối đánh của Địa đường đao và kiếm pháp tấn công. Thông qua suy nghĩ của Mộ Dung Phục, Kim Dung đánh giá môn võ công này tuy hóc hiểm nhưng "làm mất thể diện của bậc cao thủ danh túc".

Đến Lộc Đỉnh Ký, Kim Dung nhắc lại Địa đường đao pháp thông qua nhân vật Lâm Hưng Châu, một tiểu tướng quân Trịnh Thành Công, xuất thân Địa Đường Môn ở núi Võ Di.  

Khi thuật lại trận đánh với người Hà Lan ở đảo Đài Loan, Lâm Hưng Châu tỏ vẻ xấu hổ khi kể lại chuyện mình "lăn lộn dưới đất, làm mất thể diện, sĩ khí người Hán".

Nhưng thật ra, đó chỉ là những lời nhận xét ban đầu của Kim Dung. Chính cố tiểu thuyết gia người Hong Kong sau đó đã đề cao môn võ độc đáo này, về tính thực chiến cao và đặc biệt lợi hại khi chống lại kỵ binh nơi chiến trường.

Đây là một trong những phân đoạn thể hiện ngòi bút độc đáo của Kim Dung, thông qua nhân vật chính Vi TIểu Bảo. Dù Lâm Hưng Châu có vẻ xấu hổ, Vi Tiểu Bảo hết lời ca ngợi môn võ này, khiến họ Lâm vô cùng cảm kích.

Các loại bộ pháp, tư thế phổ biến của Địa Đường Môn như Yến Thanh thập bát phiên, Tùng thử thảo thượng phi, Địa đường đao được Lâm Hưng Châu thuật lại cho Trần Cận Nam và Vi Tiểu Bảo, rồi sau đó mang ra ứng dụng huấn luyện binh sĩ.

Đến hồi 47, tại Nhã Khắc Tát, Địa đường đao pháp lập đại công khi quân Thanh đối đầu với người Nga. Tướng Tát Bố Tố của quân Thanh dẫn quân công thành, trúng đạn ngã ngựa khiến đội hình rối loạn. 

Quân Nga mở cửa thành xông ra phản kích. Lâm Hưng Châu lập tức đưa lính khiên mây tiến lên, lăn sát đất và dùng đao đánh vào chân đối phương, buộc quân Nga rút về, đồng thời cứu Tát Bố Tố.

Ngoài Lâm Hưng Châu, ngay cả đại cao thủ như Tiêu Phong thật ra cũng từng sử dụng lối đánh của Địa đường môn để trợ giúp Gia Luật Hồng Cơ trong cuộc trấn áp phản quân ở Đại Liêu. 

Kim Dung mô tả Tiêu Phong khi đó khéo léo luồn lách dưới bụng ngựa, tìm cách áp sát chủ tướng phe địch, đó chính là thân pháp "Địa đường" trứ danh, nói dễ hiểu là lăn lộn trên đất.

Môn kung fu giàu tính hiện đại

Đó là chuyện trong tiểu thuyết Kim Dung, còn ở đời thật, Địa đường đao pháp là môn võ có thật với lịch sử hình thành và phát triển khá phức tạp. 

Bản thân nhân vật Lâm Hưng Châu trong Lộc Đỉnh Ký cũng có thật, là ví dụ tiêu biểu cho tính thực chiến của Địa đường đao, được Kim Dung khéo léo phóng tác trong tiểu thuyết.

Địa đường đao hiện diện trong nhiều tư liệu truyền thống của võ thuật Trung Quốc. Hồ sơ di sản quốc gia ghi nhận bài đao này trong hệ thống Trạc cước ở Nhiêu Dương, thuộc Hành Thủy, tỉnh Hà Bắc. 

Tại làng Bát Phương dưới chân Tung Sơn, Hà Nam, các võ sư thuộc một nhánh Thiếu Lâm dân gian cũng truyền dạy Địa đường đao và Địa đường song đao. Những dấu vết ấy cho thấy phạm vi lưu truyền vượt khỏi một cửa võ duy nhất. 

Lần theo nguồn gốc, tư liệu hiện có chưa xác định được người khai sáng và năm ra đời của bài đao. Hồ sơ di sản giới thiệu Trạc cước có nguồn gốc Thiếu Lâm, hình thành từ đời Tống, phát triển qua Minh, Thanh; đồng thời ghi nhận Phùng Khắc Thiện truyền dạy tại Nhiêu Dương dưới triều Gia Khánh, cuối thế kỷ XVIII, đầu XIX. 

Một gương mặt truyền dạy gần hơn là Hàn Bình Hội ở làng Bát Phương. Bài ghi chép năm 2025 trên cổng thông tin chính quyền Đăng Phong cho biết lão võ sư 95 tuổi đã luyện lăn đao, Địa đường đao từ nhỏ, từng là người biểu diễn chủ lực trong võ xã. 

Khi tuổi cao, ông vẫn đến xem lớp trẻ tập luyện, tiếc nuối thời còn đủ sức thi triển song đao. Qua những người như ông, bài võ tiếp tục sống trong sân làng. 

Nền tảng vận động của lối đánh này gần với Địa đường quyền: ngã, nhào, lăn, lộn kết hợp tay chân và thân pháp. Sở Văn hóa và Du lịch Hắc Long Giang mô tả Địa công quyền Thiếu Lâm chuyên về tiến công trong tư thế nằm thấp, phản kích khi ngã xuống. 

Khi phối hợp binh khí, người luyện phải kiểm soát thêm đường đao trong lúc thân mình liên tục đổi hướng. Sức hấp dẫn nằm ở khoảnh khắc tưởng đã thất thế mà vẫn có thể xuất chiêu. 

Dấu vết chiến trường đáng chú ý xuất hiện trong Minh quý nam lược của Kế Lục Kỳ. Khi chép cuộc tiến quân của Trịnh Thành Công năm 1659, sách kể quân Trịnh đứng trong ruộng nước hai bên, chém chân ngựa và đánh bại quân Thanh tại Qua Châu. 

Sách còn mô tả những người dùng chăn bông che tên, đợi loạt tên qua rồi cuộn chăn, cầm đao lăn tiến, đánh vào chân người và ngựa. Chi tiết ấy cho thấy cách đánh "địa đường" có chỗ đứng trong ghi chép quân sự thế kỷ XVII. 

Một trường hợp khác là đội quân khiên mây của Lâm Hưng Châu (trong chiến sự Thanh–Nga. Quảng Dương tạp ký kể năm 1685, binh lính xuống sông, dùng khiên che đầu và đao đánh vào chân quân đối phương trên bè. 

Đến năm 1686, Bình định La Sát phương lược ghi lệnh điều 400 lính khiên mây Phúc Kiến do ông chỉ huy đến mặt trận Nhã Khắc Tát. Các ghi chép xác nhận sự hiện diện của đội quân khiên–đao và cách đánh "chém chân ngựa" trứ danh này.

Đến làng kung fu hiện đại ngày nay, Địa đường đao - hay rộng hơn là Địa đường thân pháp đã mở rộng thành một xu hướng võ thuật, xuất hiện trong hầu hết các môn võ. 

BJJ (nhu thuật Brazil) - môn võ thực chiến trứ danh kết hợp giữa Nhật Bản và Brazil ít nhiều tương tự món công phu truyền thống Trung Hoa này.

Dòng dõi võ thuật nổi danh Lộc Đỉnh Ký của Kim Dung từng bại trận ở Việt Nam

Trong tiểu thuyết Lộc Đỉnh Ký của Kim Dung, Mộc vương phủ là một trong những thế lực được tôn trọng nhất trong giới giang hồ, và đồng thời cũng là một gia tộc có thật trong lịch sử, từng nắm quyền lực quân đội thời nhà Minh.