
Mai Siêu Phong và ngọn độc long tiên trứ danh trong tiểu thuyết Kim Dung - Ảnh: SOHU
Từ Kim Dung cho đến làng kung fu ngày nay, roi dài, hay thường gọi là trường tiên, nhuyễn tiên, hoặc cửu tiết tiên thực sự biến hóa khó lường, nhưng người luyện phải vượt qua thử thách đầu tiên: đừng để binh khí đánh trúng chính mình.
Roi dài, vũ khí đầy sát thương trong truyện Kim Dung
Trong hồi “Nghi trận trên đỉnh núi”, Quách Tĩnh cùng Mã Ngọc bắt gặp Mai Siêu Phong luyện võ dưới ánh trăng.
Từ thắt lưng, Mai Siêu Phong rút ra ngọn roi mềm màu bạc dài nhiều trượng. Roi cuốn lấy tảng đá, nhấc lên rồi bất ngờ hướng về chỗ Quách Tĩnh ẩn nấp, để lộ những móc nhọn ở đầu. Chàng trai định vung đao chống đỡ nhưng được Mã Ngọc kịp thời ngăn lại.
Xuyên suốt những lần xuất hiện, ngọn "độc long tiên" của Mai Siêu Phong trở thành binh khí đáng sợ đến ám ảnh, có thể phần nào so sánh với cây xà trượng của Âu Dương Phong, một trong ngũ đại tông sư.
Kim Dung đã đưa trí tưởng tượng vào đường roi, khiến binh khí như có sinh khí. Tuy nhiên, ý tưởng điều khiển một vật mềm, dài để quét, cuốn và đánh từ nhiều hướng có cơ sở trong võ thuật thực tế.
Cửu tiết tiên ngày nay là một ví dụ gần gũi. Không thể khẳng định roi của Mai Siêu Phong chính là cửu tiết tiên, vì truyện không mô tả cấu tạo chín đốt.
Nhưng mặt khác, trong bản hiệu chỉnh sau này, Kim Dung từng mô tả ngọn roi của Mai Siêu Phong làm bằng thép, mạ bạc, nên khả năng tương đồng với cửu tiết tiên (hoặc có nhiều đốt hơn) là rất cao.

Mai Siêu Phong trên một bản phim gần đây - Ảnh: BAIDU
Sự tương đồng giữa ngọn roi Mai Siêu Phong sử dụng và cửu tiết tiên ngày nay nằm ở đặc tính mềm, khả năng uốn vòng và thu phóng, khác với đao, kiếm có thân cứng.
Ngoài Mai Siêu Phong, một nhân vật khác trong truyện Kim Dung sử dụng cửu tiết tiên là Đinh Bất Tứ ở Hiệp Khách Hành.
Món binh khí lợi hại, khó dùng
Cửu tiết tiên thường gồm những đoạn kim loại nối bằng vòng khuyên, một đầu làm tay cầm. Khi thu lại, binh khí có thể gấp gọn; lúc triển khai, các đốt nối tạo thành thân roi linh hoạt.
Bảo tàng Thể thao thuộc Đại học Thể thao Quốc lập Đài Loan lưu giữ một chiếc dài 141cm, cho biết chậm nhất vào thời Thanh, loại khí giới này đã phổ biến trong dân gian.
Tên gọi cũng không phải lúc nào cũng tương ứng tuyệt đối với số đốt. Sách “Đường Lang phái cửu tiết địa đường tiên giảng nghĩa” năm 1960 ghi nhận các loại roi mềm bảy, chín, mười một và mười ba đốt, trong đó chín đốt thường gặp hơn. Chiều dài, trọng lượng được lựa chọn theo vóc dáng và khả năng người tập.

Võ sư Ngụy Cảnh Thành và cửu tiết tiên - Ảnh: BAIDU
Điểm lợi hại của binh khí nằm ở đường đi biến hóa. Theo tài liệu giới thiệu của Câu lạc bộ võ thuật Trung Quốc thuộc Đại học Hong Kong, roi mềm có những kỹ thuật quét, cuốn, vung vòng, đánh điểm, kéo giật và móc. Người sử dụng phải giữ đường roi rõ ràng, thu phóng tự chủ, nhanh mà không loạn.
Thân roi chuyển động qua nhiều khớp nối khiến việc điều khiển phức tạp hơn một cây gậy. Người tập phải phối hợp tay, mắt, thân pháp và bước chân; chỉ một lần đổi hướng sai cũng có thể đưa đầu roi quay ngược vào cơ thể.
Bởi vậy, bài học nhập môn không phải đánh mạnh. Cuốn sách năm 1960 dành riêng phần hướng dẫn dùng dụng cụ thay thế để hạn chế chấn thương, đồng thời cảnh báo người mới dễ tự làm mình bị thương do chưa hiểu đặc tính binh khí và dùng lực thiếu chính xác.
Cửu tiết tiên cũng không thuộc riêng một võ phái. Đường Lang có bài roi kết hợp động tác thấp, lăn và chuyển thế sát mặt đất. Trong hệ thống Thiếu Lâm, điều lệ giải vô địch châu Âu năm 2018 liệt kê cửu tiết tiên vào nhóm khí giới mềm. Nga Mi có cả người luyện song roi: báo Kinh tế Tứ Xuyên năm 2022 ghi nhận võ sư Lý Quang Huy biểu diễn song cửu tiết tiên tại Trịnh Châu.

Một số võ phái vẫn còn lưu trữ cách sử dụng loại binh khí lạ này - Ảnh: SOHU
Nhưng quay roi thành những vòng sáng đẹp mắt và đưa đầu roi đến đúng một điểm nhỏ là hai yêu cầu khác nhau.
Tháng 7-2026, Tam Tương Đô Thị Báo kể chuyện Ngụy Cảnh Thành, 71 tuổi, ở Trường Sa, đã luyện roi 38 năm.
Theo bài báo, ông mất 8-9 năm mới có thể đánh ổn định vào mục tiêu nhỏ cỡ hạt bắp từ khoảng cách 2m. Chiếc roi ông sử dụng dài 1,45m, nặng 0,9kg và có 11 đốt. Khi đang bệnh, ông mong tìm người truyền nghề, nhưng nhiều người đến học không đủ kiên trì theo đuổi kỹ thuật đánh điểm.
Câu chuyện ấy cho thấy khoảng cách giữa kỳ công biểu diễn và sự thành thạo. Nó chưa chứng minh người dùng roi có thể thắng đao kiếm hay chống nhiều đối thủ như trong truyện kiếm hiệp.
Cửu tiết tiên ngoài đời vẫn là binh khí nguy hiểm, đòi hỏi công phu kiểm soát cao. Nếu đường roi của Mai Siêu Phong được nuôi bằng nội lực trong tưởng tượng, đường roi của người thật phải được mài giũa bằng hàng nghìn lần tập.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận