Nhà đầu tư cần kiểm soát phản ứng trước dòng tin dồn dập

Mới đây, ông Dominic Scriven - Chủ tịch Dragon Capital - vừa có chia sẻ về việc nhà đầu tư trong bối cảnh hiện nay cần giữ bình tĩnh, tránh việc vừa tiếp nhận thông tin đã vội vàng đặt lệnh.

Dưới góc độ tâm lý học hành vi, khuyến nghị này phản ánh một vấn đề phổ biến trên thị trường.

Những ngày gần đây, thông tin liên quan đến căng thẳng giữa Mỹ và Iran xuất hiện với tần suất cao, từ diễn biến quân sự đến biến động giá dầu và rủi ro lạm phát. Tuy nhiên yếu tố cần lưu ý không chỉ là nội dung thông tin, mà là cách nhà đầu tư tiếp nhận và xử lý các tín hiệu này.

Khi một thông tin xuất hiện liên tục, não bộ có xu hướng đánh giá nó quan trọng hơn thực tế. Đây là biểu hiện của "thiên kiến sẵn có" (availability bias), khi con người dựa vào mức độ dễ nhớ hoặc tần suất xuất hiện của thông tin để đưa ra nhận định.

Tiếp đó, "thiên kiến gần đây" (recency bias) khiến nhà đầu tư coi những diễn biến mới nhất là tín hiệu đại diện cho xu hướng tương lai. Một thông tin tiêu cực có thể dẫn đến kỳ vọng rủi ro gia tăng, trong khi một tín hiệu tích cực lại dễ được diễn giải thành khả năng phục hồi của thị trường.

Trên cơ sở các mảnh thông tin rời rạc, não bộ thường tự xây dựng các kịch bản có vẻ hợp lý, chẳng hạn liên hệ giữa xung đột, giá dầu và diễn biến cổ phiếu năng lượng. Tuy nhiên, các kịch bản này không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ các yếu tố chi phối thị trường.

Khi nhận định trở nên "hợp lý" trong suy nghĩ cá nhân, nhà đầu tư dễ hình thành cảm giác chắc chắn và nhanh chóng chuyển sang hành động.

Quyết định giao dịch khi đó không hoàn toàn dựa trên phân tích toàn diện, mà chịu ảnh hưởng đáng kể từ cảm xúc và phản xạ tâm lý.

Các nghiên cứu trong lĩnh vực thần kinh học cho thấy con người thường có xu hướng hợp thức hóa quyết định sau khi cảm xúc đã hình thành. Trong môi trường thị trường biến động nhanh, việc lặp lại những quyết định như vậy có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả đầu tư.

Ba cách đơn giản để tránh quyết định vội

Một biện pháp được khuyến nghị là tạo "độ trễ" trong hành động. Đối với nhà đầu tư dài hạn, việc không đưa ra quyết định ngay trong vòng 24 giờ sau khi tiếp nhận thông tin quan trọng có thể giúp giảm tác động của cảm xúc và cải thiện chất lượng đánh giá.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc liên tục với bảng giá và tin tức theo thời gian thực có thể khiến nhà đầu tư bị cuốn vào nhịp biến động ngắn hạn. Điều này làm gia tăng khả năng phản ứng theo tín hiệu tức thời, thay vì bám sát chiến lược đầu tư ban đầu.

Một yếu tố quan trọng khác là đặt từng quyết định trong tổng thể danh mục. Một cổ phiếu có thể trở nên hấp dẫn khi xét riêng lẻ, nhưng khi đưa vào danh mục tổng thể, cần đánh giá thêm các yếu tố như mức độ rủi ro, tính cân bằng, thanh khoản và mức độ phù hợp với mục tiêu tài chính.

Khi tiếp cận ở cấp độ danh mục, nhiều quyết định tưởng chừng hợp lý trong ngắn hạn có thể không còn phù hợp với chiến lược dài hạn.

Cuối cùng, nhà đầu tư cần chấp nhận rằng việc bỏ lỡ một số cơ hội trong các giai đoạn biến động là điều khó tránh khỏi. Việc kiểm soát hành vi và duy trì kỷ luật đầu tư thường có ý nghĩa quan trọng hơn so với việc cố gắng nắm bắt mọi biến động của thị trường.

VN-Index mất 120 điểm sau 3 phiên: Nhà đầu tư nên làm gì?

VN-Index mất hơn 120 điểm sau 3 phiên giao dịch do cú sốc từ bên ngoài kết hợp áp lực margin trong nước, đưa thị trường về vùng đáy 5 tháng. Giới chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư thận trọng, ưu tiên chiến lược phòng thủ trong giai đoạn này.