Tại sao cần tăng hình phạt?

Bộ Công an cho biết mức phạt tù ở một số loại tội danh xâm hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, tự do của con người, các tội phạm có tính chất gian dối, có mức thu lợi bất chính lớn - bản chất là "trộm cắp tài sản"... còn thấp, chưa tương xứng, chưa bảo đảm tính tính răn đe phòng ngừa tội phạm và bảo đảm tính công bằng.

Cụ thể quy định hình phạt với tội làm nhục người khác, tội vu khống, tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật, tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới, tội quảng cáo gian dối, tội lừa dối khách hàng, tội trốn thuế, tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên...hiện nay chưa thực sự chặt chẽ và bao quát.

Phạt tiền thay vì phạt tù với một số tội ít nghiêm trọng

Các tình tiết dùng làm căn cứ quyết định hình phạt còn chung chung, chưa bảo đảm tính phân hóa tội phạm, chưa thể hiện tinh thần nhân đạo, khoan hồng trong quyết định hình phạt đối với các trường hợp người phạm tội đã ăn năn hối cải, khắc phục phục toàn bộ hậu quả và bồi thường toàn bộ thiệt hại đã gây ra.

Vì vậy, Bộ Công an đề xuất nâng mức phạt tù ở một số tội danh có nhiều diễn biến phức tạp, xâm hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, tự do của con người, các tội phạm có tính chất gian dối, gây nhiều bức xúc trong thời gian qua, các tội có mức thu lợi bất chính lớn...nhằm nâng cao tính răn đe, bảo đảm sự công bằng.

Bộ Công an đề xuất bổ sung hình phạt bổ sung "lao động công ích" để buộc người bị kết án phải thực hiện một số công việc lao động phục vụ cộng đồng ngoài thời gian học tập và làm việc chính của người đó mà không được trả lương.

Bên cạnh đó, trong sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung quy định về quyết định hình phạt là hình phạt tiền thay vì hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, nếu người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Mức phạt tiền tối thiểu còn thấp

Bộ Công an cũng nhận định mức phạt tiền tối thiểu tại điều 35 (1 triệu đồng với cá nhân) và điều 77 (50 triệu đồng với pháp nhân) là tương đối thấp.

Các mức này chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, chưa tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người, chưa đáp ứng được khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) và Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) về hình phạt tiền đối với pháp nhân thương mại.

Đồng thời, mức phạt tiền ở một số nhóm tội có tính chất thu lợi bất chính (lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại, thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, công nghệ thông tin, mạng viễn thông) còn thấp, chưa phù hợp với tình hình kinh tế, xã hội của đất nước. Các đối tượng phạm tội này đều thu lợi bất chính rất lớn, có những vụ án lên đến hàng nghìn tỉ đồng.

Từ bất cập này, Bộ Công an đề xuất sửa Bộ luật Hình sự theo hướng nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe của hình phạt, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội và đáp ứng khuyến nghị của các tổ chức quốc tế. Điều này giúp khắc phục tình trạng nếu lợi nhuận bất chính vượt xa mức tiền phạt thì chế tài hình sự sẽ mất tác dụng.

* Luật sư Trương Anh Tú (Chủ tịch TAT Law Firm):

Hình phạt phụ thuộc vào động cơ hành vi

Xu hướng hiện nay, cả quốc tế và trong nước, đang nghiêng về việc tăng cường các hình phạt kinh tế, đặc biệt là phạt tiền, đối với một số tội phạm trong lĩnh vực kinh tế. Bởi trong nhiều trường hợp, nếu doanh nghiệp bị đóng cửa, hệ quả không chỉ dừng ở cá nhân vi phạm mà còn lan ra toàn bộ hệ sinh thái liên quan.

Dưới góc độ tội phạm học, hiệu quả của hình phạt phụ thuộc vào việc nó có tác động đúng vào động cơ hành vi hay không. Với các vi phạm kinh tế, động cơ lợi ích tài chính thường đóng vai trò chi phối. Khi chi phí phải trả lớn hơn lợi ích đạt được, hành vi vi phạm sẽ mất đi sức hấp dẫn.

Thực tế cũng cho thấy hình phạt tù không phải lúc nào cũng giúp thu hồi tài sản hoặc khắc phục thiệt hại; trong khi hình phạt tiền, nếu được thiết kế hợp lý, có thể tạo điều kiện cho việc khôi phục trật tự kinh tế nhanh hơn.

Tuy nhiên cách tiếp cận này chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm công bằng và không tạo ra cảm giác có thể dùng tiền để thay thế trách nhiệm hình sự. Bài toán không phải là chọn phạt tù hay phạt tiền, mà là xây dựng một hệ thống pháp luật đủ tinh tế để xử lý đúng bản chất của từng hành vi vi phạm.

* Ông Nguyễn Quang Đồng (Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông):

Quảng cáo thường định tính, khó xác định sai đúng

Sự thật là chỉ có đúng và sai, lượng hóa, đánh giá được. Trong khi thông thường khi quảng cáo sản phẩm người ta thường nói vống lên một chút để thu hút người dùng với từ ngữ mang tính định tính gắn với cảm xúc, ấn tượng với sự sáng tạo.

Ví dụ như một hãng dầu gội đầu thông tin trên bao bì, nhãn mác có hàm lượng 15mg dưỡng chất này, dưỡng chất kia để nuôi dưỡng, làm mượt tóc, nhưng khi quảng cáo sản phẩm lại truyền thông có 30mg dưỡng chất thì không được, yếu tố sai sự thật rất rõ. Nhưng nếu bảo vì có 15mg dưỡng chất nên tóc sẽ óng mượt, suôn hơn và giảm rụng tóc thì nó thuộc về nội dung quảng cáo cho phép.

Có thể nói quảng cáo gian dối về mặt chất lượng thì chúng ta có thể xác định được, nhưng quảng cáo gian dối về mặt tác dụng thì rất khó xác định. Trong khi hoạt động quảng cáo thường nhấn mạnh về tác dụng, hiệu quả sản phẩm, mang nặng tính quan điểm, cảm xúc.

Các nước mạnh tay siết chặt quảng cáo sai sự thật

Quảng cáo tác động trực tiếp đến hành vi mua hàng, vì vậy nhiều doanh nghiệp cố tình phóng đại hoặc bóp méo thông tin về sản phẩm để thu hút khách hàng. Nhằm kiểm soát tình trạng này, nhiều quốc gia đã sớm xây dựng khung pháp lý chặt chẽ với các chế tài ngày càng nghiêm khắc hơn.

Tại Mỹ, việc xử lý quảng cáo sai sự thật chủ yếu do Ủy ban Thương mại liên bang (FTC) đảm nhiệm. Cơ quan này có quyền điều tra, khởi kiện dân sự và áp đặt các khoản phạt lớn đối với doanh nghiệp vi phạm.

Theo mức điều chỉnh mới nhất năm 2025, tiền phạt dân sự có thể lên tới hơn 53.000 USD cho mỗi hành vi. Đáng chú ý, mỗi vi phạm có thể được tính theo từng nội dung quảng cáo, từng bài đăng, thậm chí từng lượt hiển thị, khiến tổng mức phạt tăng lên hàng triệu USD.

Một trong những vụ việc điển hình là vụ kiện hãng nước tăng lực Red Bull. Năm 2013, người tiêu dùng Mỹ cáo buộc slogan "gives you wings" (cho bạn đôi cánh) của hãng gây hiểu lầm về hiệu quả sản phẩm. Vụ kiện tập thể cho rằng các quảng cáo của hãng đã thổi phồng khả năng cải thiện hiệu suất và sự tập trung. Đến năm 2014, Red Bull phải chấp nhận dàn xếp với số tiền khoảng 13 triệu USD để bồi thường cho khách hàng.

Tại châu Á, từ tháng 10-2025, Cục Quản lý không gian mạng Trung Quốc (CAC) yêu cầu người có ảnh hưởng trên mạng xã hội khi bình luận về y tế, pháp luật, giáo dục hoặc tài chính phải chứng minh trình độ chuyên môn bằng bằng cấp hoặc chứng chỉ nghề nghiệp.

Đây được xem là biện pháp mạnh tay nhằm ngăn chặn tình trạng lan truyền thông tin sai lệch, quảng cáo sai sự thật trên Internet - một vấn đề đang ngày càng nhức nhối tại quốc gia tỉ dân này.

Trong khi đó, Ủy ban Thương mại công bằng Hàn Quốc cho biết sẽ sửa đổi các quy định theo hướng tăng nặng mức phạt ngay cả khi doanh nghiệp chỉ có một lần vi phạm trước đó trong vòng 5 năm; trần phạt bổ sung cũng được nâng từ 50% lên 100% nhằm khiến chi phí vi phạm cao hơn nhiều so với lợi ích thu được.