Tôi nghe tin “Táo Quân” dừng sóng sau 22 năm mà lòng chợt dâng lên một cảm xúc lạ lùng: một chút hẫng hụt, một chút tiếc nuối, nhưng kỳ lạ thay, không hề có sự phản kháng.

Trong tiềm thức, tôi, và có lẽ nhiều người thuộc thế hệ 8X, 9X chúng tôi, đã phần nào cảm nhận được rằng điều này rồi sẽ đến. Như một người bạn đường đã đi cùng ta qua quãng đường dài, đến một ngã rẽ, cả hai đều biết đã đến lúc mỉm cười và chia tay.

Mọi thứ đều thay đổi

Tôi nhớ đến những cái Tết của riêng mình, của một thằng học trò 12 tuổi trên vùng cao nguyên Đức Trọng, Lâm Đồng. Cái rét ở đây không cắt da cắt thịt mà là thứ se lạnh khô hanh, thấm đẫm hương của gỗ ngo (phần thân già chứa nhiều tinh dầu của cây thông ba lá) và mùi hoa cà phê nở.

Nhưng tất cả lớp sương lạnh ấy dường như tan biến trước ánh lửa bập bùng trong gian bếp nhỏ. Cả nhà quây quần, trong tiếng xì xào, râm ran, trong mùi lá dong, mùi đậu xanh, mùi thịt mỡ đồng quê và cùng xem chương trình Táo Quân.

Ông nội tôi thì cười khoái chí trước những tình huống châm biếm nhẹ nhàng. Ba mẹ tôi thì gật gù đồng cảm với những ẩn ý sâu sắc mà đạo diễn muốn truyền tải. Còn lũ trẻ chúng tôi, tuy chưa hiểu hết những ẩn ý sâu xa nhưng vẫn cười theo không khí rộn ràng ấy.

Nó trở thành một thứ “gia vị” không thể thiếu cho bữa tiệc tinh thần đêm ba mươi, một nghi thức văn hóa mới được hàng triệu gia đình Việt thừa nhận và trân quý. Nó tự thân - gắn liền với hình ảnh sum vầy, với hương vị bánh chưng, mứt gừng, với cảm giác an toàn và viên mãn của một năm cũ sắp qua đi.

Nhưng rồi mọi thứ đều thay đổi. Chính tôi, từ một đứa trẻ đầy háo hức, đã trưởng thành. Cuộc sống bận rộn, những lo toan cơm áo gạo tiền, áp lực đồng trang lứa… đôi khi khiến đêm giao thừa không còn trọn vẹn như xưa.

Và có lẽ Táo Quân cũng vậy. Tôi vẫn xem nó mỗi năm, vẫn trân trọng công sức của những nghệ sĩ, nhưng lòng cảm thấy nó có chút gì đó dần bớt háo hức.

Suy nghĩ của tôi khi nghe tin này không phải là sự phủ nhận hay tiếc nuối. Ngược lại, tôi thấy đó là một quyết định can đảm và cần thiết. Hai mươi hai năm là một hành trình quá đẹp, quá ý nghĩa.

Táo Quân của VTV đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của nó: trở thành một phần ký ức tập thể, tạo ra tiếng cười sảng khoái và những bài học nhẹ nhàng cho cả một thế hệ. Nó đã trở thành biểu tượng.

Và đúng lúc ngừng lại, khi vẫn còn được yêu thương và tiếc nuối, có lẽ là cách giữ gìn hình ảnh đẹp nhất cho chính nó. Giống như một vở kịch hay, nên kết thúc ở cao trào, khi khán giả còn muốn xem thêm, thay vì tiếp tục kéo dài lê thê đến khi nhàm chán.

Thời đại của Táo Quân là thời mà chiếc tivi là điểm hẹn thiêng liêng, nơi cả gia đình quây quần vào đêm giao thừa, cùng chờ đợi, cùng cười, cùng xúc động trên một kênh sóng duy nhất. Cái nhịp “tuyến tính” ấy giờ đã phai nhạt.

Khán giả, nhất là thế hệ trẻ, đã rời xa chiếc ghế sofa truyền thống để bước vào một thế giới giải trí đa chiều: họ thích nằm trên giường, ngoài quán cà phê hay thậm chí là trốn trong phòng vệ sinh, tay cầm điện thoại di động xem TikTok, YouTube, livestream...

Họ chủ động lựa chọn, “lướt” và “tương tác” hơn là ngồi chờ. Sự thay đổi hành vi ấy là cơn gió ngược, buộc mọi con thuyền nội dung phải điều chỉnh cánh buồm, nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.

Nhìn ra thế giới, người ta thấy những gala truyền thống lớn cũng đang tự thay đổi mình. Xuân Vãn Hội, hay Đêm hội mùa xuân của CCTV, không đơn thuần là một chương trình truyền hình.

Từ đêm giao thừa năm 1983, nó đã trở thành một thứ nghi lễ văn hóa, một "bữa cơm tất niên" bằng hình ảnh và âm thanh của hàng trăm triệu gia đình Trung Quốc và cộng đồng Hoa kiều hải ngoại. Với lượng khán giả thường niên lên tới cả tỉ người, nó giữ kỷ lục thế giới Guinness về chương trình được xem nhiều nhất.

Nhưng sức mạnh thực sự của nó nằm ở khả năng tự làm mới. Xuân Vãn Hội đã vượt khỏi khung giờ vàng trên truyền hình tuyến tính để trở thành một lễ hội nội dung đa nền tảng: livestream, clip ngắn, tương tác mạng xã hội, trình diễn drone, thực tế ảo, thậm chí cả có sự tham gia của… robot hình người cùng nhảy múa.

Sự tiến hóa này không chỉ phản ánh bước phát triển công nghệ của Trung Quốc, mà còn là minh chứng cho một chân lý: ngay cả một biểu tượng văn hóa, để tồn tại, cũng phải biết bắt nhịp nhịp đập của thời đại mới, nơi màn hình nhỏ của điện thoại trong lòng bàn tay đang định hình lại mọi thói quen.

Đặt “Táo Quân” bên cạnh đó, ta thấy một khoảng cách của sự thích ứng. Khi thế giới đã dịch chuyển sang tư duy “nội dung là vua, phân phối là hoàng hậu” thì có lẽ chúng ta vẫn còn đôi phần níu giữ hình bóng của một “điểm hẹn cố định”.

Sự dừng lại này, vì thế, không hẳn là một dấu chấm hết. Nó giống như một lời nhắc nhở nghiêm khắc và đầy tiếc nuối: trong dòng chảy không ngừng của công nghệ và thói quen, không có gì là mãi mãi. Ngay cả những niềm vui gắn bó nhất, nếu không tự đổi mới để bắt nhịp với nhịp đập của thời đại mới, cũng sẽ trở thành ký ức đẹp nhưng phai nhạt.

Có lẽ, đã đến lúc cần một cuộc chia tay, để chờ đợi một lời chào mới, trên một nhịp cầu khác.

Những cuộc chuyển mình

Và câu chuyện ấy không chỉ của riêng châu Á. Ở phương Tây, những thương hiệu giải trí đình đám cũng đang trải qua cuộc chuyển mình tương tự, thậm chí còn quyết liệt hơn. Họ hiểu rằng, trong kỷ nguyên số, bạn không thể chỉ là một chương trình truyền hình sớm nở tối tàn - bạn phải trở thành một "hiện tượng văn hóa đa diện".

Hãy nhìn vào Eurovision Song Contest - một trong những chương trình truyền hình lâu đời nhất và cũng là một trong những sự kiện phi thể thao được xem nhiều nhất trên thế giới. Lễ hội âm nhạc khổng lồ 70 năm tuổi đời, từng là đặc sản truyền hình của châu Âu. Giờ đây, nó là một cỗ máy nội dung toàn cầu.

Bên cạnh khung giờ phát sóng chính, cả thế giới có thể theo dõi livestream trên YouTube, bình luận ồ ạt trên Twitter và TikTok, bầu chọn bằng SMS, xem các clip hậu trường, phỏng vấn thí sinh trên mạng xã hội.

Khán giả không còn thụ động ngồi xem; họ tham gia bình chọn qua ứng dụng, tạo xu hướng với các đoạn nhạc "challenge", và biến cuộc thi thành một sự kiện mạng xã hội kéo dài hàng tháng trời.

Eurovision đã thoát khỏi cái kén "truyền hình tuyến tính" để trở thành một lễ hội tương tác toàn cầu, vẫn giữ sức nóng dù đã được lên sóng từ năm 1956.

Điểm chung của Eurovision Song Contest cũng như Xuân Vãn Hội, là một tư duy vượt ra ngoài "cái hộp" tivi. Họ không từ bỏ truyền hình truyền thống - thứ vẫn mang lại sự uy tín và quy mô - nhưng họ dùng nó như một trái tim, rồi từ đó mạch máu lan tỏa đến vô số các "cơ quan" khác: mạng xã hội, ứng dụng, nội dung ngắn, trải nghiệm thực tế ảo, kết hợp robot, drone, hay AI. Họ tạo ra một hệ sinh thái, nơi người xem có thể đắm mình vào nội dung theo bất kỳ cách nào họ muốn.

Vậy nên, khi nhìn "Táo Quân" trong dòng chảy này, sự dừng lại càng mang một ý nghĩa thời đại rõ rệt hơn. Nó không đơn độc. Nó là một phần của làn sóng tất yếu trên toàn thế giới: sự cáo chung của kỷ nguyên giải trí gia đình tập trung, và sự trỗi dậy của kỷ nguyên giải trí cá nhân hóa, đa nền tảng và tương tác.

Câu hỏi đặt ra cho những ai làm nội dung không còn là "có nên thay đổi?”, mà là "thay đổi theo cách nào đây?", để vừa giữ được linh hồn, vừa tìm được tiếng nói chung với một thế hệ khán giả mới - những người cầm trên tay cả thế giới, trong một chiếc điện thoại thông minh.

Và từ sự kết thúc ấy, tôi mong chờ những điều mới mẻ. “Quảng trường mùa xuân” hay bất kỳ một hình thức nào khác, tôi đều sẵn sàng đón nhận với sự tò mò và cởi mở. Thời đại mới cần một làn gió mới, một cách kể chuyện mới phù hợp với nhịp sống và tâm thức của thế hệ trẻ hôm nay. Sự ra đi của cái cũ chính là không gian để cái mới được sinh ra.

Tôi tin rằng những gì Táo Quân mang lại sẽ không bao giờ mất đi. Những đoạn video cũ, những câu nói đùa đã trở thành điển tích, những khoảnh khắc gia đình quây quần… tất cả sẽ sống mãi trong ký ức của chúng tôi - thế hệ đã lớn lên cùng nó. Nó đã trở thành một phần di sản văn hóa đại chúng.

Tôi cảm ơn Táo Quân đã cho tôi những ký ức đẹp. Và tôi, với tư cách một khán giả đã trưởng thành, sẵn sàng nói lời tạm biệt, để chào đón những mùa xuân mới của nghệ thuật.

Nghệ sĩ Vân Dung: 'Táo Quân không có nên em rất buồn'

Nghệ sĩ Vân Dung vừa sáng tác bài thơ để thông báo rằng năm nay không có chương trình Táo Quân 2026.