Ngày 24-8, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị với đa số đại biểu có mặt tán thành. 

Luật được kỳ vọng trở thành cú hích thể chế để TP.HCM tăng tốc phát triển, đồng thời mở đường cho các thành phố khác và các khu kinh tế đặc biệt tiếp cận những mô hình quản trị, huy động nguồn lực và phát triển đô thị linh hoạt hơn.

Tuổi Trẻ giới thiệu loạt cơ chế đột phá tạo khung thể chế mới cho TP.HCM và các thành phố: quyền quyết định lớn hơn, không gian phát triển rộng hơn và trách nhiệm giải trình cao hơn.

Phân quyền triệt để, chính quyền tự chủ quyết định bộ máy, tăng biên chế đến 20%

Luật Phát triển đô thị thiết lập một nguyên tắc xuyên suốt là phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố (áp dụng cho TP.HCM và các đô thị loại đặc biệt khác, riêng Hà Nội thực hiện theo Luật Thủ đô).

Theo đó, HĐND TP được trao những quyền lực tự chủ rất lớn:

Tự quyết định biên chế: Được quyền quyết định tổng số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm không vượt quá 20% so với số lượng Trung ương giao, với điều kiện tự cân đối và chi trả lương hoàn toàn từ nguồn ngân sách thành phố.

Tự chủ bộ máy: Quyết định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các cơ quan chuyên môn và tổ chức hành chính khác thuộc phạm vi quản lý; tự quy định chính sách thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức từ nguồn ngân sách địa phương.

Thí điểm chính sách mới: Thành phố được quyền quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định (ngoài lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo) với thời gian thí điểm không quá 5 năm.

Một quy hoạch tích hợp duy nhất và mô hình phát triển TOD

Thay vì tồn tại nhiều lớp quy hoạch chồng chéo, luật quy định trên địa bàn thành phố chỉ lập duy nhất một quy hoạch tổng thể thành phố tích hợp, có giá trị pháp lý thay thế cho cả quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung. Quy hoạch này sẽ định hình toàn bộ không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao của đô thị.

Bên cạnh đó, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được luật hóa rõ nét. 

Thành phố được phép dùng ngân sách địa phương để triển khai các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập nhằm thu hồi đất, tạo quỹ đất sạch xung quanh các nhà ga đường sắt, depot để bán đấu giá hoặc thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng BT. 

Chỉ tiêu sử dụng đất tại các khu vực TOD này có thể được điều chỉnh cao hơn quy chuẩn chung và được phép chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch.

Mở đường cho đô thị lấn biển, khu thương mại tự do và casino

Khu đô thị lấn biển: Cho phép thực hiện các dự án lấn biển hiện đại, xanh, thông minh với thời hạn hoạt động của dự án lên đến 70 năm đối với nhà đầu tư chiến lược.

Khu thương mại tự do và logistics tích hợp: Hàng hóa, dịch vụ trao đổi giữa các khu chức năng đáp ứng điều kiện phi thuế quan sẽ được áp dụng chính sách ưu đãi thuế vượt trội. 

Đáng chú ý, doanh nghiệp tại khu thương mại tự do được phép niêm yết, định giá và thanh toán bằng ngoại tệ chuyển khoản khi giao dịch với nhau.

Casino trong khu kinh tế đặc biệt: Nhà đầu tư chiến lược triển khai dự án khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp có casino (quy mô vốn từ 2 tỉ USD trở lên) được phép tính thêm phần vốn đã giải ngân vào các dự án hạ tầng, đô thị liên quan tại khu kinh tế đặc biệt để xét điều kiện cấp phép kinh doanh casino.

Cơ chế đặc thù bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm"

Một trong những điểm mới mang tính đột phá và nhân văn nhất tại dự thảo lần này là việc chính thức luật hóa cơ chế loại trừ và miễn trách nhiệm pháp lý cho cán bộ, công chức.

Cụ thể, theo Điều 62, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản thi hành luật hoặc thực hiện thí điểm chính sách mới sẽ được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Đặc biệt, những người vì lợi ích chung trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hoạt động công vụ do cấp trên giao mà gây ra thiệt hại, nếu được cơ quan có thẩm quyền kết luận không phải do vụ lợi và vì sự phát triển chung của thành phố hay khu kinh tế đặc biệt, cũng sẽ được xem xét miễn trách nhiệm tùy theo tính chất, mức độ. Đây được coi là "liều thuốc tinh thần" quan trọng để cởi trói tư duy, khuyến khích sự đổi mới, sáng tạo và dám đột phá của đội ngũ cán bộ.

Lần đầu tiên luật hóa "khu kinh tế đặc biệt"

Luật Phát triển đô thị dành riêng chương III để quy định về khu kinh tế đặc biệt (là xã, phường hoặc đặc khu đáp ứng tiêu chí có vị trí chiến lược, có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên, quy mô lớn).

Chính quyền tại khu kinh tế đặc biệt được trao quyền tự chủ mạnh mẽ về quản lý đầu tư, đất đai và quy hoạch. Để thu hút nhân tài và chuyên gia chất lượng cao đến làm việc, HĐND cấp tỉnh được sử dụng ngân sách để xây dựng nhà ở xã hội cho chuyên gia thuê/mua; hỗ trợ khám sức khỏe miễn phí cho bản thân và gia đình họ tại các bệnh viện công; đồng thời miễn học phí tại các trường công lập cho con đẻ, con nuôi dưới 18 tuổi của họ.

Khách du lịch nước ngoài và người chờ xuất cảnh khi đến khu kinh tế đặc biệt cũng được hưởng chính sách mua hàng miễn thuế vượt trội.

Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị, cú hích thể chế cho TP.HCM và các thành phố

Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua mở ra một khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn cho TP.HCM, đồng thời tạo cơ chế để các thành phố, khu kinh tế đặc biệt huy động nguồn lực, phát triển các mô hình đô thị mới.