Lê Hồng Dương, một ‘ông Kim Ngọc’ của văn hóa

Các ý kiến phát biểu tại hội thảo khoa học "Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc" diễn ra ngày 12-11 tại Hà Nội đều thống nhất đánh giá ông Lê Hồng Dương (1921-2003) là một nhà quản lý văn hóa rất tiến bộ và đổi mới, có tầm nhìn xa trông rộng, đi trước thời đại.

Hội thảo do Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức nhân Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23-11.

Hội thảo quy tụ các nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa, văn nghệ sĩ cùng những người từng gắn bó với hoạt động bảo tồn di sản văn hóa Kinh Bắc. Các ý kiến đánh giá những đóng góp to lớn của ông Lê Hồng Dương với văn hóa dân tộc.

Người cứu Quan họ Bắc Ninh và tranh Đông Hồ

Đánh giá về Lê Hồng Dương, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân - chủ tịch Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam, nói trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc, có những người để lại dấu ấn bằng những tác phẩm, công trình sáng tạo.

Cũng có những người cất công để gìn giữ, bảo tồn di sản và tạo điều kiện cho văn hóa, nghệ thuật phát triển. Những đóng góp ấy có thể không phải lúc nào cũng được nhắc đến đầy đủ, nhưng giá trị của nó vẫn còn nguyên được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Ông Quân đánh giá nhà văn hóa Lê Hồng Dương là một người như vậy.

Nhìn lại chặng đường 20 năm ông Dương phụ trách ngành văn hóa Hà Bắc với vai trò Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc từ năm 1963 đến năm 1983, chúng ta thấy ở ông hình ảnh một người cán bộ quản lý có tâm huyết, có tầm nhìn, luôn trăn trở với việc bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống và xây dựng đời sống văn hóa, nghệ thuật trên quê hương mình.

Và dấu ấn nổi bật nhất của ông chính là những đóng góp đối với việc bảo tồn và phát triển Dân ca Quan họ Bắc Ninh.

"Khi Quan họ còn chủ yếu được lưu truyền trong các làng quê, ông đã sớm quan tâm đến việc sưu tầm, nghiên cứu những làn điệu cổ nguyên gốc, tập hợp các nhạc sĩ, nhà nghiên cứu, tìm kiếm những nghệ nhân am hiểu nghề hát; đặc biệt là kiên trì xây dựng Đoàn Dân ca Quan họ, góp phần đưa loại hình nghệ thuật độc đáo này đến với đông đảo công chúng.

Ông Dương chủ trương đưa các diễn viên trẻ về tận những làng Quan họ gốc để học hát trực tiếp từ các nghệ nhân… 

Cách làm đó cho thấy Lê Hồng Dương đã sớm nhận thức được một vấn đề rất căn bản: muốn bảo tồn di sản phải trân trọng chăm lo cho những con người đang nắm giữ di sản, đồng thời chuẩn bị những thế hệ kế cận để tiếp tục gìn giữ và phát triển", ông Đỗ Hồng Quân nói.

Những đóng góp của ông còn thể hiện trong lính vực khác nhau như: bảo tồn nghệ thuật tranh dân gian Đông Hồ, nghệ thuật múa rối nước Đồng Ngư, xây dựng các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp, chèo, tuồng, phát triển phong trào văn nghệ quần chúng và các thiết chế văn hóa ở cơ sở.

Có tư duy phát triển công nghiệp văn hóa từ những năm 1970

Đặc biệt, ông Lê Hồng Dương là người biết phát hiện, tập hợp và trọng dụng nhân tài, mạnh dạn giao việc cho những cán bộ trẻ có năng lực, tạo điều kiện để các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, nghệ nhân phát huy khả năng và tâm huyết của mình.

Ông là người khởi xướng, vận động thành lập Hội Văn học nghệ thuật Hà Bắc, góp phần tạo dựng môi trường hoạt động, tập hợp và phát triển đội ngũ sáng tác văn học nghệ thuật của địa phương.

Ông Quân đánh giá đây là những đóng góp rất đáng trân trọng của ông Lê Hồng Dương không chỉ đối với Kinh Bắc - Bắc Ninh mà còn đối với nền văn hóa văn nghệ cả nước. Những việc Lê Hồng Dương đã làm không dừng lại ở một giai đoạn lịch sử, mà còn để lại nhiều kinh nghiệm có ý nghĩa đối với chúng ta hôm nay.

Nghệ sĩ Nhân dân Lê Tiến Thọ - Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc, đặc biệt ghi nhận Lê Hồng Dương đã có tư duy phát triển công nghiệp văn hóa từ những năm 1970.

Dưới thời của ông, tranh Đông Hồ từ chỗ tưởng bị thất truyền đã được phục hồi và đưa ra nước ngoài để thu ngoại tệ. Ông còn được Bộ Văn hóa cử làm trưởng đoàn nghệ thuật dân tộc Việt Nam đưa đoàn đi biểu diễn tại Nhật Bản được dư luận đánh giá cao.

"Nhắc đến Nhà văn hóa Lê Hồng Dương nhiều người cùng thời với ông và các cán bộ, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ,... đều hết lời ca ngợi về cái tâm, cái tầm của một nhà quản lý văn hóa có cách "nhìn xa trông rộng", vượt thời gian", ông Thọ nói.

Ông Thọ cho biết sau hội thảo này, Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc và Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam sẽ có văn bản gửi UBND thành phố Bắc Ninh, HĐND thành phố Bắc Ninh, các cơ quan chức năng, để đề xuất đặt tên đường mang tên "Lê Hồng Dương" ở Thành phố Bắc Ninh.

Nhà báo Thái Duy: Nhân dân làm ra tất cả

Suốt nhiều năm trong thập niên 1970 - 1980, nhà báo Thái Duy đã viết rất nhiều về "khoán chui". Nhiều mùa hè, ông đã cùng các con về "nằm vùng" cả tháng ở Hải Phòng để nghe nông dân và viết chỉ vì một điều: ông tin nông dân, nhân dân rất vĩ đại.